Hàn Quốc nhen nhóm hy vọng thoát khỏi đáy vực dân số

Tại một trung tâm hội nghị náo nhiệt ở thành phố Seoul hồi tháng 1, những cặp vợ chồng trẻ hào hứng tham quan các gian hàng, dùng thử địu vải, xe nôi và chăm chú tìm hiểu tính năng an toàn của ghế ngồi ôtô cho trẻ em. Khung cảnh này dường như hoàn toàn đối lập với những dòng tiêu đề thường thấy về tỷ lệ sinh giảm kỷ lục ở Hàn Quốc. Cuộc khủng hoảng dân số này không chỉ là bóng đen bao trùm xứ sở kim chi mà còn đe dọa “nuốt chửng” Nhật Bản và Trung Quốc, CNN đưa.

Thế nhưng, vượt qua mọi dự báo tiêu cực, tỷ lệ sinh tại Hàn Quốc cuối cùng đã khởi sắc. Những con số nhích dần trong hơn một năm qua là tin vui hiếm hoi cho chính phủ sau hơn một thập kỷ đổ hàng tỷ USD vào các chiến dịch khuyến sinh. Tuy nhiên, xu hướng này liệu có bền vững hay không lại là chuyện khác.

Tại hội chợ, các bậc cha mẹ ghi nhận nỗ lực của chính phủ qua các khoản trợ cấp và hỗ trợ tài chính. Song, đằng sau đó là thực tế khắc nghiệt khi chi phí sinh hoạt leo thang, văn hóa làm việc kiệt sức và những định kiến giới vẫn bám rễ sâu. “Sau khi mang thai, tôi đã nghỉ việc vì công ty không có chế độ hỗ trợ cần thiết. Ở đây, khi nhân viên có bầu, kịch bản cuối cùng thường là họ phải rời đi”, Yun So-yeon, 31 tuổi, chia sẻ.

Park Ha-yan, 34 tuổi, một bà nội trợ đang chờ đón con thứ ba, thẳng thắn: “Mọi thứ cuối cùng đều quy về tiền bạc. Càng đông con càng nhận được nhiều hỗ trợ nhưng chi phí thực tế phát sinh còn lớn hơn gấp bội. Gánh nặng này không chỉ là chuyện một vài năm mà kéo dài cho đến khi chúng trưởng thành”.

Các chuyên gia cũng cảnh báo không nên “ăn mừng quá sớm”. “Chúng ta đang thấy sự phục hồi nhưng con số vẫn chưa quay lại mức trước đại dịch”, bà Sojung Lim, giáo sư Hàn Quốc học tại Đại học Buffalo (SUNY), nhận định. “Hàn Quốc vẫn có tỷ lệ sinh thấp nhất trong các nền kinh tế phát triển”.

Năm 2023, tỷ lệ sinh của nước này rơi xuống mức 0,721, thấp nhất thế giới và cách xa mức 2,1 cần thiết để duy trì dân số ổn định. Tổng thống Yoon Suk Yeol từng gọi đây là “tình trạng khẩn cấp quốc gia”. Vì vậy, việc con số này nhích lên 0,748 vào năm 2024 đã gây bất ngờ lớn, đánh dấu lần tăng trưởng đầu tiên sau gần một thập kỷ.

Theo dữ liệu mới nhất công bố vào tháng 1, số ca sinh hàng tháng đã tăng so với cùng kỳ năm trước trong suốt 17 tháng liên tiếp. Điều này có nghĩa mỗi tháng đều có nhiều em bé chào đời hơn tháng đó của năm ngoái, một dấu hiệu cho thấy tỷ lệ sinh tổng thể có thể chứng kiến năm tăng trưởng thứ hai.

Giáo sư Lim cho rằng có nhiều yếu tố cộng hưởng dẫn đến kết quả này. Bà phân tích đà tăng có sự góp sức của “hiệu ứng bù đắp” sau Covid-19, khi các cặp đôi hiện thực hóa kế hoạch kết hôn và sinh con từng bị trì hoãn. Ngoài ra, thế hệ con cái của thời kỳ “Baby Boomer” đang ở độ tuổi vàng của sinh sản cũng là một lợi thế nhân khẩu học tạm thời.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là chi phí. Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Dân số YuWa, năm 2024, Hàn Quốc được xếp hạng là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi dạy một đứa trẻ. Trong đó, một nhân tố chủ chốt cấu thành nên mức chi phí khổng lồ này chính là các lớp học thêm và lò luyện thi tư nhân. Dưới áp lực từ hệ thống giáo dục có tính cạnh tranh khốc liệt, nhiều bậc phụ huynh cảm thấy buộc phải chuẩn bị hành trang thành công cho con ngay từ khi chúng mới chập chững biết đi, đồng nghĩa với việc đầu tư hàng năm trời vào các lớp gia sư ngoài giờ đầy tốn kém.

Bên cạnh đó là sự thiếu thân thiện của cộng đồng. Các “khu vực cấm trẻ em” (no-kids zones) ngày càng phổ biến tại các nhà hàng, quán cà phê nhằm đảm bảo sự yên tĩnh cho người lớn, vô tình đẩy người mẹ vào thế bị cô lập.

Giáo sư Lim cảnh báo nếu không giải quyết được các rào cản cấu trúc và định kiến truyền thống, đà tăng này chỉ là ngắn hạn. “Bài học từ Hàn Quốc không phải là con số tăng trưởng nhất thời mà là hiểu rõ vì sao bi kịch này xảy ra. Một khi tỷ lệ sinh đã sụt giảm nghiêm trọng, mọi nỗ lực cứu vãn có thể đã quá muộn”, bà nói.

Bình Minh (Theo CNN)