Người mua thiên nga trắng ở Thảo cầm viên Sài Gòn có thể bị xử lý ra sao?

Liên quan vụ ông N.C.P. (SN 1978, ngụ tỉnh Vĩnh Long) vào Thảo cầm viên Sài Gòn trộm một cá thể thiên nga trắng trị giá 60 triệu đồng rồi bán lại cho ông T.V.T. (SN 1983, ngụ TP Cần Thơ) với giá 2 triệu đồng, một số luật sư đã chia sẻ pháp lý về vụ việc.

Người trộm và người mua vi phạm ra sao?

Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Ngô Quí Linh, Giám đốc Công ty Luật Mai Đăng Khang (Đoàn Luật sư TPHCM), cho biết, hành vi của ông N.C.P. có đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội Trộm cắp tài sản theo Điều 173 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Cụ thể, ông P. đã lén lút chiếm đoạt tài sản trị giá 60 triệu đồng thuộc sở hữu của Thảo cầm viên Sài Gòn. Với giá trị tài sản từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, hành vi của ông P. thuộc khung hình phạt quy định tại khoản 2 Điều 173, với khung phạt tù từ 2 đến 7 năm.

Ngoài ra, việc ông P. sử dụng kềm cắt sắt để đột nhập có thể bị xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự như “dùng thủ đoạn xảo quyệt” hoặc “sử dụng công cụ, phương tiện phạm tội” theo Điều 52 Bộ luật Hình sự. Đây là mức xử lý nghiêm nhằm răn đe hành vi xâm phạm tài sản, đặc biệt khi xảy ra tại cơ sở công cộng như Thảo cầm viên.

Người dân cần nhận thức rằng, dù động vật nuôi nhốt không thuộc loài nguy cấp, quý hiếm, hành vi trộm cắp vẫn bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật về tài sản.

Cá thể thiên nga trắng đang được cách ly, theo dõi tại Thảo cầm viên Sài Gòn (Ảnh: Thảo cầm viên).

Bên cạnh đó, luật sư Trương Văn Tuấn (Văn phòng luật sư Trạng Sài Gòn, Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết, hành vi bắt trộm thiên nga trắng rồi bán lại cho người khác của N.C.P. có dấu hiệu của tội “Trộm cắp tài sản”. Tùy tính chất, mức độ, hậu quả, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 173 Bộ luật Hình sự, nếu cá thể thiên nga được xác định có giá trị 60 triệu đồng như Thảo cầm viên Sài Gòn thông tin, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 2, với mức phạt tù từ 2 đến 7 năm, kèm hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 5 đến 50 triệu đồng.

Với hành vi mua thiên nga với giá chỉ 2 triệu đồng trong khi giá trị thực là 60 triệu đồng, luật sư Ngô Quí Linh cho rằng ông T.V.T. có dấu hiệu của tội Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có, quy định tại Điều 323 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Nếu cơ quan điều tra chứng minh được ông T. biết hoặc buộc phải biết đây là tài sản do trộm cắp mà có (thường căn cứ vào giá mua quá rẻ bất thường, nguồn gốc không rõ ràng), ông T. có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 323, với hình phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Trường hợp ông T. chứng minh được mình là người mua ngay tình (thật sự không biết và không có cơ sở để biết đây là tài sản do trộm cắp), thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Tuy nhiên, trong trường hợp được xác định là người mua ngay tình, cá thể thiên nga vẫn phải được trả lại cho chủ sở hữu hợp pháp là Thảo cầm viên Sài Gòn theo Điều 166 Bộ luật Dân sự 2015, do đây là tài sản bị chiếm đoạt trái pháp luật.

Người mua ngay tình có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Cụ thể, trong cùng vụ án hình sự, ông T. có thể đề nghị cơ quan tố tụng giải quyết yêu cầu bồi thường dân sự theo Điều 48 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, buộc ông N.C.P. hoàn trả số tiền 2 triệu đồng đã nhận.

Ngoài ra, ông T. cũng có thể khởi kiện dân sự riêng theo quy định của Bộ luật Dân sự (Điều 584 và các điều liên quan) để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc chứng minh yếu tố “ngay tình” trên thực tế là rất khó, nhất là khi giá mua chênh lệch quá lớn so với giá trị thực tế của tài sản. Đây cũng là bài học cảnh báo người dân không nên mua tài sản, động vật có giá trị cao với giá rẻ bất thường từ nguồn không rõ ràng, bởi dễ bị nghi ngờ tiêu thụ tài sản phạm tội.

Chim thiên nga trắng được cơ quan chức năng giải cứu, đưa về TPHCM bằng ô tô (Ảnh: A.H.).

Đồng quan điểm, luật sư Tuấn cho biết, đối với ông T.V.T. – người mua thiên nga, trường hợp cơ quan chức năng xác định người mua biết rõ nguồn gốc phạm pháp, nhưng vẫn tiêu thụ, ông T. có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi chứa chấp, tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có.

Theo quy định hiện hành, hành vi tiêu thụ tài sản biết rõ do vi phạm pháp luật mà có có thể bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng; trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 323 Bộ luật Hình sự, người vi phạm có thể bị phạt tiền đến 100 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù với khung hình phạt tối đa lên đến 15 năm.

Động vật hoang dã được bảo vệ rất nghiêm

Luật sư Ngô Quí Linh cho biết, dù thiên nga trắng trong vụ việc này không thuộc danh mục loài nguy cấp, quý hiếm, pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ rất nghiêm ngặt các loài động vật hoang dã quý hiếm thông qua nhiều quy định.

Cụ thể, các loài được chia thành Nhóm IB (nguy cấp, quý hiếm, ưu tiên bảo vệ – tương đương Phụ lục I CITES) bị nghiêm cấm tuyệt đối mọi hành vi săn bắt, giết hại, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán, tàng trữ, làm thịt, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học hoặc bảo tồn được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Đối với các loài thuộc Nhóm IIA (tương đương Phụ lục II CITES), chỉ được khai thác, nuôi nhốt, nhập khẩu, mua bán khi có đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, giấy phép nhập khẩu, kiểm dịch theo quy định.

Khoảnh khắc ông P. vào Thảo cầm viên Sài Gòn bắt trộm thiên nga trắng (Ảnh: A.H.).

Theo luật sư Linh, người vi phạm các quy định này có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP), với mức phạt tiền lên đến hàng tỷ đồng tùy hành vi, số lượng cá thể vi phạm, kèm theo hình thức tịch thu tang vật.

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mức phạt cao nhất lên đến 15 năm tù, phạt tiền đến 200 triệu đồng và cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể lên đến 15 tỷ đồng, kèm theo hình phạt đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Qua vụ trộm thiên nga trắng, dù không thuộc loài nguy cấp, quý hiếm, hành vi vi phạm vẫn bị xử lý nghiêm theo quy định về trộm cắp tài sản. Người dân cần nâng cao nhận thức rằng mọi hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến động vật hoang dã, từ săn bắt, nuôi nhốt, mua bán đến vận chuyển, nhập khẩu trái phép, đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, luật sư Tuấn cho biết, pháp luật Việt Nam có nhiều quy định bảo vệ động vật hoang dã, nguy cấp, quý hiếm, trong đó nghiêm cấm các hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo quy định hiện hành, hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, mua bán trái phép động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền từ vài triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi cá nhân. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện liên quan.

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” theo Điều 244 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tiền đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 15 năm, kèm hình phạt bổ sung theo quy định.