Afghanistan: ‘Giọt nước tràn ly’ đẩy đồng minh thành đối thủ

Pakistan đã tiến hành không kích các thành phố lớn của Afghanistan vào ngày 27.2, làm leo thang căng thẳng nghiêm trọng sau nhiều tháng đụng độ dọc biên giới hai nước.

Sau cuộc tấn công của Afghanistan nhằm vào lực lượng biên phòng Pakistan hôm 26.2, Islamabad đã đáp trả bằng các đòn tấn công trên không và trên bộ, nhắm vào các chốt quân sự, sở chỉ huy và kho đạn của Taliban dọc biên giới. Cả hai bên đều ghi nhận tổn thất nặng nề.

Pakistan xác nhận 12 quân nhân nước này thiệt mạng, trong khi Taliban tiết lộ đã tổn thất 13 thành viên. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan nhận định tình hình hiện nay tương đương một “cuộc chiến công khai”.

Sau cuộc tấn công của Pakistan ngày 27.2, Mỹ tuyên bố ủng hộ “quyền tự vệ” của Islamabad. Bộ Ngoại giao Mỹ cùng ngày cáo buộc Taliban “không tuân thủ cam kết chống khủng bố”, theo AFP.

Reuters ngày 28.2 đưa tin chính quyền Taliban tuyên bố họ sẵn sàng đàm phán với Pakistan. “Afghanistan luôn cố gắng giải quyết các vấn đề thông qua đối thoại, và giờ đây chúng tôi cũng muốn giải quyết vấn đề này bằng đối thoại”, người phát ngôn Taliban Zabihullah Mujahid cho biết.

Từ ủng hộ đến rạn nứt

Pakistan từng hoan nghênh Taliban trở lại nắm quyền vào năm 2021. Tuy nhiên, Islamabad nhanh chóng nhận ra Taliban không hợp tác như kỳ vọng.

Pakistan cáo buộc nhiều thành viên nhóm vũ trang Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) đối đầu chính quyền Islamabad đang đóng quân ở Afghanistan. Theo báo cáo của tổ chức giám sát dữ liệu chính trị toàn cầu Armed Conflict Location & Event Data (đăng ký tại Mỹ), tình trạng bạo lực đã gia tăng đáng kể từ năm 2022, với các cuộc tấn công mạnh mẽ của TTP và nhóm Baloch.

Islamabad cho biết lệnh ngừng bắn đã không kéo dài được lâu do các cuộc tấn công liên tiếp của TTP từ Afghanistan vào Pakistan. Trong khi đó, Kabul đã nhiều lần phủ nhận việc cho phép các nhóm vũ trang sử dụng lãnh thổ Afghanistan để tiến hành các cuộc tấn công vào Pakistan. Taliban tố ngược Pakistan đang chứa chấp các tay súng của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), điều mà Islamabad bác bỏ.

Điều gì châm ngòi xung đột?

Một ngày trước các cuộc tấn công hôm 21.2, các nguồn tin an ninh Pakistan cho biết họ có “bằng chứng không thể chối cãi” rằng các nhóm khủng bố đang sử dụng lãnh thổ Afghanistan để tấn công Pakistan.

Theo các nguồn tin này, kể từ cuối năm 2024, đã có ít nhất 7 vụ tấn công được lên kế hoạch hoặc thực hiện thành công có liên hệ với chính quyền Afghanistan. Một vụ tấn công tuần trước tại quận Bajaur khiến 11 nhân viên an ninh và 2 dân thường thiệt mạng được cho là do một công dân Afghanistan thực hiện. TTP đã thừa nhận tiến hành cuộc tấn công này.

TTP được thành lập năm 2007, từng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào chợ, nhà thờ Hồi giáo, sân bay, căn cứ quân sự và đồn cảnh sát. Nhóm này từng kiểm soát lãnh thổ dọc biên giới Afghanistan và mở rộng vào sâu bên trong Pakistan. Islamabad đã mở nhiều chiến dịch quân sự nhằm vào TTP trên lãnh thổ Pakistan, nhưng không đạt hiệu quả lâu dài.

Giới quan sát nhận định Pakistan nhiều khả năng sẽ tăng cường chiến dịch quân sự, trong khi phía Kabul có thể đáp trả bằng các cuộc tập kích vào các chốt biên giới và đẩy mạnh các đòn tấn công du kích xuyên biên giới.

Về lý thuyết, tương quan quân sự hai bên có sự chênh lệch lớn. Pakistan có hơn 600.000 binh sĩ tại ngũ và vũ khí hạt nhân, trong khi Taliban có khoảng 172.000 thành viên và khí tài tác chiến trên không hạn chế. Dù vậy, tình hình hiện nay vẫn rất phức tạp.