Chi tiết cách áp dụng thuế nhập khẩu bổ sung của Tổng thống Donald Trump

Trên mạng xã hội Truth Social ngày 21/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, sau khi “xem xét kỹ lưỡng, chi tiết và đầy đủ” phán quyết của Tòa án Tối cao liên quan đến thuế nhập khẩu, ông quyết định tăng mức thuế toàn cầu từ 10% lên 15%, có hiệu lực ngay lập tức. Ông nhấn mạnh đây là mức trần được cho phép và đã được thẩm định về mặt pháp lý.

Tổng thống Mỹ đồng thời cho biết trong vài tháng tới, chính quyền sẽ tiếp tục rà soát, xác định và công bố các mức thuế nhập khẩu mới phù hợp với quy định pháp luật, nhằm thúc đẩy mục tiêu “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”.

Trước đó, ngày 20/2, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh áp thuế nhập khẩu bổ sung 10% đối với hàng hóa vào Mỹ. 

Động thái được đưa ra ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc áp thuế dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Lần này, Tổng thống Trump dẫn thẩm quyền theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Tổng thống áp phụ thu và hạn chế nhập khẩu để xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán.

Theo Nhà Trắng, mức thuế này là bổ sung, tức được cộng thêm vào các loại thuế và phí hiện hành đối với hầu hết hàng nhập khẩu vào Mỹ.

Tuy nhiên, sắc lệnh có nhiều ngoại lệ. Một số nhóm hàng được miễn áp thêm thuế gồm khoáng sản quan trọng, kim loại tiền tệ, vàng thỏi, năng lượng và các tài nguyên Mỹ không thể tự sản xuất đủ.

Ngoài ra, một số nông sản như thịt bò, cà chua, cam; dược phẩm; đồ điện tử; xe hơi và thiết bị hàng không vũ trụ cũng không thuộc diện chịu mức thuế 10% này. Các mặt hàng đang chịu thuế theo Điều 232 như thép, nhôm, ô tô và một số kim loại khác cũng được loại trừ.

Về xuất xứ, mức thuế mới không áp dụng với hàng hóa từ Canada và Mexico – hai nước đang thực hiện Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA). Hàng dệt may từ 6 quốc gia Trung Mỹ và Caribe gồm Costa Rica, Cộng hòa Dominica, El Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua theo Hiệp định Thương mại Tự do Cộng hòa Dominican – Trung Mỹ cũng được miễn trừ.

Ngược lại, Tổng thống Donald Trump tiếp tục đình chỉ cơ chế miễn thuế đối với các lô hàng giá trị thấp gửi qua hệ thống bưu chính quốc tế. Nhóm này sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 10%.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng, sau phán quyết của Tòa án Tối cao rằng ông đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt thuế quan (Ảnh: Reuters).

Một quan chức Nhà Trắng cho biết mức thuế 10% toàn cầu thực chất thay thế các mức thuế dựa trên IEEPA đã bị Tòa án Tối cao vô hiệu hóa. Điều này có thể khiến tổng thuế nhập khẩu với một số quốc gia giảm xuống.

Chẳng hạn, Trung Quốc trước đó phải chịu hai đợt thuế 10% theo IEEPA, ngoài mức 25% hiện hành. Khi chuyển sang áp dụng mức thuế toàn cầu 10%, tổng thuế đối với nhiều mặt hàng Trung Quốc có thể giảm từ 45% xuống còn 35%.

Giới quan sát cho rằng trong bối cảnh hàng chục quốc gia đang xúc tiến đàm phán thương mại song phương với Mỹ, phán quyết mới của Tòa án Tối cao có thể trở thành yếu tố để họ tính toán lại chiến lược thương lượng, thậm chí tìm kiếm thêm lợi thế trên bàn đàm phán.

Theo báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York, nhiều nền kinh tế đã dần thích ứng với chính sách thuế của Tổng thống Trump. Trên thực tế, phần lớn chi phí phát sinh từ các biện pháp này lại đang do doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ gánh chịu.

Trong khi đó, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục gần 1.200 tỷ USD trong năm 2025, nhờ đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ. Báo cáo cập nhật mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay vẫn duy trì ở mức 3,3%.

Về pháp lý, Điều 122 cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày để xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán mà không cần điều tra trước. Nếu muốn gia hạn, cần có sự chấp thuận của Quốc hội.

Bên cạnh đó, Tổng thống Donald Trump cho biết sẽ tiến hành thêm các cuộc điều tra theo Điều 301 về các hành vi thương mại không công bằng. Mức thuế 10% hiện tại được xem là giải pháp tạm thời trong 5 tháng, đủ thời gian hoàn tất các cuộc điều tra mới. Ông không loại trừ khả năng mức thuế cuối cùng có thể cao hơn, tùy vào kết quả đánh giá.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết chi tiết các cuộc điều tra theo Điều 301 sẽ được công bố trong những ngày tới, khẳng định cơ sở pháp lý “rất vững chắc”. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng sử dụng Điều 301 để áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc.

Ông Varg Lukas Folkman, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách châu Âu (EPC), nhận định một số nền kinh tế có thể sẽ tiếp tục theo đuổi các thỏa thuận song phương với Mỹ, thay vì mạo hiểm rơi vào tình trạng bất định như giai đoạn mùa xuân năm 2025.