Mỹ vừa công bố một loạt sáng kiến mới nhằm tập hợp các đồng minh vào một khối thương mại ưu đãi về khoáng sản thiết yếu, trong đó có cơ chế phối hợp thiết lập giá sàn.
Bước đi nêu trên diễn ra trong bối cảnh Mỹ và đồng minh đang chạy đua phát triển các chuỗi cung ứng thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực then chốt đối với công nghệ và quốc phòng này.
Phản ứng trước “liên minh khoáng sản thiết yếu” do Mỹ thiết lập, theo Tân Hoa Xã, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 5-2 cho biết Bắc Kinh phản đối bất kỳ quốc gia nào phá vỡ trật tự kinh tế và thương mại quốc tế thông qua các quy tắc của những “nhóm nhỏ”.
Theo đài CNBC, các sáng kiến trên được thảo luận tại hội nghị cấp bộ trưởng về khoáng sản thiết yếu diễn ra ở thủ đô Washington – Mỹ hôm 4-2 với sự tham dự của các quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Donald Trump, đại diện 54 quốc gia và Liên minh châu Âu (EU). Sau hội nghị, Mỹ cho biết đã ký các thỏa thuận song phương về khoáng sản thiết yếu với 11 quốc gia, nâng tổng số thỏa thuận loại này được ký trong vòng 5 tháng qua lên 21.
Các đại biểu tại hội nghị cấp bộ trưởng về khoáng sản thiết yếu diễn ra ở thủ đô Washington – Mỹ hôm 4-2. Ảnh: AP
Mỹ cũng đã hoàn tất đàm phán với 17 quốc gia khác. Theo phía Mỹ, các thỏa thuận nhằm giải quyết những bất cập về giá cả, thúc đẩy phát triển, tạo lập thị trường công bằng hơn và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã công bố mối quan hệ đối tác về khoáng sản thiết yếu với Nhật Bản và EU. Các đối tác này đặt mục tiêu xây dựng những chính sách, cơ chế thương mại được phối hợp chặt chẽ nhằm giảm thiểu những điểm yếu và rủi ro trong chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng thông báo thành lập Diễn đàn Hợp tác địa chiến lược tài nguyên (FORGE). Đây là một khuôn khổ đối tác mới nhằm phối hợp chính sách và các dự án khoáng sản thiết yếu, thúc đẩy các sáng kiến xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng đa dạng, vững chắc và an toàn hơn.
“Mục tiêu của FORGE là thúc đẩy hợp tác và xây dựng một mạng lưới đối tác trên toàn cầu” – ông Rubio cho biết. Ngoại trưởng Mỹ cũng cảnh báo rằng việc nguồn cung khoáng sản thiết yếu tập trung vào “quốc gia duy nhất” – hàm ý Trung Quốc – tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ việc bị sử dụng làm đòn bẩy địa chính trị cho đến nguy cơ đứt gãy nguồn cung do đại dịch hoặc bất ổn.
FORGE sẽ bổ trợ cho sáng kiến Pax Silica – một cơ chế hợp tác giữa Mỹ và 9 đối tác. Trong khi Pax Silica tập trung bảo vệ chuỗi cung ứng liên quan trí tuệ nhân tạo (AI), FORGE được thiết kế như một nền tảng rộng hơn, bao trùm việc điều phối chính sách, giá cả và phát triển dự án khoáng sản thiết yếu.
Nhiều loại khoáng sản thiết yếu, trong đó có đất hiếm, hiện đóng vai trò không thể thiếu đối với các nền kinh tế AI tiên tiến, ngành công nghiệp quốc phòng và hạ tầng năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc đang kiểm soát phần lớn việc khai thác, chế biến hoặc cung ứng các khoáng sản quan trọng này và sẵn sàng sử dụng lợi thế đó làm đòn bẩy.
Vào năm ngoái, Bắc Kinh đã áp đặt hạn chế xuất khẩu đất hiếm, làm dấy lên lo ngại tại Mỹ và nhiều quốc gia khác.
Ba hướng “giáp công”
Sáng kiến dự trữ khoáng sản mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump – mang tên “Project Vault” (tạm dịch: dự án Kho dự trữ) – có thể bao gồm bất kỳ loại khoáng sản nào được Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) xác định là “khoáng sản thiết yếu”.
Một quan chức Nhà Trắng nói với đài CNBC hồi đầu tuần này rằng USGS đã liệt kê hơn 50 loại khoáng sản là thiết yếu, bởi chúng “làm nền tảng cho các ngành công nghiệp chủ chốt, thúc đẩy đổi mới công nghệ và hỗ trợ cơ sở hạ tầng quan trọng đối với nền kinh tế Mỹ hiện đại”. Trong đó, đất hiếm, lithium, uranium và đồng được coi là “thiết yếu đối với an ninh quốc gia, sự ổn định kinh tế và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng”.
Theo thông báo của Tổng thống Donald Trump, “Project Vault” là mô hình hợp tác công – tư đầu tiên thuộc loại này. Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (EXIM Bank) sẽ cung cấp 10 tỉ USD dưới dạng khoản vay trong khi khoảng 2 tỉ USD đến từ nguồn vốn tư nhân. Chủ tịch EXIM Bank John Jovanovic cho biết kho dự trữ của Mỹ sẽ thu mua khoáng sản cả trong lẫn ngoài nước, đồng thời thiết lập mạng lưới kho bãi để lưu trữ tại Mỹ.
Ngoài kho dự trữ, chính quyền Tổng thống Donald Trump còn nắm giữ cổ phần tại một số công ty khai khoáng. Lầu Năm Góc đã ký một thỏa thuận mang tính bước ngoặt vào tháng 7 năm ngoái với công ty khai thác đất hiếm MP Materials, bao gồm nắm giữ cổ phần, thiết lập mức giá sàn và thỏa thuận bao tiêu sản phẩm. Tuần trước, Bộ Thương mại Mỹ công bố kế hoạch tài trợ cho công ty khởi nghiệp khoáng sản thiết yếu USA Rare Earth để đổi lấy quyền sở hữu cổ phần.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Mỹ Doug Burgum cho biết nước này cũng đang xem xét thành lập một quỹ bảo hiểm rủi ro chủ quyền nhằm bảo vệ nguồn đầu tư vào khai khoáng của các doanh nghiệp không bị chính quyền Mỹ trong tương lai hủy bỏ.
“Ba hướng đó – dự trữ khoáng sản, bảo hiểm rủi ro chủ quyền và khả năng nắm giữ cổ phần – sẽ giúp chúng tôi thực sự tham gia cuộc chơi về khoáng sản thiết yếu” – ông Burgum khẳng định.
Hải Ngọc
Nguồn: https://nld.com.vn/my-lap-lien-minh-khoang-san-thiet-yeu-196260205215039059.htm
