‘Kinh tế khói lửa’ ở Trung Quốc: Mang chợ phiên, hàng rong trở lại để kích cầu tiêu dùng

Trong vài năm gần đây, những không gian tiêu dùng truyền thống từ chợ phiên nông thôn, quầy hàng rong đến quán ăn bày bàn ghế ra vỉa hè đang xuất hiện trở lại với tần suất ngày càng dày đặc tại Trung Quốc. 

Hiện tượng được gọi là “kinh tế khói lửa” này không chỉ là xu hướng trên mạng xã hội mà đang trở thành chiến lược kinh tế quan trọng của Bắc Kinh.

Nhu cầu kết nối xã hội

Tại Hội nghị Công tác kinh tế Trung ương cuối năm 2025, Bắc Kinh xác định mở rộng nhu cầu nội địa là ưu tiên hàng đầu của công tác kinh tế năm 2026, trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại, thị trường bất động sản suy yếu kéo dài và tỉ suất sinh tiếp tục ở mức thấp. Khi động lực tăng trưởng cũ gặp khó, việc khôi phục các hình thức tiêu dùng phổ thông được xem là kênh khả thi để giữ nhịp kinh tế và ổn định việc làm.

Sự hồi phục của các không gian tiêu dùng truyền thống là chỉ báo trực quan cho mức độ phục hồi của tiêu dùng phổ thông. Trao đổi với Bán Nguyệt Đàm – nền tảng trực thuộc Tân Hoa xã, ông Trương Vạn Tĩnh, chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian thuộc Viện Khoa học xã hội Ninh Hạ, cho rằng sức hút của các không gian này nằm ở khả năng đáp ứng nhu cầu cảm xúc và tái tạo kết nối xã hội trực tiếp – điều đang dần thiếu vắng trong đời sống đô thị ngày càng phân mảnh.

Khi mua sắm trực tuyến trở nên quen thuộc, những tương tác như mặc cả, trò chuyện với người bán hay quan sát trực tiếp quá trình chế biến lại mang giá trị trải nghiệm rõ rệt. Cảm giác này đang thay đổi logic tiêu dùng ở Trung Quốc. 

Những trường hợp như chợ phiên Kim Quý ở Ninh Hạ với doanh thu hằng năm tiệm cận 100 triệu nhân dân tệ, hay các quầy hàng nhỏ tại Cảnh Đức Trấn và Nam Kinh bất ngờ trở thành tâm điểm, cho thấy tương tác trực tiếp có sức hút không kém, thậm chí vượt lên chính sản phẩm.

Bài toán quản trị đô thị

Nếu giá trị cảm xúc lý giải vì sao “kinh tế khói lửa” nóng trở lại, thì năng lực quản trị được Trung Quốc xác định là yếu tố quyết định khả năng tồn tại lâu dài của hiện tượng này. 

Tại các siêu đô thị, hình thức kinh doanh bày bán ngoài trời trở thành biểu hiện rõ nét nhất, đồng thời cũng là vấn đề gây nhiều tranh luận.

Theo Tân Hoa xã ngày 16-1, sự hồi sinh của “kinh tế khói lửa” đang đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực quản trị đô thị. Thượng Hải là một ví dụ điển hình khi đưa hoạt động bày bán ngoài trời vào khuôn khổ quy hoạch, với các điểm bày bán được phân định rõ về vị trí, quy mô và loại hình kinh doanh.

Thành phố này hiện chuẩn hóa gần 1.000 điểm bày bán và hình thành hơn 500 khu vực bày bán theo cụm. Việc đăng ký và quản lý được thực hiện qua các nền tảng trực tuyến, giúp kết nối hàng nghìn tiểu thương vào hệ sinh thái thương mại đô thị có kiểm soát, đồng thời hạn chế tác động đến lối đi của người khuyết tật và cảnh quan đô thị.

Theo khảo sát của Cục Quản lý cảnh quan và đô thị Thượng Hải, các điểm bày bán tuân thủ quy định giúp doanh thu của tiểu thương tăng trung bình khoảng 20%. Riêng các mô hình xe ăn uống ngoài trời tại khu tích hợp ven sông quận Từ Hối ước tính đạt tổng doanh thu hơn 10,2 triệu nhân dân tệ trong quý 2-2025, tăng khoảng 20% so với quý trước.

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy cách tiếp cận quản lý đang thay đổi. Thay vì tập trung vào kiểm soát cứng, chính quyền các thành phố tìm cách duy trì trật tự trong khi vẫn đảm bảo hoạt động buôn bán vận hành ổn định. 

Ở Thẩm Dương, các khu chợ buổi sáng được kẻ vạch cố định nhằm xác lập ranh giới sử dụng không gian. Tại Thượng Hải, Thành Đô và Tây An, các biện pháp quản lý được triển khai theo hướng linh hoạt hơn như thiết lập kênh trao đổi thường xuyên với tiểu thương, yêu cầu đăng ký trước, hoặc tổ chức xử lý tập trung khói lửa và mùi từ hoạt động nấu nướng.

Tuy nhiên, các thách thức vẫn tồn tại. Việc số hóa quản lý có thể tạo rào cản với người bán lớn tuổi, thương mại hóa quá mức có nguy cơ làm nhạt bản sắc địa phương, còn yêu cầu về môi trường và trật tự đô thị đòi hỏi chi phí duy trì dài hạn.

Theo Bán Nguyệt Đàm, tại một số địa phương, chi phí quản lý được chuyển sang cho tiểu thương thông qua các khoản đặt cọc vệ sinh hoặc yêu cầu họ tự trang bị thiết bị phục vụ vệ sinh, an toàn và xử lý khói mùi, khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ gặp khó khăn. 

Nếu thiếu các giới hạn và cơ chế điều tiết phù hợp, hiện tượng này được nhận định có nguy cơ vận hành theo nhịp nhanh, ngắn hạn và dễ bị thay thế.