Kênh đào Panama trở thành bài trắc nghiệm then chốt với chính sách an ninh mới của ông Trump – Ảnh: CNN
Đằng sau tranh chấp tài sản tưởng như đơn thuần này là cuộc đối đầu địa chính trị ngày càng quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc.
Ngày 23-2, chính quyền Panama tiếp quản quyền kiểm soát hai cảng Balboa và Cristobal, hai đầu mối quan trọng bậc nhất trên kênh đào nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương, từ tay Công ty Cảng Panama (PPC) – công ty con của Tập đoàn CK Hutchison (Hong Kong).
Động thái này lập tức thổi bùng căng thẳng ngoại giao, biến kênh đào Panama thành tâm bão trong cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung tại Tây Bán cầu.
Bắc Kinh phản ứng gay gắt
Ngày 24-2, Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc) gửi văn bản “phản đối mạnh mẽ” tới Panama.
Cục trưởng Phát triển kinh tế và Thương mại Hong Kong Khâu Ứng Hoa đã trực tiếp chuyển văn kiện này cho Tổng lãnh sự Panama tại Hong Kong.
Chính quyền Hong Kong lên án việc tiếp quản mang tính “cưỡng chế”, “bất chấp sự thật và bội tín”, đồng thời khẳng định sẽ “kiên quyết ủng hộ và bảo vệ” quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp Hong Kong.
Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố lập trường Bắc Kinh là “rõ ràng và dứt khoát” rằng Trung Quốc sẽ “kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp mình”, theo China Daily ngày 25-2.
Về phía CK Hutchison, tập đoàn này xác nhận PPC đã ngừng hoạt động tại hai cảng từ ngày 23-2 sau khi đại diện Chính phủ Panama xuất hiện “không được mời” và thông báo hợp đồng nhượng quyền “không còn giá trị”, yêu cầu dừng mọi hoạt động ngay lập tức. PPC đã khởi động thủ tục trọng tài quốc tế từ đầu tháng 2.
Căn cứ pháp lý cho động thái của Panama là phán quyết của Tòa án tối cao nước này vào tháng 1-2026, tuyên bố hợp đồng giữa PPC và chính phủ về vận hành hai cảng là vi hiến.
Theo thông báo chính thức, Chính phủ Panama đã tiếp quản toàn bộ cơ sở hạ tầng – gồm cần cẩu, xe cộ, hệ thống máy tính và phần mềm – theo một sắc lệnh nhằm đảm bảo hoạt động không gián đoạn.
Trong thời gian chờ hoàn tất hợp đồng nhượng quyền mới, dự kiến kéo dài 18 tháng, hãng vận tải Đan Mạch A.P. Moller-Maersk tạm vận hành cảng Balboa, còn Công ty vận tải biển Địa Trung Hải (MSC, Thụy Sĩ) đảm trách cảng Cristobal.
Thế cờ lớn hơn tài sản
Tranh chấp này không đơn thuần là câu chuyện doanh nghiệp. Trung Quốc đã theo đuổi chiến lược thâm nhập có hệ thống vào khu vực Mỹ Latin và Caribe, với kim ngạch thương mại hai chiều vượt 500 tỉ USD mỗi năm và hàng loạt tập đoàn nhà nước lẫn tư nhân bám rễ sâu trong mạng lưới hạ tầng lưới điện, viễn thông, cảng biển và hầm mỏ.
Theo dữ liệu Liên hợp quốc, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Panama từ năm 2019.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ không để các đối thủ nắm giữ “các tài sản chiến lược quan trọng” ở Tây Bán cầu.
Năm 2025, ông Trump từng cáo buộc Trung Quốc “điều hành kênh đào Panama” và đòi lấy lại quyền kiểm soát.
Trước sức ép đó, CK Hutchison đã đàm phán thỏa thuận 23 tỉ USD để bán các tài sản cảng ngoài Trung Quốc cho liên minh do BlackRock dẫn đầu, nhưng Bắc Kinh lập tức can thiệp, đình chỉ giao dịch với lý do cần “thực hiện tổng rà soát và giám sát” các tài sản này.
Trong tuyên bố ngày 24-2, Bắc Kinh cảnh báo Panama sẽ “gánh chịu hậu quả” với nguy cơ “thiệt hại sâu sắc” cho môi trường kinh doanh.
Song Trung Quốc cũng có lý do để kiềm chế. Bắc Kinh lâu nay xây dựng hình ảnh đối tác “không can thiệp nội bộ”, đối lập với những gì họ gọi là chủ nghĩa đế quốc của Mỹ tại châu Mỹ.
Nếu mạnh tay với Panama, hình ảnh đó sẽ bị xói mòn, làm suy yếu nỗ lực định vị Bắc Kinh là lựa chọn thay thế cho Washington, đặc biệt với các nền kinh tế mới nổi.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng có thể không muốn gây quá nhiều xáo trộn trước chuyến thăm dự kiến của ông Trump tới nước này trong năm nay.
“Dù thế nào đi nữa, chúng ta nên kỳ vọng doanh nghiệp Trung Quốc sẽ ngày càng thận trọng trong các cam kết đầu tư chiến lược ở vùng lân cận của Mỹ, xét việc ông Trump dường như rất tha thiết khẳng định quyền kiểm soát với các nút thắt địa lý và vị trí chiến lược”, CNN dẫn lời ông Brian Wong – nhà phân tích địa chính trị tại Đại học Hong Kong.
Panama không nhượng bộ, Trung Quốc không im lặng
Tổng thống Panama Jose Raul Mulino khẳng định việc tiếp quản “không phải là một sự trưng thu”, mà chỉ là chuyển giao tạm thời để xác định “giá trị thực” của các cảng trước khi có đền bù tài chính tương ứng cho CK Hutchison.
Về phía Bắc Kinh, ngay từ đầu tháng 2, Trung Quốc đã yêu cầu các công ty nhà nước dừng mọi dự án mới tại Panama – một quyết định Bloomberg ước tính trị giá nhiều tỉ USD.
Bắc Kinh cũng yêu cầu các hãng vận tải xem xét chuyển hướng hàng hóa qua các cảng khác nếu không làm tăng chi phí quá cao, đồng thời siết chặt kiểm soát hàng nhập khẩu từ Panama, chủ yếu là chuối và cà phê.
Đọc tiếp
Về trang Chủ đề
Nguồn: https://tuoitre.vn/kenh-dao-panama-tam-bao-canh-tranh-my-trung-o-my-latin-20260226075008506.htm
