Nỗi lo ngại khi Mỹ tăng sức ép quân sự với Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19/2 ra thời hạn 10-15 ngày để Iran đạt thỏa thuận hạt nhân, nếu không sẽ phải đối mặt với “những điều thực sự tồi tệ”. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng một ngày sau, ông Trump xác nhận “đang cân nhắc tiến hành một cuộc tấn công quân sự hạn chế” nếu Iran không đạt thỏa thuận.

Wall Street Journal dẫn các nguồn tin cho hay đòn tấn công quân sự hạn chế mà ông Trump đang cân nhắc là bước đầu tiên để gây sức ép, buộc Iran đáp ứng các yêu cầu của Mỹ về một thỏa thuận hạt nhân, nhưng chưa đến mức châm ngòi cho phản ứng trả đũa lớn.

CNN và CBS cho hay quân đội Mỹ có thể sẵn sàng tiến hành đòn tập kích vào Iran trong cuối tuần này, dù Tổng thống Trump chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ cùng khu trục hạm hộ tống USS Mahan hôm 20/2 đã đi qua eo biển Gibraltar để vào Địa Trung Hải. Sự hiện diện của USS Gerald R. Ford nâng tổng số tàu chiến của Mỹ gần Iran lên ít nhất 13 chiếc, trong đó có hai tàu sân bay hiện đại cùng nhiều chiến hạm có khả năng phóng tên lửa tầm xa.

“Nếu được phê chuẩn, đợt tấn công đầu tiên có thể diễn ra trong vài ngày tới, nhắm vào một số mục tiêu quân sự hoặc cơ quan chính quyền. Nếu Iran vẫn từ chối chấm dứt làm giàu uranium, Mỹ có thể mở rộng chiến dịch, tấn công quy mô lớn hơn”, Wall Street Journal cho hay.

Đây là diễn biến gây nhiều lo ngại, bởi Nhà Trắng trong những tuần trước đây luôn nhấn mạnh ngoại giao là lộ trình ưu tiên của Tổng thống Trump. Trước đó, các quan chức Mỹ chỉ nói rằng ông Trump đã được báo cáo về các phương án thay thế gồm cả quân sự và phi quân sự, từ các hoạt động tấn công mạng đến không kích mục tiêu xác định.

Nhưng đến ngày 20/2, Reuters dẫn lời hai quan chức Mỹ cho biết kế hoạch quân sự của nước này nhằm vào Iran đã được chuẩn bị ở mức độ cao, với các phương án bao gồm tấn công có chọn lọc vào từng cá nhân, thậm chí tính tới khả năng thay đổi chế độ tại Tehran.

Kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran luôn là đối thủ không đội trời chung của Mỹ. Việc sụp đổ của chính quyền Cộng hòa Hồi giáo hiện nay chắc chắn sẽ làm thay đổi hoàn toàn cục diện Trung Đông. Tuy nhiên, ông Trump trước đây từng nhiều lần phản đối mục tiêu “thay đổi chế độ”, đặc biệt là sau những bài học từ việc Mỹ can thiệp vào Iraq.

Mona Yacoubian, giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cảnh báo rằng việc lật đổ chính phủ Iran bằng quân sự đi ngược lại cách tiếp cận của ông Trump đối với quốc gia này.

“Một nỗ lực nhằm thay đổi chế độ sẽ dẫn đến mức độ hỗn loạn nhất định. Và tôi nghĩ chính quyền ông Trump rất thận trọng để tránh bị cuốn vào sự hỗn loạn và khó lường đó”, bà Yacoubian nói.

Tuy nhiên, Nik Popli, nhà phân tích của Time, nhận xét sau khi tranh cử với quan điểm kiềm chế và hoài nghi về các “cuộc chiến không hồi kết”, Tổng thống Trump ngày càng nghiêng về các động thái phô trương sức mạnh, ngay cả khi ông khẳng định muốn tránh các xung đột lớn. Kết quả của điều này sẽ là một cách tiếp cận khó đoán định từ Nhà Trắng.

Hồi tháng 6/2025, ông Trump từng ra lệnh tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran để ủng hộ chiến dịch của Israel. Dù trước đó Washington vẫn nói về giải pháp ngoại giao, hành động này cho thấy xu hướng thiên về các chiến dịch quân sự đơn lẻ, chớp nhoáng để sớm tuyên bố chiến thắng.

Vì ông Trump có thể “không muốn lún sâu”, một cuộc tấn công mang tính “trình diễn” có lẽ là hướng đi mà ông ưu tiên hơn, theo giáo sư Vali Nasr từ Đại học Johns Hopkins.

Trong khi đó, Iran cũng tiến hành những động thái phô diễn lực lượng của mình. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 16/2 tiến hành một cuộc tập trận ở Eo biển Hormuz, nơi được coi là “yết hầu” dầu mỏ của thế giới. Trong cuộc tập trận, tàu chiến của IRGC đã phóng loạt tên lửa trước sự chứng kiến của tướng Mohammad Pakpour, tư lệnh lực lượng này.

Khoảng 1/5 dầu mỏ và khí đốt của thế giới đi qua Eo biển Hormuz, trong đó có đảo Kharg, đóng vai trò là cảng xuất khẩu dầu chính của Iran. Nếu eo biển này bị phong tỏa, giá dầu thế giới có thể tăng vọt, gây ra những hệ lụy khó lường.

Thanh Tâm (Theo Time, France 24, CNBC, AP)