Nuôi ngựa cỏ, cải tiến xe thổ mộ làm du lịch ở cồn Thới Sơn

Trưa cuối tuần, con đường rợp bóng cây trên cồn Thới Sơn vang tiếng lọc cọc của xe ngựa. Ngồi sau con ngựa kim (tên gọi theo màu lông), ông Nguyễn Văn Thảo, 51 tuổi, chậm rãi kéo cương chở nhóm khách từ Hà Nội đi dọc tuyến tham quan dài khoảng 2 km. Đến đoạn bãi cỏ thoáng, ông dừng xe để khách tranh thủ chụp ảnh.

“Con này tinh nghịch, hay cắn khi khách đứng sát chụp hình nên phải đeo rọ mõm”, ông Thảo nói. Để giữ vệ sinh môi trường, phía sau xe còn treo túi nylon hứng phân ngựa.

Dù là sáng cuối tuần, điểm du lịch chỉ đón chưa đến 10 đoàn khách. Chạy được hai chuyến, ông Thảo cùng các xà ích khác đánh xe về bãi nghỉ.

Nuôi ngựa kéo xe chở khách du lịch

Khi ngựa về trại, ông Đặng Văn Lộc cùng nhóm nhân công dùng móng sắt đóng lại cho từng con. Do thường xuyên chạy trên đường nhựa, móng dễ mòn nên định kỳ 7–10 ngày phải thay một lần. Cạnh đó, một con ngựa nâu bị trầy xước phần bụng do cạ thành chuồng cũng được bôi thuốc sát trùng.

Ông Lộc quê TP Mỹ Tho. Cách đây 17 năm, gia đình ông bắt đầu làm du lịch trên cồn Thới Sơn. Thời điểm đó, một số nơi ở Bến Tre đã có dịch vụ xe ngựa kéo, trong khi cồn Thới Sơn vốn là điểm đến quen thuộc nhưng chủ yếu chỉ có đò chèo.

Từng quen cảnh xe thổ mộ chở chôm chôm, nhãn từ vườn ra chợ thời nhỏ, ông Lộc nảy ý định đưa xe ngựa vào phục vụ du lịch. Ông tìm đến thị trấn Tầm Vu (Long An cũ), nơi nổi tiếng với nghề xe thổ mộ, mua bốn con ngựa cỏ về nuôi.

Ban đầu, xe giữ nguyên kiểu thổ mộ thời Pháp thuộc, bánh gỗ lớn, không mui che. Sau này, do nắng nóng khiến ngựa nhanh mệt, ông cải tiến bằng cách lắp mái che và thay bánh cao su để chạy êm hơn.

Theo ông Lộc, khác với ngựa đua hay ngựa cảnh, ngựa kéo xe không cần to lớn, thường là ngựa cỏ nặng 150–250 kg, giá 30–60 triệu đồng mỗi con, nhưng bù lại rất dẻo dai. Khi chọn ngựa, ngoài vóc dáng, phải xem móng đứng chắc, xoáy lông nằm giữa trán. Những con có xoáy xấu, nhất là ở mõm, thường hay cắn người.

Do kéo xe hàng ngày, lông ngựa phải được tỉa gọn, trung bình ba tháng một lần. Ngựa kéo cũng có chế độ sinh hoạt riêng: ban ngày chạy liên tục nên không được cho ăn, nếu ăn dễ bị đau ruột. Ban đêm, mỗi con ăn khoảng 6–10 kg lúa, cám cùng 20 kg cỏ tươi thân mềm, thỉnh thoảng bổ sung chuối chín.

“Ngựa không ăn một lần như trâu bò. Mỗi bữa chỉ ăn ít, nếu cho nhiều sẽ kéo xuống giẫm hỏng hết”, ông Lộc nói. Vì vậy, nhân công phải chia ca cho ngựa ăn suốt đêm. “Không cần hẹn giờ, tới cữ đói là chúng hí, đá chuồng”.

Mỗi sáng, ngựa được dọn chuồng, tắm rửa sạch sẽ. Đến trưa, khi ngựa chạy mệt, tuyệt đối không cho tiếp xúc nước để tránh bệnh. Dù làm việc hàng ngày, ngựa hiếm khi ốm vặt, mỗi tháng chỉ được tiêm thuốc bổ gân cốt.

Phần lớn ngựa của trại nhập từ Campuchia, giá rẻ và đã được thuần từ nhỏ. Thông thường, chỉ cần dạy vài ngày là có thể kéo xe. Tuy nhiên, vẫn có con “chứng”, hay đá, phải mất đến hai tháng dùng dây buộc chân và tập liên tục mới thuần. Từ một tuổi, ngựa đã có thể kéo xe; hiện trại ông Lộc có con hơn 20 năm tuổi vẫn chạy tốt.

Nghề nuôi ngựa kéo xe phụ thuộc lớn vào lượng khách du lịch. Thời điểm cao nhất, trại ông Lộc có gần 20 con ngựa. Sau dịch Covid-19, lượng khách giảm, ông phải bán bớt đàn, hiện còn 14 con và 12 lao động chăm sóc, kiêm đánh xe.

Dù vậy, dịch vụ xe ngựa vẫn tạo việc làm cho người lớn tuổi và phụ nữ địa phương. Vừa chở xong chuyến thứ ba, chị Thạch Thị Cẩm Ly, 42 tuổi, quê Sóc Trăng, cho ngựa đứng nghỉ. Hơn 10 năm làm nghề, chị nói người đánh xe phải hiểu tính ngựa: có con phải dỗ ngọt, có con phải mạnh tay.

“Điều khiển không khó. Ngựa có cương để rẽ trái, phải, kéo cả hai dây thì nó dừng”, chị Ly nói. Những con quen đường, xà ích chỉ cần ngồi yên, ngựa tự chạy về bãi. Tuy nhiên, thỉnh thoảng vẫn xảy ra va chạm với phương tiện khác. Vì vậy, ngựa được che hai bên mắt, chỉ nhìn thẳng để tập trung.

“Gặp ngựa chứng chạy nhanh, người lái phải kéo cương cho nó lao vào bãi đất trống ven đường để tránh tai nạn”, chị Ly nói. Mỗi chuyến, xà ích được chia khoảng 30% doanh thu, tương đương 10.000 đồng, thu nhập chủ yếu nhờ tiền boa.

Cách đó không xa, đội xe ngựa của anh Bùi Nhật Khang, 27 tuổi, sơn mui màu xanh. Là giáo viên địa phương, Khang tranh thủ phụ gia đình khi rảnh. Gia đình anh ba đời nuôi ngựa nên ai cũng rành nghề, có thể thay nhau đánh xe.

Theo anh Khang, mỗi xe chở tối đa sáu khách trong nước hoặc bốn khách châu Âu, giá 30.000 đồng cho tuyến 2 km. “Khách châu Âu thường ít đi vì thấy ngựa kéo vất vả, doanh thu chủ yếu từ khách trong nước và châu Á”, anh nói. Hơn chục năm trước, khu vực Tiền Giang, Bến Tre có hơn 100 xe ngựa, nay chỉ còn khoảng một nửa.

Những năm đông khách, mỗi ngày chạy gần 200 chuyến; gần đây chỉ còn hơn 20 chuyến, lợi nhuận mỗi tháng chỉ hơn chục triệu đồng. Chi phí chăm sóc cao, rủi ro lớn khiến nghề dần mai một. Mỗi con ngựa tốn khoảng 50.000 đồng tiền ăn mỗi ngày, trong khi giá tour thấp. Năm trước, gia đình anh Khang mất bảy con ngựa do ăn phải cỏ phun thuốc, thiệt hại hàng trăm triệu đồng.

Ông Phạm Văn Hiếu, Chủ tịch UBND phường Thới Sơn, cho biết địa phương hiện chỉ còn hai hộ nuôi ngựa với tổng đàn 23 con phục vụ chở khách. Cùng với đò chèo, xe ngựa là nét đặc trưng của du lịch cồn Thới Sơn. Chính quyền thường xuyên nhắc nhở các hộ tuân thủ quy định an toàn giao thông và vệ sinh môi trường để duy trì loại hình du lịch này.

Hoàng Nam