Loài khỉ cũng sợ mẹ cho ‘ra rìa’

Báo The New York Times ngày 10-2 dẫn nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B, cung cấp bằng chứng cho thấy linh trưởng, cụ thể là loài khỉ đầu chó chacma, có khả năng bày tỏ sự ghen tị – một cảm xúc vốn được coi là phức tạp và chỉ có ở con người.

Khỉ đầu chó chacma là một loài khỉ có tính xã hội cao sinh sống ở miền nam châu Phi. Những con khỉ này sống trong các nhóm gia đình gắn bó chặt chẽ, và con đực sẽ “ra riêng” khi đạt tuổi trưởng thành.

Các cá thể cái sống trong các gia đình nói trên suốt đời, sinh một con mỗi 1,5 – 2 năm. 

Với rất nhiều anh chị em cùng lớn lên bên cạnh nhau, sự ganh đua giữa các anh chị em thường xuyên nảy sinh. Nhưng liệu những sự ganh đua này có giống với ở con người hay không từ lâu đã là một bí ẩn.

Một nhóm các nhà khoa học Phần Lan đã dành phần lớn năm 2021 tại công viên thiên nhiên Tsaobis ở Namibia để theo dõi sát sao các gia đình loài khỉ chacma. 

Họ đã chứng kiến nhiều lần những “thanh niên” khỉ tìm mọi cách để tranh giành sự chú ý khi mẹ đang chăm sóc anh chị em chúng.

Hành vi này thường xảy ra khi mẹ đang chải chuốt cho con, đây là một hoạt động giúp khỉ loại bỏ ký sinh trùng và thắt chặt các mối quan hệ xã hội, tương đương với những cái ôm ở con người.

Các nhà nghiên cứu quan sát thấy những biểu hiện “tranh sủng” đa dạng. Thậm chí có một số con khỉ đầu chó đã nổi cơn thịnh nộ hoặc cố gắng chen vào giữa mẹ và anh chị em.

Tiến sĩ Axelle Delaunay, nhà sinh thái học hành vi, mô tả một con khỉ cái trẻ đã dụ em gái mình đi chỗ khác với lời hứa cùng chơi đùa. Sau đó cô khỉ ngay lập tức quay lại chiếm vị trí trong vòng tay của mẹ dù mới chỉ chơi với em được khoảng… 10 giây. Bà nhận định: “Đó thật sự là một hành vi có chiến lược”.

Sau khi phân tích dữ liệu, các nhà khoa học nhận thấy những đặc điểm tương đồng với tâm lý con người.

Khỉ đầu chó có xu hướng “quấy” khi mẹ chúng đang chải chuốt cho anh em hơn so với lúc mẹ khỉ đang rảnh rỗi. 

Đáng chú ý, khả năng can thiệp của chúng tăng gấp đôi nếu đối tượng đang được mẹ chăm sóc là em ít tuổi hơn, hoặc là anh chị em có cùng giới tính.

Khỉ càng lớn thì tần suất phá đám thời gian riêng tư của mẹ và anh chị em càng giảm.

Mặc dù hành vi ghen tị diễn ra liên tục, nhưng thực tế cho thấy tỉ lệ thành công là rất thấp. Chưa đầy 10% số lần chen ngang giúp “kẻ phá đám” được mẹ chải chuốt.

Tiến sĩ Delaunay phân tích: “Dù không thể hỏi trực tiếp cảm xúc của loài khỉ, chúng ta biết rằng cảm xúc gây ra những thay đổi về sinh lý, hành vi, một số thay đổi về nhận thức – và những thứ này có thể đo lường được”.