Rộn ràng lễ hội cầu ngư hơn 200 năm tuổi ở Quy Nhơn

Chiều 25.2, ngư dân làng chài Nhơn Lý, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) trang trọng tổ chức lễ hội cầu ngư vạn Đầm Xương Lý theo tín ngưỡng thờ cá voi truyền thống. 

Đây là sinh hoạt văn hóa quan trọng được cộng đồng ngư dân duy trì hằng năm nhằm tưởng nhớ công đức thần Nam Hải, tri ân tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai cơ. Lễ hội gửi gắm khát vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, giúp ngư dân vươn khơi thuận lợi, bội thu, đời sống ngày càng ấm no.

Di tích Lăng ông Nam Hải tại vạn đầm Xương Lý nằm tựa lưng núi Đơn, soi bóng xuống làng chài Nhơn Lý qua hàng trăm năm. Đây là nơi lưu giữ di cốt và thờ phụng cá ông với niềm tôn kính sâu sắc trong tâm thức cư dân vạn đầm. 

Theo nghiên cứu của ngành văn hóa tỉnh Gia Lai, lễ hội cầu ngư tại vạn đầm Xương Lý đã xuất hiện hơn 200 năm trước, gắn với sự hình thành Trường Lăng (hay còn gọi là Lăng ông Nam Hải), lăng thờ cá ông đầu tiên của người Việt tại vùng đất Quy Nhơn, được lập vào năm 1815.

Đến năm 1839, khi địa phương được lập địa bạ chính thức, các hương chức trong làng đã chọn vị trí linh thiêng ở triền núi Đơn để tái thiết Lăng ông Nam Hải. Toàn bộ hài cốt cá ông từ Trường Lăng được di dời về đây và tổ chức lễ nghinh thần trọng thể. Trong tâm thức ngư dân, cá ông là vị thần Nam Hải luôn che chở trước sóng dữ. 

Người dân tin rằng mỗi khi gặp bão tố, cá ông sẽ tựa vào mạn thuyền giúp tàu vượt hiểm nguy hoặc dìu người gặp nạn vào bờ an toàn. Vì vậy, mỗi khi cá ông dạt vào bờ, dân làng đều tổ chức an táng, thờ phụng chu đáo như người thân.

Ngày nay, lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý không chỉ là nét văn hóa đặc trưng của cư dân vùng biển mà còn trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách. Từ sáng sớm, người dân trong trang phục chỉnh tề đã tập trung tại Lăng ông Nam Hải chuẩn bị nghi lễ cổ truyền. 

Các nghi thức quan trọng như cung nghinh thủy lục rước thần từ biển về lăng, lễ tỉnh sinh, lễ khởi ca… được thực hiện trang nghiêm dưới sự chủ trì của các bậc cao niên.

Phần hội diễn ra sôi nổi trên bãi biển với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc như bơi thúng, lắc thúng, kéo co, hội chọi gà dân gian, thu hút sự cổ vũ hào hứng của người dân và du khách. Bên cạnh đó, các tiết mục ca kịch bài chòi, hát bội góp phần làm phong phú đời sống tinh thần trong những ngày đầu năm. 

Trải qua hàng trăm năm, lễ hội cầu ngư không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là biểu tượng của tình người gắn bó với biển cả. Năm 2024, lễ hội cầu ngư vạn đầm Xương Lý đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt trong kho tàng văn hóa Việt.