Cụm vết đen Mặt Trời lớn gấp 15 lần Trái Đất phun trào

Lóa Mặt Trời từ cụm vết đen AR4633 đạt đỉnh lúc 19h13 ngày 4/2 (giờ Hà Nội), gây gián đoạn liên lạc vô tuyến thời gian ngắn ở một số khu vực phía tây châu Phi và phía nam châu Âu.

Lóa Mặt Trời cấp X là loại mạnh nhất, đôi khi có thể đi kèm hiện tượng phun trào vành nhật hoa (CME), gây ra bão địa từ và cực quang ấn tượng nếu ập đến Trái Đất. Tuy nhiên, Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết chưa phát hiện dấu hiệu CME nào trong ảnh quan sát sau vụ bùng phát lóa cấp X4.2.

Cụm vết đen AR4366 là vùng từ trường phức tạp và phát triển nhanh, liên tục phóng ra các lóa Mặt Trời mạnh kể từ khi hình thành vài ngày trước. Dù phun trào liên tục, AR4366 dường như chỉ “phô trương” chứ không nguy hiểm. Đa số lóa Mặt Trời từ cụm này không đẩy được lượng vật chất đáng kể vào không gian. Đến nay, chỉ có lóa cấp X8.4 bùng phát vài ngày trước đi kèm một vụ CME di chuyển chậm. CME này đã tác động nhẹ đến Trái Đất và có thể gây ra bão địa từ cấp thấp (G1) trong hôm nay hoặc ngày mai.

AR4366 có kích thước gấp 15 lần Trái Đất, đủ lớn để nhìn từ Trái Đất bằng kính quan sát nhật thực. Nhiếp ảnh gia thiên văn Mark Johnston đã chụp cụm vết đen khổng lồ này từ Arizona (Mỹ) hôm 1/2. Cụm này vẫn đang hướng về phía hành tinh xanh và chưa có dấu hiệu dịu xuống. Các nhà dự báo thời tiết không gian sẽ tiếp tục theo dõi sát sao xem liệu nó có gây ra tác động mạnh hơn không.

Vết đen Mặt Trời là vùng có từ trường đặc biệt mạnh – đến mức ngăn cản một phần nhiệt từ bên trong Mặt Trời vươn đến bề mặt. Điều này khiến các vết đen có vẻ tối hơn và mát hơn so với khu vực xung quanh. Khi từ trường liên quan đến vết đen đột ngột dịch chuyển hoặc sắp xếp lại, một lượng lớn năng lượng có thể được giải phóng. Năng lượng này bùng nổ dưới dạng luồng bức xạ gọi là lóa Mặt Trời, hoặc đám mây plasma gọi là CME.

Những sự giải phóng vật chất và năng lượng Mặt Trời này có thể tương tác với khí quyển và từ trường Trái Đất, ảnh hưởng đến công nghệ hiện đại như hệ thống liên lạc vô tuyến, hệ thống định vị, thậm chí lưới điện. Giới chuyên gia phân loại lóa Mặt Trời thành A, B, C, M, X tùy theo sức mạnh, trong đó X mạnh nhất còn A yếu nhất. Thông thường, chỉ lóa cấp M hoặc X mới đủ mạnh để khiến các nhà khoa học phát cảnh báo về thời tiết không gian.

Thu Thảo (Theo Space, Newsweek)