Nông sản Việt tiến thẳng vào kỷ nguyên xanh

Tăng trưởng “thần kỳ” trong gian khó

Nhìn lại ngành nông nghiệp Việt Nam trong 5 năm qua, điều dễ nhận thấy nhất là bước nhảy vọt cực lớn sau dịch bệnh Covid-19. Ở thời điểm cách đây 5 năm, Việt Nam mặc dù là một nước đã có vị thế về xuất khẩu nông sản, nhưng kim ngạch vẫn còn khiêm tốn. Năm 2020, trong số 8 mặt hàng nông sản xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỉ USD thì cà phê mới đạt 2,5 tỉ USD, gạo 2,8 tỉ USD, hạt điều 2,9 tỉ USD, rau quả 3 tỉ USD, tôm 3,4 tỉ USD, gỗ và sản phẩm gỗ 8,4 tỉ USD. 

Thế nhưng ngành nông nghiệp Việt Nam đã lớn nhanh như thổi sau khoảng thời gian khó khăn đó. Năm 2025, khi tháng 11 vừa kết thúc, nhiều ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đã “thành công vượt ngoài mong đợi”. Điển hình trong số này là nhóm hàng tôm cá. Dù đối mặt với giai đoạn đầy biến động khi thị trường quốc tế thay đổi mạnh mẽ, các rào cản thương mại ngày càng gia tăng và hoạt động sản xuất chịu tác động nghiêm trọng từ thời tiết cực đoan. Nhưng vượt lên những thách thức đó, bằng tinh thần kiên định, nỗ lực bền bỉ, các doanh nghiệp đã đóng góp đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt mốc 11 tỉ USD, khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của ngành trên trường quốc tế.

Cùng vững tay chèo để vượt sóng cả còn phải kể đến ngành rau quả. Sau nửa đầu năm tăng trưởng âm, rau quả bắt đầu tăng tốc từ tháng 7 và khi kết thúc tháng 11 đã đạt 7,8 tỉ USD; vượt hơn so với cả năm 2024 khoảng 700 triệu USD. Kết quả xuất khẩu cả năm 2025 cán mốc kỷ lục 8,5 tỉ USD.

Mặt hàng cà phê cũng là một “hiện tượng” bùng nổ khi băng băng về đích ngay từ đầu năm nhờ nhu cầu tiêu thụ cao khiến giá cà phê tăng mạnh. Điều này giúp ngành cà phê về đích ở cột mốc kỷ lục gần 8,5 tỉ USD, tăng hơn gần 3 tỉ USD so với năm 2024, và tăng đến 6 tỉ USD so với thời điểm cách đây 5 năm.

Nhiều mặt hàng quan trọng khác như gỗ, hồ tiêu, hạt điều… cũng đạt mức tăng trưởng cao, đưa toàn ngành nông nghiệp cán mốc lịch sử 70 tỉ USD khi năm 2025 kết thúc.

Với con số này, kim ngạch xuất khẩu ngành nông nghiệp nói chung đã gia tăng gấp đôi trong vòng 5 năm qua, một bước tiến cực kỳ ấn tượng. Nhìn lại những thành quả đã đạt được, Bộ trưởng Bộ NN-MT Trần Đức Thắng đánh giá: Từ một quốc gia phải nhập khẩu hàng triệu tấn lương thực mỗi năm, Việt Nam hiện đã trở thành một trong những cường quốc sản xuất và xuất khẩu nông lâm thủy sản. Sản phẩm nông nghiệp Việt Nam đã có mặt tại gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Liên kết bền vững, giải pháp kỷ nguyên xanh

Chuyển đổi xanh là xu hướng toàn cầu và ngành nông nghiệp Việt Nam đã khởi động cuộc chuyển đổi này rất sớm, rất có chiến lược. Đơn cử Việt Nam là quốc gia tiên phong thực hiện Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu héc ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp” quy mô lớn đầu tiên trên thế giới tại ĐBSCL. Đề án hướng đến mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao giá trị gạo Việt, và mở ra tiềm năng giao dịch tín chỉ carbon. Năm 2025, lúa xanh của Việt Nam đã xuất khẩu thành công với số lượng ngày càng tăng.

ảnh: Đào Ngọc Thạch

Với ngành rau quả tỉ USD, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), thừa nhận ngành này phải đối mặt với nhiều thách thức từ tác động của tình trạng biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng cực đoan và bất thường. Bên cạnh đó, tại vùng nguyên liệu quan trọng là ĐBSCL còn ảnh hưởng xâm nhập mặn, Đông Nam bộ và Tây nguyên là khô hạn. Do vậy, ngành nông nghiệp cần quy hoạch lại vùng trồng, áp dụng các giải pháp tưới tiêu tiết kiệm và giống cây chịu hạn – mặn tốt hơn. “Nếu Trung Quốc có lợi thế tiêu thụ các mặt hàng rau quả tươi thì các thị trường trong khối CPTPP và EVFTA đang có nhu cầu lớn với trái cây nhiệt đới chế biến như xoài sấy, nước chanh leo, dứa… Do vậy, doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng ưu đãi thuế quan để đẩy mạnh nhóm hàng chế biến, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tươi vốn rủi ro cao về bảo quản. Bên cạnh đó cần chú ý đến “làn sóng tiêu dùng xanh” trên thế giới để đẩy mạnh cung ứng các sản phẩm organic, minh bạch nguồn gốc”, ông Nguyễn Phúc Nguyên khuyến nghị.

Chia sẻ với PV Thanh Niên, ông Johan van den Ban, Tổng giám đốc Công ty De Heus Việt Nam và châu Á, đánh giá rất cao vị thế và vai trò của ngành nông nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu và tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Để phát triển bền vững hơn nữa, theo ông Johan van den Ban, cần có những bước hợp tác chiến lược giữa những đơn vị có tiềm lực, có chiến lược dài hạn. Đơn cử như chiến lược hợp tác giữa De Heus với các đối tác của Việt Nam, đưa quy trình sản xuất chăn nuôi tuần hoàn khép kín, đáp ứng yêu cầu xanh – sạch – hiệu quả. Đây là giải pháp giúp cho ngành nông nghiệp phát triển bền vững, sản phẩm được tiêu thụ tốt hơn trên toàn thế giới và nâng cao vị thế, thương hiệu nông sản Việt Nam.

Cùng hướng đến cột mốc giá trị 10 tỉ USD và phát triển bền vững, ông Nguyễn Nam Hải, Tổng thư ký Hiệp hội Cà phê – ca cao Việt Nam, phân tích: Trong kỷ nguyên xanh, ngành cà phê tiếp tục tăng cường và phát triển các giá trị xanh bền vững. Cụ thể, tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như 4C, GCP, Rainforest Alliance, Forest Trends, IDH… tổ chức chuỗi hội thảo quốc gia về giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong chuỗi cung ứng cà phê. Việc này nhằm khẳng định cam kết của ngành cà phê Việt Nam trước yêu cầu toàn cầu về giảm phát thải – thích ứng biến đổi khí hậu (Net Zero). Bên cạnh đó, hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương tiếp cận cơ chế tín chỉ carbon, mô hình tài chính xanh và cơ chế hỗ trợ theo EUDR (Quy định chống phá rừng của châu Âu). Gắn kết các nhà mua hàng quốc tế và doanh nghiệp nội địa trong mô hình chuỗi cung ứng minh bạch, phát thải thấp. Cuối cùng là nghiên cứu xây dựng chính sách thúc đẩy phát triển bền vững ngành cà phê, xây dựng và quảng bá thương hiệu cà phê Việt Nam, thúc đẩy nâng cao tiêu dùng nội địa…

Trong khi đó, ngành thủy sản đặt mục tiêu còn táo bạo hơn khi hướng đến con số 15 – 16 tỉ USD vào năm 2030 bằng chiến lược tăng cường sản phẩm tôm cá chế biến sâu, tiện dụng, mở rộng các mô hình đạt chuẩn môi trường bền vững ASC.

Với xu hướng đẩy mạnh chuyển đổi xanh, ứng dụng kinh tế tuần hoàn, ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục bứt phá mạnh mẽ, xô đổ những cột mốc đặt ra và bước vào kỷ nguyên mới một cách bản lĩnh, vững chãi nhất.