Mỹ lần đầu vận chuyển lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ bằng máy bay

Hai cơ quan trên phối hợp với Công ty Valar Atomics (trụ sở tại California, Mỹ) đưa lò phản ứng siêu nhỏ Ward – không mang nhiên liệu hạt nhân – trên máy bay vận tải C-17 từ California tới căn cứ không quân Hill (bang Utah, Mỹ), theo Reuters ngày 16.2.

Bộ trưởng Bộ Năng lượng Chris Wright và Thứ trưởng Bộ Chiến tranh phụ trách mua sắm và hỗ trợ Michael Duffey có mặt trên chuyến bay và gọi đây là bước tiến quan trọng đối với năng lượng hạt nhân và hậu cần quân sự Mỹ.

“Điều này đưa chúng ta tiến gần hơn tới khả năng triển khai năng lượng hạt nhân ở bất cứ nơi nào và bất cứ khi nào cần thiết, nhằm cung cấp cho lực lượng Mỹ các công cụ để giành chiến thắng”, ông Duffey nói.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump coi các lò phản ứng cỡ nhỏ là một giải pháp mở rộng sản xuất năng lượng trong nước. Tháng 5.2025, ông Trump ký 4 sắc lệnh hành pháp nhằm thúc đẩy triển khai điện hạt nhân để đáp ứng nhu cầu gia tăng liên quan tới an ninh quốc gia và cạnh tranh trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Tháng 12.2025, Bộ Năng lượng Mỹ tiếp tục cấp 2 khoản tài trợ để đẩy nhanh phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Những người ủng hộ cho rằng lò phản ứng siêu nhỏ có thể vận chuyển tới các khu vực xa xôi, thay thế máy phát điện diesel vốn cần tiếp nhiên liệu thường xuyên. Tuy nhiên, giới quan sát bày tỏ hoài nghi và đặt câu hỏi về tính kinh tế của giải pháp trên.

Ông Edwin Lyman, Giám đốc an toàn điện hạt nhân tại Liên minh Các nhà khoa học quan tâm, cho rằng ngay cả khi vận hành đúng thiết kế, chi phí từ lò phản ứng siêu nhỏ vẫn cao hơn đáng kể so với lò phản ứng lớn hoặc các nguồn tái tạo như gió và mặt trời.

Theo ông Wright, Bộ Năng lượng Mỹ đặt mục tiêu đưa 3 lò phản ứng siêu nhỏ đạt “trạng thái tới hạn” – khi phản ứng hạt nhân tự duy trì – vào ngày 4.7.

Giám đốc điều hành Valar Atomics Isaiah Taylo cho biết lò phản ứng được vận chuyển lần này có kích thước chỉ lớn hơn một chiếc minivan và có thể tạo ra tối đa 5 megawatt điện, đủ cung cấp cho khoảng 5.000 hộ gia đình. Dự kiến thiết bị sẽ bắt đầu vận hành vào tháng 7 với công suất 100 kilowatt, nâng lên 250 kilowatt trong năm nay trước khi tăng dần lên mức tối đa.

Valar Atomics đặt mục tiêu bán điện thử nghiệm từ năm 2027 và vận hành thương mại vào năm 2028. Dù doanh nghiệp tư nhân tự đầu tư phát triển công nghệ, ông Taylor cho rằng chính phủ liên bang cần hỗ trợ trong sản xuất nhiên liệu và làm giàu uranium trong nước.

Theo ông Wright, nhiên liệu cho lò phản ứng của Valar sẽ được vận chuyển từ Khu An ninh quốc gia Nevada tới cơ sở San Rafael (bang California, Mỹ).

Tuy vậy, vấn đề chất thải phóng xạ vẫn là điểm gây tranh cãi. Ông Lyman lưu ý ngay cả lò phản ứng nhỏ cũng tạo ra lượng chất thải đáng kể, trong khi một số chuyên gia cho rằng khâu xử lý chất thải chưa được tính toán đầy đủ từ giai đoạn thiết kế.

Bộ Năng lượng Mỹ cho biết đang đàm phán với một số bang, trong đó có bang Utah, để thiết lập các cơ sở tái chế nhiên liệu hoặc chôn lấp vĩnh viễn chất thải hạt nhân, song bài toán xử lý dài hạn vẫn chưa có lời giải.