Vì sao chiến sự Trung Đông chưa gây cú sốc dầu như Nga – Ukraine đã từng năm 2022?

Khi Nga phát động chiến dịch quân sự vào Ukraine năm 2022, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức chấn động. Chỉ trong vài tuần, giá dầu tăng vọt hơn 50%, có thời điểm lên đến 128 USD/thùng, còn giá xăng tại Mỹ nhanh chóng leo lên khoảng 1,32 USD.

Do đó khi chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát hôm 28-2 – với nguy cơ làm gián đoạn dòng chảy khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Trung Đông – nhiều nhà phân tích từng dự báo một cú sốc năng lượng tương tự.

Điều gì đã thay đổi?

Thế nhưng phản ứng của thị trường lần này lại tương đối hạn chế. Theo báo Financial Times, giá dầu đã tăng khoảng 30% kể từ khi chiến sự bắt đầu hôm 28-2, với dầu Brent đạt 85 USD/thùng vào ngày 3-3, mức cao nhất kể từ tháng 7-2024. Giá xăng tại Mỹ cũng chỉ tăng nhẹ lên khoảng 0,82 USD/lít.

Điều này đặt ra câu hỏi lớn: vì sao một cuộc xung đột có nguy cơ ảnh hưởng tới nguồn cung dầu lớn như Trung Đông lại chưa khiến thị trường chao đảo như năm 2022?

Một trong những khác biệt lớn nhất so với năm 2022 là tình trạng cung – cầu trên thị trường dầu mỏ hiện nay, theo Đài CNN.

Khi chiến sự Ukraine nổ ra, kinh tế toàn cầu vừa bước ra khỏi đại dịch COVID-19, nhu cầu năng lượng tăng nhanh trong khi nguồn cung chưa kịp phục hồi. Điều này khiến thị trường trở nên cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ cú sốc nào.

Ngược lại, hiện nay nguồn cung dầu đang dồi dào hơn đáng kể. Trung Đông giờ đây không còn độc quyền chiếm lĩnh thị trường, trong khi các nước thuộc liên minh Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ và các quốc gia đồng minh (OPEC+) cũng tăng sản lượng, góp phần tạo ra tình trạng dư cung tương đối trên thị trường.

Chính vì vậy, giá dầu chuẩn của Mỹ WTI trong nhiều tháng trước xung đột vẫn dao động dưới mức 60 USD/thùng.

Theo nhà phân tích dầu mỏ Tom Kloza, thị trường hiện có nhiều dầu hơn nhu cầu thực tế. “Có rất nhiều dầu thô trên thị trường. Nguồn cung thậm chí còn lớn hơn nhu cầu”, ông nói.

Một yếu tố khác cũng giúp trấn an thị trường là bản chất của cuộc xung đột lần này. Nếu như năm 2022, Nga là bên phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, thì cuộc chiến hiện nay được khởi xướng bởi Mỹ. Điều này khiến giới đầu tư tin rằng Washington có thể kiểm soát mức độ leo thang và chủ động quyết định thời điểm kết thúc chiến dịch.

Một số quan chức Mỹ cũng phát đi tín hiệu rằng cuộc xung đột sẽ không kéo dài. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth tuyên bố đây “không phải là Iraq” và sẽ không trở thành một cuộc chiến bất tận, cũng như Mỹ sẽ không sa lầy vào khu vực Trung Đông.

Trong bối cảnh chính trị trong nước, giá xăng tăng cao cũng có thể gây bất lợi cho chính quyền Mỹ trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới đây, tạo thêm áp lực để Washington tránh một cuộc chiến kéo dài.

Eo biển Hormuz: rủi ro lớn nhất với thị trường dầu

Dù phản ứng ban đầu của thị trường khá bình tĩnh, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng cuộc chiến với Iran vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với nguồn cung dầu toàn cầu.

Trên thực tế, lượng dầu có nguy cơ bị gián đoạn lần này lớn hơn đáng kể so với khi Nga tấn công Ukraine. Khi đó khoảng 3 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày bị đe dọa. Còn hiện nay, cuộc xung đột có thể ảnh hưởng tới dòng chảy khoảng 20 triệu thùng dầu từ Trung Đông.

Đặc biệt, eo biển Hormuz – tuyến hàng hải nằm ngay phía nam Iran – đang trở thành điểm nóng lớn nhất. Đây là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn thế giới. Tuy nhiên giao tranh trong khu vực khiến các công ty vận tải và bảo hiểm hàng hải không muốn mạo hiểm đưa tàu đi qua tuyến đường này.

Theo dữ liệu của S&P Global, chỉ có 5 tàu chở dầu đi qua eo Hormuz trong ngày 1-3, giảm mạnh so với mức trung bình khoảng 60 tàu mỗi ngày trước đó. Chưa kể hàng trăm tàu vẫn kẹt lại khu vực này.

Ngoài ra nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực cũng đã bị tấn công. Các đồng minh sản xuất dầu của Mỹ như Kuwait, Qatar và đặc biệt là Saudi Arabia – nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới – đều ghi nhận các vụ tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng.

Một yếu tố khác có thể hạn chế khả năng ứng phó của Mỹ là quy mô kho dự trữ dầu chiến lược (SPR). Khi chiến sự Nga – Ukriane nổ ra năm 2022, Chính phủ Mỹ đã giải phóng kỷ lục khoảng 180 triệu thùng dầu từ SPR nhằm hạ nhiệt giá năng lượng.

Tuy nhiên một nguồn tin cho biết Nhà Trắng hiện chưa xem xét sử dụng kho dự trữ này trong bối cảnh xung đột với Iran.

Dù lượng dầu trong SPR vẫn ở mức đáng kể, quy mô kho dự trữ hiện đã giảm khoảng 30% so với thời điểm Nga tấn công Ukraine, khiến dư địa can thiệp của Washington có thể hạn chế hơn.

Theo các chuyên gia năng lượng, thị trường dầu mỏ trong nhiều năm qua đã quen với việc các căng thẳng địa chính trị thường nhanh chóng lắng xuống mà không gây gián đoạn nguồn cung lớn. Nhưng nếu xung đột kéo dài, thị trường có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng thực sự – điều mà thế giới chưa từng chứng kiến trong nhiều thập kỷ qua.