Dự kiến trại giam sẽ có QR Code để người thân gửi tiền cho phạm nhân

Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Bộ Công an) vừa ban hành dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân với nhiều nội dung mới.

Ngoài đề xuất cho phạm nhân video call miễn phí, gặp người nhà online, việc chuyển đổi số trong công tác quản lý phạm nhân còn thể hiện qua quản lý tài chính và quà tặng cho phạm nhân: Từ vận hành thủ công sang hệ thống thanh toán điện tử và xác thực dữ liệu số.

Sự chuyển dịch này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho cán bộ cơ sở giam giữ mà còn tạo điều kiện thuận lợi, an toàn hơn cho người thân của phạm nhân trong việc tiếp tế và hỗ trợ vật chất.

Điểm khác biệt giữa quy định hiện hành và dự thảo mới nằm ở phương thức tiếp nhận tiền lưu ký. Theo Thông tư số 14/2020/TT-BCA, việc gửi tiền cho phạm nhân chủ yếu thực hiện qua hai cách: nộp tiền mặt trực tiếp khi thăm gặp hoặc qua đường bưu chính.

Quy trình này đòi hỏi cán bộ phải tiếp nhận, ký nhận vào sổ thăm gặp và cuối ngày bàn giao cho bộ phận hậu cần, tài vụ.

Còn Dự thảo Thông tư năm 2026 đã đưa vào quy định mang tính đột phá: Các cơ sở giam giữ sẽ mở tài khoản tại ngân hàng và tạo mã QR Code niêm yết tại Nhà gặp phạm nhân.

Cụ thể, tại khoản 1, Điều 14 Dự thảo nêu: “Các cơ sở giam giữ mở tài khoản tại ngân hàng và tạo mã QR Code niêm yết tại khu vực Nhà gặp phạm nhân. Khi phạm nhân mới đến chấp hành án, Thủ trưởng cơ sở giam giữ gửi thông báo về việc tiếp nhận phạm nhân đến chấp hành án kèm theo số tài khoản ngân hàng để người thân thích của phạm nhân biết để gửi tiền”.

Việc ứng dụng mã QR và chuyển khoản ngân hàng giúp dòng tiền được số hóa ngay từ điểm đầu, loại bỏ các rủi ro liên quan kiểm đếm, bảo quản và vận chuyển tiền mặt thủ công trong môi trường trại giam.

Tần suất nhận quà, nhận tiền

Dự thảo không hạn chế số tiền tối đa (về giá trị mặt tiền) mà một phạm nhân được phép nhận qua ngân hàng trong một lần hoặc một tháng. Tuy nhiên, việc nhận tiền qua ngân hàng và sử dụng số tiền đó được điều chỉnh bởi các quy định về tần suất và mục đích sử dụng.

Cụ thể, trong một lần gặp người nhà, phạm nhân được nhận tối đa 5 kg đồ vật. Mỗi tháng phạm nhân được nhận tiền, đồ vật do người thân thích đưa đến hoặc gửi qua đường bưu chính, qua ngân hàng 2 lần, gửi đồ vật mỗi lần không quá 3 kg, nếu gửi một lần thì không quá 6 kg.

Tiền được người nhà gửi, cùng với tiền thưởng tiền bồi dưỡng làm thêm giờ, vượt năng suất lao động được chuyển vào lưu ký để phạm nhân mua đồ ăn thêm tại căng tin. Mức chi tiêu này không được quá 5 lần định lượng tiền ăn trong một tháng cho mỗi phạm nhân.

Tiền cũng sẽ được tiêu cho các khoản chi cho hàng hóa thiết yếu khác phục vụ nhu cầu sinh hoạt (như kem đánh răng, xà phòng, quần áo, giấy, bút…) thì không tính vào giới hạn 5 lần tiền ăn nêu trên.

Ngoài ra, tiền lưu ký còn có thể được dùng để liên lạc điện thoại, gửi về cho người thân hoặc thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác như phạt tiền, án phí.

Trại giam được tịch thu, tiêu hủy ngay quà tặng không đảm bảo

Theo Cục Cảnh sát quản lý trại giam, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là tình trạng đồ vật người thân của phạm nhân gửi qua bưu chính thường chứa danh mục cấm hoặc thực phẩm không để được lâu, dẫn đến khi tới trại giam đã bị ôi thiu, không thể sử dụng.

Hiện Thông tư 14/2020 chỉ quy định khi cán bộ kiểm tra quà gửi qua bưu chính, nếu thấy đồ vật cấm thì xử lý theo quy định của Bộ Công an về thu giữ, xử lý đồ vật cấm. Văn bản hiện hành này chưa có quy định cụ thể cho những tình huống đặc thù như thực phẩm bị hư hỏng hoặc các loại quà tặng không thể bảo quản.

Giải quyết điều này, Dự thảo năm 2026 tại Điều 9 đã bổ sung thẩm quyền cụ thể và linh hoạt cho Thủ trưởng cơ sở giam giữ: tùy tình hình thực tế, có thể lập biên bản thu giữ hoặc tiêu hủy ngay các đồ vật này. Quá trình tiêu hủy phải có sự chứng kiến của phạm nhân được nhận quà.

Trong trường hợp phạm nhân từ chối nhận quà qua bưu chính, trại phải lập biên bản và thực hiện thủ tục chuyển hoàn bưu gửi cho cơ quan viễn thông để trả lại cho người gửi. Cước phí do người gửi chi trả.

Cơ quan soạn thảo cũng bổ sung “thuốc phòng bệnh” vào danh mục các loại thuốc người nhà được gửi cho phạm nhân. Như vậy, sắp tới các loại thuốc mà người nhà có thể gửi sẽ gồm: thuốc phòng bệnh, chữa bệnh, thuốc bổ. Các thuốc này phải được cấp theo chỉ định của bác sĩ; phải có nhãn, mác ghi rõ tên, tên hoạt chất, hàm lượng, công dụng, nơi sản xuất, hướng dẫn và còn thời hạn sử dụng.

Dự thảo đang được lấy ý kiến công khai, sẽ được trình Bộ trưởng Công an ký ban hành trong tháng 5 và có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký, thay thế Thông tư số 14/2020 hiện hành.

Hải Thư