Thông điệp bất nhất của chính quyền Trump về chiến dịch ở Iran

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth hôm 2/3 tuyên bố chính quyền Tổng thống Donald Trump có “những mục tiêu rõ ràng” khi phát động chiến dịch tập kích Iran và cam kết rằng nhiệm vụ này “rất, rất minh bạch” đối với các binh sĩ Mỹ.

Nhưng trước các đợt không kích sáng 28/2 nhằm vào Iran, chính quyền Mỹ đã không giải thích với quốc hội hay dư luận về các mục tiêu và động lực của hành động quân sự. Và trong ba ngày kể từ đó, họ liên tục thay đổi mục tiêu và tự mâu thuẫn với chính mình.

Hôm 2/3, lần đầu tiên kể từ khi phát động chiến dịch tập kích, Tổng thống Trump mới công khai nêu ra 4 mục tiêu của chiến dịch, gồm: Phá hủy năng lực tên lửa Iran, xóa sổ lực lượng hải quân, ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân và chấm dứt việc cung cấp vũ khí cho các lực lượng ủy nhiệm.

Tuy nhiên, những gì chính quyền ông Trump thể hiện đến nay lại không cho thấy tính nhất quán như đã tuyên bố.

Mối đe dọa hạt nhân

Điều gây chú ý nhất là những thay đổi trong cách chính quyền mô tả về mối đe dọa hạt nhân từ Iran.

Iran từ lâu đã theo đuổi chương trình làm giàu uranium mà nước này tuyên bố là để phục vụ mục đích dân sự. Phương Tây áp trừng phạt Iran với cáo buộc Tehran nuôi tham vọng chế tạo vũ khí hạt nhân, vi phạm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) mà nước này ký từ năm 1970.

Tehran bác bỏ cáo buộc và từ năm 2015 ký Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) với nhóm P5+1, nhằm hạn chế đáng để chương trình hạt nhân để được nới lỏng lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ nhất, ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt với Iran.

Sau khi lên nắm quyền nhiệm kỳ hai, ông Trump tiếp tục gia tăng sức ép với Iran, với đỉnh điểm là chiến dịch không kích vào các cơ sở hạt nhân của Tehran vào tháng 6/2025. Tổng thống Mỹ nhiều tháng qua khẳng định các đợt không kích này đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân Iran, song gần đây, ông và các cộng sự lại bắt đầu thổi phồng mối đe dọa đó một lần nữa.

Steve Witkoff, đặc phái viên về Trung Đông của Nhà Trắng, hôm 22/2 tuyên bố Iran đang làm giàu uranium ở mức “vượt xa” ngưỡng sử dụng dân sự. Ông cho biết Tehran “có lẽ chỉ còn khoảng một tuần nữa là sở hữu đủ vật liệu hạt nhân để chế tạo bom cấp độ công nghiệp”.

Tiếp đó, trong Thông điệp Liên bang đầu tuần trước, ông Trump cho biết Iran đang chế tạo các tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) “có khả năng vươn tới lục địa Mỹ”.

Iran khoe kho vũ khí trong hầm

Nhưng Ngoại trưởng Marco Rubio lại mâu thuẫn với đặc phái viên Witkoff khi phát biểu hôm 25/2 rằng Iran hiện tại thực chất “không tiến hành làm giàu uranium” mà đang cố gắng tái khởi động chương trình hạt nhân bằng những cách khác.

Tình báo Mỹ cũng đưa ra những nhận định trái ngược với ông Trump. Theo một đánh giá đã được giải mật của Cơ quan Tình báo Quốc phòng (DIA) từ năm ngoái, viễn cảnh Iran tấn công Mỹ bằng ICBM vẫn còn cách xa cả thập kỷ. Mặt khác, không có bất kỳ nguồn tin tình báo nào cho thấy đây là một mối đe dọa cận kề đến mức phải tung đòn tấn công phủ đầu, truyền thông Mỹ đưa tin.

Đến ngày 2/3, Bộ trưởng Hegseth lại đưa ra một cách giải thích hoàn toàn khác. Ông không nói Iran đang làm giàu uranium ở mức nguy hiểm như tuyên bố của đặc phái viên Witkoff, không khẳng định họ sắp sở hữu các loại tên lửa có khả năng vươn tới Mỹ. Thay vào đó, ông dẫn chứng việc Iran đang tăng cường phát triển các loại vũ khí thông thường “nhằm thúc đẩy những mối đe dọa nghiêm trọng hơn”.

“Iran đang chế tạo các loại tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đầy uy lực nhằm tạo ra một lá chắn truyền thống cho tham vọng uy hiếp bằng hạt nhân”, ông Hegseth phát biểu, thêm rằng điều này gây nguy hiểm cho “các căn cứ, quân nhân và đồng minh của chúng ta” trong khu vực.

“Họ đang trì hoãn nhằm câu giờ để tái nạp kho tên lửa và khởi động lại các tham vọng hạt nhân”, ông nhấn mạnh.

Chỉ trong vòng một tuần, các lý do đưa ra đã thay đổi từ nguy cơ cận kề về việc Iran sở hữu vật liệu chế tạo bom hạt nhân đến việc nước này sắp có tên lửa đủ khả năng vươn tới lãnh thổ Mỹ và giờ đây là việc Iran sử dụng vũ khí thông thường để tạo nền tảng “tái khởi động tham vọng hạt nhân”.

Ông Trump nhắc lại những bình luận trên vào trưa 2/3, đề cập đến việc Iran đang tìm mọi cách “che chắn cho quá trình phát triển vũ khí hạt nhân và khiến mọi nỗ lực ngăn chặn họ trở nên cực kỳ khó khăn”. Tuy nhiên sau đó, ông lại nhắc đến việc Iran được cho là đang chế tạo ICBM có khả năng bắn tới Mỹ.

Nguy cơ Iran tấn công

Không chỉ mối đe dọa hạt nhân, chính quyền Mỹ cuối tuần trước cũng cảnh báo về nguy cơ Iran sắp tấn công các lực lượng Mỹ tại Trung Đông và đây là một phần lý do ông Trump phải hành động ngay lập tức.

Một quan chức cấp cao chính quyền nói rằng có bằng chứng về khả năng Iran sắp thực hiện đòn tấn công “phủ đầu” vào lực lượng Mỹ ở Trung Đông. “Tổng thống đã quyết định không ngồi yên để binh sĩ Mỹ trong khu vực hứng chịu những cuộc tấn công tên lửa”, người này cho hay.

Nhưng cách giải thích đó cũng gây hoài nghi. Theo một nguồn tin giấu tên am hiểu tình báo, không có dấu hiệu nào cho thấy phía Iran lên kế hoạch tấn công các lực lượng hoặc khí tài Mỹ trước ngày 28/2.

Hôm 1/3, các quan chức Lầu Năm Góc khi cung cấp thông tin cho quốc hội cũng thừa nhận thực tế trên, CNN đưa tin.

Đến ngày 2/3, Ngoại trưởng Rubio lại tuyên bố Iran là một “mối đe dọa cận kề” vì Mỹ tin rằng nước này sẽ trả đũa nếu bị Israel tấn công.

Mỹ không kịp trở tay trong vụ tấn công khiến 6 binh sĩ thiệt mạng

“Chúng ta biết rằng nếu Iran bị tấn công, và chúng ta tin rằng họ sẽ bị tấn công, thì họ sẽ ngay lập tức nhắm vào chúng ta, vậy nên ta sẽ không ngồi yên hứng chịu một đòn đánh trước rồi mới phản công”, ông nói với các phóng viên tại Đồi Capitol.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio khẳng định mục tiêu là nhằm “loại bỏ mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo tầm ngắn và lực lượng hải quân Iran, đặc biệt là các khí tài hải quân”.

Bản chất mối đe dọa có ý nghĩa tối quan trọng. Việc mối đe dọa đó là gì trước khi các cuộc không kích diễn ra và mức độ nguy hiểm đến đâu, quyết định tính chính danh cho hành động của Mỹ và Israel, xét về góc độ dư luận lẫn luật pháp quốc tế, giới chuyên gia lưu ý.

Thay đổi chế độ ở Iran

Một sự bất nhất trong thông điệp của chính quyền Mỹ lại xoay quanh vấn đề thay đổi chính quyền ở Iran.

Chỉ vài giờ sau khi phát động cuộc không kích, ông Trump đã liên tục nhấn mạnh rằng thay đổi chính quyền là một mục tiêu và thậm chí có thể là mục tiêu hàng đầu của chiến dịch.

“Tất cả những gì tôi muốn là tự do cho người dân ở đó”, Tổng thống nói với báo Washington Post.

Trong video đầu tiên giải thích về chiến dịch, ông Trump cũng nhấn mạnh vào vấn đề này.

“Mỹ đang hỗ trợ các bạn với sức mạnh áp đảo và hỏa lực khốc liệt”, ông gửi thông điệp tới phe đối lập Iran. “Bây giờ là lúc để nắm lấy vận mệnh của chính mình và mở ra một tương lai huy hoàng, thịnh vượng. Đây là thời điểm hành động. Đừng để nó trôi qua”.

“Khi chúng tôi kết thúc, hãy tiếp quản chính phủ của các bạn”, Tổng thống nói thêm.

Nhưng vài ngày qua, Washington lại liên tục hạ thấp vai trò của mình trong việc thay đổi chế độ ở Iran. Thực tế trên được thể hiện rõ với việc Bộ trưởng Hegseth hôm 2/3 khẳng định: “Đây không phải một cuộc chiến nhằm thay đổi chính quyền”.

Ngoại trưởng Rubio trong khi đó nói chính quyền Mỹ “sẽ không cảm thấy nuối tiếc” nếu có một cuộc thay đổi chính quyền, nhưng một lần nữa khẳng định mục tiêu cốt lõi của chiến dịch là tiêu diệt năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, không phải thay đổi chế độ.

Ngoài ra, cách chính quyền nói về việc hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cũng có những điểm không đồng nhất.

Hôm 1/3, Tổng thống Trump nói “tôi hạ ông ta trước khi ông ta ra tay với tôi… Tôi đã hành động trước”. Ông nói thêm rằng “họ đã tìm cách nhắm vào tôi hai lần”, dường như ám chỉ Iran có liên quan đến hai âm mưu ám sát hụt nhắm vào ông. Tổng thống Mỹ không đưa ra bằng chứng nào cho điều này.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz thì cho rằng việc Iran muốn ám sát ông Trump là một trong những lý do để Mỹ tung đòn tấn công.

Nhưng nghị sĩ Cộng hòa Mike Turner trong cuộc phỏng vấn với kênh CBS News lại cho biết Ngoại trưởng Rubio đã tái khẳng định với ông rằng “chúng ta không nhắm vào ông Khamenei, không nhắm vào giới lãnh đạo Iran”.

Bộ trưởng Hegseth cũng lặp lại điều này hôm 2/3. Khi được yêu cầu bình luận về việc ông Khamenei bị hạ sát, ông chỉ nói: “Tôi nghĩ Israel đã làm rất tốt”.

Tương lai Iran hậu chiến dịch

Liên quan đến vấn đề ai sẽ tiếp quản sau khi khói bụi chiến sự lắng xuống, Tổng thống hồi cuối tuần qua đã đưa ra những bình luận thay đổi liên tục.

Trả lời phỏng vấn báo New York Times, ông nói rằng mình có “ba lựa chọn rất tốt” cho người sẽ điều hành Iran sau khi chiến dịch hiện nay kết thúc, song từ chối nêu tên họ. Nhưng trong cuộc phỏng vấn sau đó với ABC News, Tổng thống lại bất ngờ ám chỉ rằng những người đó thực tế đã chết.

“Cuộc tấn công thành công đến mức đã loại bỏ hầu hết các ứng viên”, ông Trump nói. “Sẽ không có ai trong số những người chúng ta từng nghĩ tới vì họ đều đã chết. Những người ở vị trí thứ hai hoặc thứ ba cũng không còn”.

Chính quyền còn lúng túng trong việc đưa ra khung thời gian cho chiến dịch, khi Bộ trưởng Hegseth gọi đây là “một câu hỏi gài bẫy”.

Trong hàng loạt bình luận hồi cuối tuần, Tổng thống Trump đã đưa ra các mốc thời gian “từ 4 đến 5 tuần”, “2 hoặc 3 ngày” và cho đến một tuần. Ông cũng nói rằng đây “sẽ là một chiến dịch kéo dài 4 tuần” trước khi gợi ý nó có thể ngắn hơn.

Hôm 2/3, Tổng thống nói với CNN rằng “chúng ta đang đi trước kế hoạch một chút”, đồng thời ngụ ý Mỹ sẽ tăng cường hành động quân sự với Iran.

“Chúng ta thậm chí còn chưa đánh mạnh. Đợt sóng lớn vẫn chưa diễn ra. Trận đánh lớn sắp tới rồi”, ông nói.

Và tại một sự kiện cùng ngày, Tổng thống cho biết quân đội “có khả năng tiến hành chiến dịch lâu hơn nhiều” so với dự tính từ 4 đến 5 tuần trước đó.

“Đến khi nào cần thiết”, ông tuyên bố.

Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)