Những người canh giữ mùa xuân

Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi trên chuyến tàu ra khơi chúc Tết quân và dân trên hai đặc khu Cồn Cỏ và Lý Sơn dịp cuối năm, Đại úy Nguyễn Phi Long tự hào nói về trách nhiệm của người thuyền trưởng: Trên biển, ba yếu tố gắn chặt với nhau: Tổ quốc-con tàu-người thuyền trưởng. Tổ quốc là điều thiêng liêng đứng ở vị trí cao nhất. Con tàu là hiện thân cụ thể của chủ quyền quốc gia trên biển. Và người thuyền trưởng là người trực tiếp gánh trên vai trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ chủ quyền ấy.

Bởi vậy, vị trí của người thuyền trưởng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Mỗi quyết định của thuyền trưởng không chỉ điều khiển một con tàu, mà còn đại diện cho hình ảnh, bản lĩnh và trách nhiệm của Tổ quốc giữa biển khơi.

Trên biển, ba yếu tố gắn chặt với nhau: Tổ quốc-con tàu-người thuyền trưởng. Tổ quốc là điều thiêng liêng đứng ở vị trí cao nhất. Con tàu là hiện thân cụ thể của chủ quyền quốc gia trên biển. Và người thuyền trưởng là người trực tiếp gánh trên vai trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ chủ quyền ấy.

Nhiệm vụ trọng tâm của tàu khi trực trên biển là kịp thời phát hiện sớm các hành vi xâm phạm chủ quyền của tàu thuyền nước ngoài trong vùng biển của ta, báo cáo đầy đủ, chính xác về Sở chỉ huy và các cấp để xử lý theo đúng quy định, bảo đảm giữ vững độc lập, chủ quyền, và lợi ích quốc gia trên biển.

“Đấu tranh bảo vệ chủ quyền nhưng phải giữ được hòa bình, không để tình hình bị đẩy lên căng thẳng”, anh Long nhấn mạnh. Chính vì vậy, người thuyền trưởng không chỉ cần vững vàng về chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, sự điềm tĩnh, kiên trì và đặc biệt là khả năng xử lý tình huống linh hoạt trên biển.

“Chỉ một sai sót nhỏ trong cách ứng xử cũng có thể dẫn tới những hệ lụy lớn, ảnh hưởng không chỉ đến nhiệm vụ của con tàu mà còn tác động đến công tác đấu tranh bảo vệ chủ quyền ở tầm rộng hơn. Vì thế, nguyên tắc là phải nắm chắc tình hình, giữ đúng quy định, đồng thời xử lý khéo léo, bình tĩnh trong mọi hoàn cảnh”, Đại úy Long chia sẻ.

Trong thực tế, mỗi con tàu không hoạt động đơn lẻ. Sở chỉ huy và các lực lượng trên biển luôn hiệp đồng chặt chẽ, tạo thành một mạng lưới liên kết để kịp thời hỗ trợ khi cần thiết. Nhờ đó, cán bộ, chiến sĩ trên tàu có thể yên tâm thực hiện nhiệm vụ, không đơn độc giữa biển khơi.

Mỗi đợt trực trên biển của tàu thường kéo dài khoảng 45 ngày. Sau đó, tàu trở về đơn vị để nghỉ ngơi, bảo dưỡng kỹ thuật, đồng thời tiếp tục huấn luyện, nâng cao trình độ nghiệp vụ, thể lực, điều lệnh và duy trì nền nếp chính quy, xây dựng con tàu “chính quy, mẫu mực, sạch đẹp” theo đúng tiêu chuẩn.

Nói về phẩm chất của người chỉ huy, thuyền trưởng Nguyễn Phi Long cho rằng, tư duy nhạy bén, khả năng ứng biến linh hoạt và tầm bao quát là những yêu cầu bắt buộc.

“Không phải người chỉ huy phải làm tất cả mọi việc, nhưng phải nắm được ai làm tốt việc gì, biết phân công, kiểm tra, giám sát và khi cần thì trực tiếp cầm tay chỉ việc”, anh Long chia sẻ.

Những tố chất ấy, theo anh Long không hoàn toàn là bẩm sinh mà chủ yếu được hình thành qua quá trình đào tạo và rèn luyện trong thực tiễn công tác. Từ môi trường nhà trường đến thực tế đơn vị, qua từng chuyến biển, từng nhiệm vụ cụ thể, người chỉ huy dần học cách bao quát công việc, điều hành con người và chịu trách nhiệm trước tập thể.

Sinh năm 1991, ít ai biết rằng Đại úy Nguyễn Phi Long bước chân vào quân ngũ từ một lý do rất đời thường. Những năm khoảng 2013, gia đình anh ở quê còn nhiều khó khăn. Khi ấy, anh là con thứ trong nhà, phía sau còn một em nhỏ, phía trước là chị gái lớn.

“Lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản: nếu thi vào quân đội, gia đình sẽ đỡ vất vả hơn vì mình được Nhà nước nuôi ăn, nuôi học”, anh kể. Quyết định đi bộ đội, với anh khi ấy, trước hết là để san sẻ gánh nặng với cha mẹ.

Thi đỗ vào Học viện Hải Quân, anh được xếp vào chuyên ngành hàng hải. Năm năm học tập trong môi trường quân đội là quãng thời gian đặt nền móng cho con đường binh nghiệp sau này. Ngay từ khi còn là học viên, anh đã xác định rõ đây sẽ là nghề gắn bó lâu dài, nên luôn nghiêm túc trong học tập, rèn luyện. Ra trường, anh mang quân hàm trung úy, nhận công tác tại Lữ đoàn 161, Vùng 3 Hải quân.

Những ngày đầu ra biển là quãng thời gian thử thách nhất với thuyền trưởng Nguyễn Phi Long. Khi ấy, thể trạng của anh còn chưa quen sóng gió. Có chuyến trực kéo dài gần 30 ngày, tàu vừa ra biển đã gặp sóng lớn liên tục. Anh say sóng nặng, ba ngày liền không ăn uống được gì.

“Lúc đó tôi chỉ nghĩ: khổ thật, không biết mình có chịu nổi không”, anh nhớ lại. Giữa những cơn say vật vã, anh em trên tàu thay nhau động viên, chăm sóc. Hôm sóng to không thể nấu cơm, bếp tàu chỉ kịp nấu một nồi cháo anh em trên tàu chia nhau từng bát. Ăn được chút cháo nóng, cơ thể anh dần hồi sức, đầu óc tỉnh lại. Từ đó, anh bắt đầu quen dần với sóng gió.

Khi sức khỏe ổn định hơn, tinh thần cũng vững vàng theo. “Lúc đó tôi xác định, đã chọn con đường này thì phải gắn bó lâu dài, tiếp tục đi đến cùng”, anh nói.

Theo anh Long, để vượt qua sóng gió, thể lực chưa hẳn là yếu tố quyết định. Quan trọng hơn cả là tinh thần và sự xác định rõ ràng về lựa chọn của mình. Anh bảo: “Những chuyến đi ngắn ngày, cơn say có thể qua đi sau vài giờ. Nhưng khi nhiệm vụ trực kéo dài hàng chục ngày, gặp sóng lớn, tàu không thể quay về, thì chỉ còn một cách là tự ép mình đứng vững”.

Có những ngày anh không ăn được, chỉ uống nước. Đồng đội đi qua, thấy mệt thì đưa cho anh miếng cam, chiếc bánh mềm để dễ nuốt. Trực xong, anh lại về nằm, rồi lại nôn. Nhưng đến ca, anh vẫn phải trở lại vị trí.

“Không thể bỏ vị trí được. Nếu rời vị trí thì người khác phải gánh toàn bộ trách nhiệm thay cho mình”, anh nói. Khi đó, anh là trưởng ca trực, dù mới lần đầu đảm nhiệm, cũng không cho phép mình rời vị trí. Các thành viên trong ca hỗ trợ lẫn nhau, nhưng nguyên tắc là không ai được phép bỏ ca trực.

“Bỏ vị trí chiến đấu thì coi như đầu hàng”, anh Long nói ngắn gọn.

Không thể bỏ vị trí được. Nếu rời vị trí thì người khác phải gánh toàn bộ trách nhiệm thay cho mình. Bỏ vị trí chiến đấu thì coi như đầu hàng.

Những năm đầu anh Long được phân công đi biển nhiều, từng có thời gian công tác tại Cam Ranh, rồi trở lại đơn vị trực nhiệm vụ ở các khu vực trọng điểm. Qua từng chuyến biển dài ngày, từng đợt trực căng thẳng, từng cuộc kiểm tra của cấp trên, anh dần tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, hoàn thiện kiến thức chuyên môn và bản lĩnh nghề nghiệp.

“Từng giai đoạn, mình phải tự phấn đấu, tự hoàn thiện. Kiến thức học ở nhà trường là nền tảng, còn kinh nghiệm thì phải đổi bằng thời gian, mồ hôi và cả va đập thực tế trên biển”, anh Long chia sẻ.

Sau 8 năm công tác, với quá trình rèn luyện liên tục và sự tin tưởng của cấp ủy, chỉ huy các cấp, anh Nguyễn Phi Long được bổ nhiệm giữ cương vị thuyền trưởng. Đó cũng là lúc anh bước vào một chặng đường mới-chặng đường của người trực tiếp chỉ huy con tàu, gánh trên vai trách nhiệm nặng nề hơn giữa biển khơi.

Ở cương vị mới, điều khiến anh trăn trở nhiều nhất không phải là trình độ chuyên môn hay kỹ năng chỉ huy, điều động và điều khiển con tàu, mà chính là con người.

“Con tàu là một Tổ quốc thu nhỏ”, anh nói. “Người thuyền trưởng phải điều hòa được các mối quan hệ, giữ vững đoàn kết, để mọi người làm việc nhịp nhàng, an toàn”.

Trên tàu, mỗi cán bộ chiến sĩ có một chức năng và nhiệm vụ khác nhau theo chuyên ngành học: người lái tàu, người vận hành máy, người quan sát, người thông tin. Không có biên chế riêng cho hậu cần, nên khi không trực chuyên môn, ai cũng có thể trở thành người nấu ăn, rửa bát, dọn dẹp.

“Bộ đội đi tàu gần như ai cũng phải biết làm mọi việc”, anh Long chia sẻ.

Nhịp sống trên tàu không có nhiều khoảng trống. Ca trực được duy trì liên tục ngày đêm. Trên buồng lái luôn có người, dưới hầm máy luôn có người. Có những đêm biển động, sóng đánh dồn dập vào mạn tàu, thân tàu rung lên từng nhịp, người nằm trong khoang cũng cảm nhận rõ những đợt chấn động dội qua lớp thép. Nhưng ca trực vẫn phải giữ nguyên, từng vị trí không được rời, quan sát từng mục tiêu không để bị động bất ngờ trong mọi tình huống.

Trung tá công nghệ Nguyễn Tiến Thăng nói vui rằng hệ thống điện trên tàu giống như “mạch máu” của con tàu. Nếu điện trục trặc, gần như mọi hoạt động đều bị ảnh hưởng. Vì vậy, dù là ngày hay đêm, dù tàu đang cơ động hay neo đậu, ngành máy đều phải trực thường xuyên kiểm tra bảo đảm cho tàu hoạt động an toàn.

Ở nơi này, thời gian không tính bằng giờ, mà bằng những ca trực nối nhau, bằng trách nhiệm không có điểm kết thúc.

Những tháng cuối năm, biển thường động mạnh. Sóng cấp 5, cấp 6 là chuyện bình thường, có lúc lên đến cấp 7, cấp 8, thậm chí cấp 9, cấp 10. Trong điều kiện đó, con tàu vừa phải cơ động chống sóng, vừa giữ vị trí trực, vừa bảo đảm an toàn cho người và trang bị.

Thời tiết xấu cũng khiến việc quan sát trở nên khó khăn. Sóng lớn, mưa gió làm các thiết bị bị ảnh hưởng, nhiều khi việc phát hiện mục tiêu phải dựa vào mắt thường và kinh nghiệm.