Tết về ở tổ dân cư ‘5 không’ giữa đại ngàn Quảng Ngãi

Những ngày cuối năm Ất Tỵ, chúng tôi ngược về vùng núi xa xôi của xã Đặng Thùy Trâm (Quảng Ngãi) để tìm đến tổ Đèo Ải, thôn Nước Đang – nơi được gọi bằng cái tên đặc biệt: tổ dân cư “5 không”. 

“5 không”, gồm không điện lưới quốc gia, không đường bê tông, không trường học, không trạm y tế và không sóng điện thoại.

Con đường vào Đèo Ải không dễ đi. Muốn qua đó phải vượt hồ Liệt Sơn gần 20 phút bằng thuyền, rồi tiếp tục chạy xe máy len lỏi trên con đường núi quanh co, lầy lội, dốc dựng đứng thêm khoảng 15 phút mới đến nơi. 

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, mưa bay lất phất, sương mờ phủ kín triền núi. Không ồn ào, không náo nhiệt như miền xuôi, tết ở Đèo Ải đến lặng lẽ mà ấm áp.

Khi mùa xuân len vào từng mái nhà

Tổ Đèo Ải hiện có 30 hộ dân, toàn là đồng bào H’rê sinh sống quần tụ bên sườn núi. Cuộc sống của bà con chủ yếu dựa vào trồng lúa nước, trồng keo và nuôi trâu. Những năm gần đây, nhờ được Nhà nước quan tâm hỗ trợ đất sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật, đời sống đã dần ổn định hơn.

Đang treo cờ Tổ quốc trước hiên nhà để chuẩn bị đón tết, anh Phạm Văn Thót (37 tuổi) cho biết gia đình đã mua thịt heo, gà, bánh tét, trà và ít bánh kẹo cho các con. 

“Năm nào làm ăn khá thì mổ heo, còn không thì mua ít thịt về ăn tết. Có gì ăn nấy nhưng phải vui”, anh cười nói.

Gia đình anh có 2 con trai đang học tại trung tâm xã Đặng Thùy Trâm. Mỗi đầu tuần, anh phải thức dậy từ 4 giờ sáng, chuẩn bị cơm nước rồi chở con xuống núi đến trường. Ở Đèo Ải chưa có trường lớp, hành trình đến con chữ vì thế càng thêm vất vả.

“Chỉ mong sau này đường sá thuận lợi hơn, có điện ổn định để con cái học hành đỡ khổ”, anh Thót nói, ánh mắt nhìn xa về phía con dốc mờ sương.

Ở Đèo Ải, điện được tận dụng từ hệ thống năng lượng mặt trời nhỏ lẻ, khi có khi không. Ban đêm, nhiều nhà vẫn dùng đèn pin để sinh hoạt. Nhưng mỗi dịp cuối năm, bà con vẫn dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, sửa sang lại hàng rào, quét sạch lối đi.

Tết đến, người dân nơi đây không thờ cúng tổ tiên theo phong tục miền xuôi mà chỉ treo ảnh Bác Hồ trang trọng trong nhà. Sáng mùng 1, mọi người đi từng nhà chúc tết, gửi nhau lời chúc bình an, mùa màng bội thu, gia đình mạnh khỏe.

Từ củ mì trộn gạo đến bữa cơm đủ đầy

Ngồi bên bếp lửa, ông Phạm Văn Ghê (64 tuổi) kể lại quãng thời gian khó khăn trước kia. Khi ấy, Đèo Ải chưa có ruộng lúa, người dân chủ yếu ăn củ mì, khá hơn thì trộn thêm ít gạo nấu cơm. Đường sá cách trở khiến việc giao thương gần như bị cô lập.

“Giờ có ruộng trồng lúa, có đất trồng keo, nuôi trâu bán thịt. Nhà nước quan tâm nhiều nên đời sống bà con đỡ hơn trước”, ông Ghê nói.

Tết năm nay, gia đình ông đã chuẩn bị bánh kẹo, thịt heo, gà để trong nhà. Với người miền xuôi, đó có thể là những thứ bình thường. Nhưng với bà con Đèo Ải, đó là thành quả của cả một năm lao động trên nương rẫy.

Anh Phạm Văn Liết (29 tuổi) vừa từ Lâm Đồng trở về sau vụ hái cà phê thuê, đang phụ mẹ nhóm bếp nấu ăn. “Đi làm xa cũng chỉ mong cuối năm về nhà ăn tết với gia đình”, anh nói.

Sau khi dọn dẹp nhà cửa, anh Liết cẩn thận buộc lá cờ Tổ quốc mới lên cây tre trước hiên. “Anh em trong tổ cũng cùng nhau quét dọn đường vào thôn, cắm cờ để đón năm mới. Dù còn thiếu thốn nhưng tết phải có không khí”, anh chia sẻ.

Chị Phạm Thị Loan (42 tuổi) đang mua sắm tại một điểm bán nhỏ trong tổ. Những ngày này, bà con tất bật chọn quần áo mới, bánh kẹo, hạt dưa, thịt heo, gà… để chuẩn bị đón xuân.

“Năm nay bà con vui lắm. Mấy hôm trước được công an xã phối hợp đoàn tình nguyện tổ chức bếp ăn 0 đồng, tặng nhu yếu phẩm, chăn mền nên ai cũng phấn khởi”, chị Loan nói.

Mùa xuân của niềm tin

Trao đổi với PV Thanh Niên, bà Nguyễn Thị Vân, Chủ tịch UBND xã Đặng Thùy Trâm, cho biết địa phương đã xây dựng kế hoạch chăm lo tết cho người dân, đặc biệt là hộ nghèo, gia đình chính sách, đối tượng bảo trợ xã hội.

Ngoài các phần quà, xã còn triển khai nhiều mô hình tạo không khí xuân như “đường cờ”, “đường hoa”, “bánh chưng xanh”, góp phần gắn kết cộng đồng. Các ban, ngành cũng rà soát hộ khó khăn để hỗ trợ kịp thời, đảm bảo không ai thiếu đói trong dịp tết.

“Tổ Đèo Ải là vùng khó khăn nhất của xã vì chưa có điện lưới, giao thông còn nhiều trở ngại. Chính quyền đã phối hợp các đơn vị trao quà, hỗ trợ điện năng lượng, nhu yếu phẩm để bà con vui xuân, đón tết ấm áp hơn”, bà Vân cho biết.

Chiều xuống nhanh giữa núi rừng. Sương bắt đầu phủ kín lối đi, nhưng sắc cờ đỏ vẫn nổi bật giữa màu xanh đại ngàn. Tiếng cười trẻ nhỏ vang lên bên hiên nhà sàn, hòa cùng tiếng chày giã gạo, tiếng gà gọi nhau về chuồng.

Ở nơi được gọi là “5 không”, người dân vẫn giữ trọn niềm tin vào ngày mai. Họ không so đo thiệt hơn, không đòi hỏi đủ đầy, chỉ mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con cái học hành tiến bộ.

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến rất gần. Giữa đại ngàn Quảng Ngãi, tổ dân cư “5 không” vẫn rực rỡ sắc xuân theo cách rất riêng – mộc mạc mà ấm áp.