Mỹ – Iran đạt ‘tiến triển đáng kể’, nhưng chưa thoát nguy cơ chiến tranh

Đáp án cho câu hỏi Mỹ và Iran có đạt thỏa thuận hay chiến tranh sẽ tiếp tục được thảo luận tại cuộc đàm phán vào tuần tới. 

Theo giới phân tích, trước việc Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đưa ra những lời đe dọa và tăng cường quân đội Mỹ trong khu vực, Iran sẽ phải cho ông một thắng lợi nhưng cũng phải duy trì được một phần hoạt động làm giàu uranium mang tính sống còn của Tehran.

“Đạt tiến triển rất tốt”

Sau khi kết thúc các cuộc đàm phán tại Geneva (Thụy Sĩ) ngày 26-2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc đàm phán “căng thẳng nhất từ trước đến nay” đã đạt được tiến triển rất tốt và đi sâu vào các yếu tố của một thỏa thuận, cả trong lĩnh vực hạt nhân và lĩnh vực trừng phạt.

“Hơn bao giờ hết, cả hai bên đều rất nghiêm túc trong việc đạt được thỏa thuận”, tờ New York Times dẫn lời ông Araghchi nói.

Tuy nhiên, nhà ngoại giao hàng đầu của Iran thừa nhận vẫn còn những khác biệt. Trong khi đó, trang Axios dẫn lời quan chức Mỹ nhận định cuộc gặp là “tích cực”.

Lần gặp tiếp theo sẽ được tổ chức vào tuần tới tại Vienna (Áo) để “tiếp tục thảo luận chi tiết hơn về các vấn đề thiết yếu đối với bất kỳ thỏa thuận nào, bao gồm việc chấm dứt lệnh trừng phạt và các bước liên quan đến hạt nhân”. 

Theo giới quan sát, việc lãnh đạo Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), các nhóm chuyên gia về các vấn đề hạt nhân, ngân hàng và trừng phạt tham gia quá trình thảo luận cho thấy các cuộc đàm phán đã có tiến triển.

Chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, với tầm bắn 2.000km đủ để chạm tới Israel và các căn cứ Mỹ trong khu vực, cũng không nằm trong nội dung thảo luận. 

“Iran hoàn toàn từ chối thảo luận về tên lửa đạn đạo với chúng tôi hay với bất kỳ ai, và đó là một vấn đề lớn”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói.

Việc không có tín hiệu nào cho thấy hai bên sắp đạt được thỏa thuận, và bên trung gian Oman cũng không khẳng định những trở ngại lớn nhất đã được tháo gỡ, khiến cho không khí căng thẳng vẫn còn đó. Nhất là khi trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang hôm 24-2, Tổng thống Donald Trump dù nói rằng muốn giải quyết bế tắc với Iran thông qua ngoại giao, nhưng cũng tuyên bố “sẽ không bao giờ cho phép quốc gia tài trợ khủng bố số một thế giới, mà hiện giờ là Iran, sở hữu vũ khí hạt nhân”. 

Ông cũng khẳng định Tehran đang phát triển tên lửa có thể đe dọa Mỹ. Vì vậy, giới phân tích cho rằng các cuộc đàm phán này có thể là cơ hội cuối cùng trước khi ông chủ Nhà Trắng quyết định liệu có phát lệnh tấn công cho lực lượng Mỹ đang chờ sẵn ở Trung Đông hay không.

Tính toán của Iran

Tờ Wall Street Journal tiết lộ phía Mỹ yêu cầu Iran tháo dỡ ba địa điểm hạt nhân chính và giao nộp toàn bộ lượng uranium làm giàu còn lại cho Washington. Đổi lại, Mỹ có thể đưa ra những “phần thưởng” cụ thể để khuyến khích Iran, chẳng hạn như bỏ các đe dọa tấn công và gỡ lệnh trừng phạt kinh tế đối với ngành ngân hàng quốc tế và ngành dầu mỏ của Tehran.

Iran từ lâu luôn phủ nhận có ý định chế tạo bom hạt nhân, nhưng cũng khẳng định sẽ không bao giờ từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium. 

Về mặt công khai, các quan chức Iran thời gian quan đã tuyên bố Tehran chỉ cam kết mua hàng hóa của Mỹ, chẳng hạn như máy bay thương mại, và lời mời các công ty Mỹ đầu tư vào ngành năng lượng, dầu khí của Iran và tiếp cận các mỏ khoáng sản như lithium. 

Tuy nhiên, nước này mới đây đã để ngỏ khả năng linh hoạt trong đàm phán và chuẩn bị đưa ra những nhượng bộ mới để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và công nhận quyền làm giàu uranium của nước này, theo Hãng tin Reuters.

Theo New York Times, Iran sẽ phải tính toán kỹ đề xuất này, đủ để ông Trump tuyên bố chiến thắng, nhưng đồng thời cũng duy trì một mức độ làm giàu uranium nhất định. 

Một số quan chức Iran đã tiết lộ Tehran sẽ đề nghị ngưng hoạt động hạt nhân và làm giàu uranium trong vòng 3 đến 5 năm, đồng thời duy trì mức độ làm giàu rất thấp ở mức 1,5% cho mục đích nghiên cứu y học. 

Iran cũng sẽ đề nghị làm loãng 400kg uranium được làm giàu cao mà họ vẫn đang nắm giữ theo từng giai đoạn, đồng thời cho phép các thanh tra viên từ Liên hợp quốc tiếp cận để giám sát tất cả các bước.