Chuẩn hóa chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia

Hiện nay, xu hướng tự động hóa, xanh hóa, chuyển đổi số, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập quốc tế đòi hỏi các nội dung phát triển kỹ năng nghề (KNN) và hệ thống đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia cần được tăng cường, phát triển đồng bộ, nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng nguồn lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, việc đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập.

Chưa gắn kết với việc nâng cao trình độ

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), hoạt động đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia hiện chưa gắn kết với việc nâng cao trình độ KNN; chưa có cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp (DN) tham gia các hoạt động của hệ thống đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia. Bên cạnh đó, chưa có quy định về chế độ ưu tiên trong tuyển dụng, trả lương và sắp xếp việc làm đối với người lao động (NLĐ) đã được cấp chứng chỉ KNN quốc gia.

Quy định về khung trình độ KNN quốc gia trong Luật Việc làm cũng chưa cụ thể, ảnh hưởng đến tính hiệu quả, khả thi trong việc thực hiện chính sách. Hệ thống đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia chưa được kiện toàn, quy mô còn nhỏ, yếu về năng lực (nhân lực, thiết bị, tài chính); chưa có nghề nào được đánh giá, cấp chứng chỉ ở bậc 4 – 5. 

Đến nay, việc giúp NLĐ xác định các kỹ năng thiếu hụt thông qua quá trình tham gia đánh giá, cấp chứng chỉ KNN quốc gia để họ có kế hoạch học tập, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ phù hợp với điều kiện bản thân chưa được quy định, hướng dẫn…

Nhằm tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn và có cơ sở pháp lý cho việc tổ chức thực hiện, Bộ GD-ĐT đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Việc làm về phát triển KNN. Dự thảo hướng đến nguyên tắc phát triển KNN phù hợp với chiến lược phát triển quốc gia và nhu cầu của thị trường lao động; tạo cơ chế phối hợp hiệu quả, đồng bộ giữa các bên liên quan trên cơ sở chuẩn KNN quốc gia, đáp ứng yêu cầu khu vực và quốc tế.

Dự thảo yêu cầu huy động hiệu quả các nguồn lực, ứng dụng công nghệ trong phát triển và đánh giá KNN; bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan trong phát triển KNN, với vai trò trung tâm của người sử dụng lao động, tạo cơ hội tiếp cận bình đẳng cho NLĐ. Ngoài ra, thiết lập cơ chế phối hợp, tham vấn, chia sẻ dữ liệu, giám sát hiệu quả giữa cơ quan nhà nước, DN, cơ sở giáo dục, tổ chức nghề nghiệp và các chủ thể liên quan nhằm thực hiện thống nhất, đồng bộ các nội dung phát triển KNN.

Ban soạn thảo còn đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung về nghề, công việc phải có chứng chỉ KNN quốc gia; khung trình độ KNN quốc gia; đánh giá và cấp chứng chỉ KNN quốc gia; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ KNN theo khung quốc gia…

Không để lạc hậu

Góp ý về khung trình độ KNN quốc gia và tiêu chuẩn KNN tại dự thảo nghị định nêu trên, Trung tâm Khu vực về học tập suốt đời của Tổ chức SEAMEO tại Việt Nam đề xuất bổ sung những kỹ năng số ở các cấp độ. Việc này nhằm giúp NLĐ cạnh tranh hơn trong nền kinh tế 4.0, tránh tình trạng kỹ năng lạc hậu sau 5 năm.

Bên cạnh đó, cần có quy định về các chứng chỉ kỹ năng mềm như: làm việc nhóm, giải quyết những vấn đề cần thiết mà UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc), OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế), WEF (Diễn đàn Kinh tế thế giới) khuyến khích.

Trung tâm Khu vực về học tập suốt đời cũng cho rằng dự thảo còn thiếu quy định về nhóm đối tượng không chính thức (lao động tự do, người học nghề, lao động nông thôn, người chuyển đổi nghề…) làm việc cho người sử dụng lao động nào. Đây là nhóm chiếm đa số trong lực lượng lao động Việt Nam, cũng là nhóm cần được tiếp cận đánh giá KNN nhất.

Theo Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp và Nghề công tác xã hội Việt Nam, nên quy định chi tiết các hình thức đánh giá KNN quốc gia linh hoạt hơn, như trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp. Cùng với đó, cần bổ sung quy định về công nhận kết quả đào tạo, kinh nghiệm thực tế để miễn, giảm nội dung đánh giá. Chứng chỉ KNN quốc gia nên được tích hợp vào hồ sơ việc làm điện tử của NLĐ, liên thông với cơ sở dữ liệu của Cổng Thông tin việc làm quốc gia.

Cùng quan điểm, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị cân nhắc bổ sung cơ chế công nhận kinh nghiệm thực tế hoặc các chứng chỉ đào tạo tương đương mà NLĐ đã có.

“NLĐ nhiều năm kinh nghiệm, tay nghề cao đã được thực tiễn công nhận cần có quy trình đánh giá, công nhận linh hoạt, rút gọn, thay vì yêu cầu họ phải tham gia lại các khóa đào tạo và đánh giá từ đầu” – đại diện VCCI góp ý.

Trong khi đó, Sở GD-ĐT tỉnh Hà Tĩnh nhận xét dự thảo đã quy định về hình thức đánh giá (trắc nghiệm, tự luận, thực hành) và tổ chức định kỳ các kỳ đánh giá KNN quốc gia. Tuy nhiên, phương thức này còn mang tính tập trung, gây khó khăn cho người ở vùng sau, vùng xa.

Do vậy, nên mở rộng hình thức đánh giá sao cho linh hoạt và phi tập trung; cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện tổ chức đánh giá KNN quốc gia lưu động theo khu vực; cho phép đánh giá lý thuyết trực tuyến kết hợp thực hành tại cơ sở để tiết kiệm chi phí. Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định liên kết giữa trường tự chủ và DN để tổ chức đánh giá KNN tại nơi làm việc, gắn việc thực hành với môi trường sản xuất.