Mượn vàng nhiều năm trước, nay giá vàng tăng gấp 3 lần, trả tiền theo giá lúc mượn được không?

Một bạn đọc thắc mắc: “Nhiều năm trước tôi xây nhà phát sinh thêm mấy trăm triệu, ông anh họ đưa mượn sợi dây chuyền gần một lượng vàng, nói ‘khi nào làm có tiền thì trả anh'”. 

Giá vàng lúc đó chỉ hơn 5 triệu một chỉ. Đầu năm nay, anh nói con trai chuẩn bị cưới vợ, vợ chồng tôi chuẩn bị trả vàng để anh làm đám cưới cho con.

Vợ chồng tôi lo đứng lo ngồi. Lúc mượn giá vàng chỉ hơn 5 triệu đồng/chỉ. Gần một lượng vàng của anh, vợ chồng tôi bán được 50 triệu đồng để xây nhà. Nay giá vàng tăng gấp 3 lần, sắm đủ vàng để trả anh phải mất hơn 150 triệu đồng. Tôi có thể trả tiền bằng với giá lúc chúng tôi bán vàng xây nhà được không?”.

Mượn vàng có thể trả bằng tiền không?

Trong thực tế, nhiều trường hợp cho mượn tiền, vàng “bằng miệng” như vậy giữa người thân, bạn bè. 

Vì tin tưởng nhau nên khi cha mẹ, con, anh, chị, em, bạn cần mà mình có thì sẵn sàng móc túi đưa, có tiền đưa tiền, có vàng đưa vàng mà không làm hợp đồng vay mượn.

Có người ra thời hạn trả vì có kế hoạch sử dụng tiền, vàng, có người chỉ nói một câu: khi nào làm ăn có thì trả, hoặc khi nào cần thì tôi báo trước. Hai bên cũng không thỏa thuận gì về cách trả, lãi suất hay nơi trả.

Những rắc rối có thể xảy ra khi một trong hai bên muốn trả tài sản hay muốn nhận lại tài sản cho mượn. Có thể là tiền trượt giá nên số tiền cho mượn chục năm trước rất có giá trị mà giờ trả lại đúng thì chỉ mua được bao gạo.

Phổ biến nhất là trước đây cho mượn vàng, người mượn bán vàng giá thấp, nay cần trả lại thì giá vàng đã tăng rất cao. Muốn trả vàng thì giá quá cao, muốn trả tiền cũng thấy không thỏa đáng.

Thực chất, việc người này cho người kia mượn tiền, vàng là hợp đồng vay tài sản, hợp đồng có thể bằng miệng hoặc ghi nhận bằng văn bản. Việc cho vay có thể có lãi hoặc không (chứ không phải vay là đương nhiên phải trả lãi, cho mượn mới không trả lãi như nhiều người hiểu).

Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015 quy định hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay, khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Cũng theo Bộ luật Dân sự thì nghĩa vụ trả nợ của bên vay là: nếu vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn, nếu tài sản là vật phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Theo quy định như trên, người mượn vàng đương nhiên phải trả vàng đúng, bằng số lượng lúc mượn. Nếu người cho mượn đồng ý trả bằng tiền thì phải trả tiền bằng giá vàng thời điểm trả tiền.

Khi nào phải trả nợ?

Khi vay nợ, hai bên không thỏa thuận thời điểm trả nợ chính xác mà chỉ nói miệng với nhau là khi nào có tiền thì trả. Trường hợp này xem như không thỏa thuận về thời điểm trả nợ. 

Trong trường hợp trả nợ, người mượn vàng là người có nghĩa vụ, người cho mượn là người thụ hưởng, có quyền.

Điều 278 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời hạn thực hiện nghĩa vụ do các bên thỏa thuận, theo quy định của pháp luật hoặc theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Trường hợp không xác định được thời hạn thực hiện nghĩa vụ, mỗi bên có thể thực hiện nghĩa vụ hoặc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ vào bất cứ lúc nào nhưng phải thông báo cho bên kia biết trước một thời gian hợp lý.

Đồng thời, tại khoản 1 Điều 469 Bộ luật Dân sự cũng quy định đối với hợp đồng vay không kỳ hạn và không có lãi thì bên cho vay có quyền đòi lại tài sản, và bên vay cũng có quyền trả nợ vào bất cứ lúc nào, nhưng phải báo cho nhau biết trước một thời gian hợp lý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Như vậy, đối với hợp đồng vay nợ không thỏa thuận thời hạn trả nợ thì thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả nợ có thể là bất cứ lúc nào khi các bên báo trước cho nhau một khoảng thời gian hợp lý.

Ở đây, đầu năm người anh (người cho mượn vàng) đã báo cho vợ chồng bạn về việc cưới vợ cho con trong năm nay. Có thể xem khoảng thời gian từ đầu năm đến khi nhà anh ấy có đám cưới là hợp lý. 

Hoặc người mượn vàng có thể trả nợ bất cứ lúc nào và cũng báo cho người cho mượn một thời gian để họ chuẩn bị nhận lại tài sản đã cho mượn.