Khi ‘rốn dầu’ ở Trung Đông dậy sóng, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị kịch bản nào?

Việt Nam chịu ảnh hưởng ra sao?

. Phóng viên: Theo ông đánh giá, xung đột tại Trung Đông hiện nay có thể tác động đến kinh tế toàn cầu ở mức độ nào?

+ TS. Lê Duy Bình: Nếu nhìn tổng thể, tác động về kinh tế, thương mại, đầu tư toàn cầu của cuộc xung đột lần này có thể sẽ sâu rộng, lớn hơn so với xung đột Nga – Ukraina trước đây.

Lý do là Trung Đông giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thế giới và các bên tham gia cũng đóng vai trò quan trọng lớn hơn trong nền kinh tế thế giới. Trung Đông là “rốn dầu” của toàn cầu. Mặc dù các nỗ lực nhằm chuyển hướng sang năng lượng tái tạo đã được đẩy mạnh trong thời gian vừa qua, trong trung và ngắn hạn, nguồn cung dầu mỏ và khí đốt từ khu vực này vẫn đóng vai trò then chốt đối với hoạt động sản xuất và vận hành của kinh tế thế giới.

Bên cạnh đó, Trung Đông là một trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn. Vì vậy, bất kỳ bất ổn nào tại đây cũng có thể gây xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu. Tác động dễ nhận thấy nhất là gián đoạn của chuỗi cung ứng toàn cầu và trong vận chuyển hàng hóa, đồng thời chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài và rủi ro thương mại cao hơn đối với các lô hàng đi qua khu vực này.

. Vậy Việt Nam sẽ chịu tác động như thế nào?

+ Là một nền kinh tế có quy mô thương mại quốc tế lớn và cũng tiếp nhận một nguồn vốn đầu tư FDI lớn, nền kinh tế Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động của những diễn biến của nền kinh tế toàn cầu do tác động của cuộc xung đột này.

Trước hết là chi phí vận tải gia tăng. Khi các tuyến trung chuyển qua Trung Đông gặp khó khăn, nhiều lô hàng buộc phải đổi hướng sang tuyến đường dài hơn, làm tăng chi phí vận chuyển, chi phí bảo hiểm và chịu các rủi ro khác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Không chỉ vận tải biển, vận tải hàng không cũng chịu áp lực. Những mặt hàng giá trị cao như điện thoại, linh kiện điện tử, dược phẩm – vốn chủ yếu vận chuyển bằng đường hàng không – có nguy cơ chậm trễ hoặc thay đổi lộ trình. Hệ quả là tiến độ giao hàng và dòng tiền của doanh nghiệp bị ảnh hưởng.

Tác động thứ hai là rủi ro về giá dầu. Nếu căng thẳng kéo dài, giá dầu hoàn toàn có thể tăng mạnh. Khoảng 20% lượng khí gas toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Khi tuyến này bị gián đoạn, nguồn cung năng lượng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Trong kịch bản xấu, giá dầu có thể lên tới hơn 100 USD/thùng nếu xung đột vẫn kéo dài và leo thang.

Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và vận tải tăng theo, tạo áp lực lên lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Đây là những rủi ro tiềm ẩn nếu cuộc xung đột kéo dài và sẽ có những tác động dây chuyền mà Việt Nam khó có thể nằm ngoài vùng tác động.

Nguy cơ lạm phát và chính sách tiền tệ thắt chặt

. Trong bối cảnh như vậy thì nguy cơ lạm phát và chính sách tiền tệ toàn cầu sẽ diễn biến thế nào, thưa ông?

+ Giá năng lượng tăng gần như chắc chắn sẽ gây sức ép lên lạm phát toàn cầu. Ở các nền kinh tế lớn như Mỹ và châu Âu, khi lạm phát gia tăng, ngân hàng trung ương thường phải duy trì hoặc quay lại chính sách tiền tệ thắt chặt.

Nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) hoặc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng lãi suất, mặt bằng lãi suất quốc tế sẽ tăng lên. Khi đó, các tài sản bằng USD hoặc Euro trở nên hấp dẫn hơn, có thể kéo theo xu hướng dịch chuyển dòng vốn khỏi các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam. Hệ quả là áp lực lên tỷ giá gia tăng. Đồng Việt Nam có thể chịu sức ép mất giá tương đối nếu chênh lệch lãi suất và dòng vốn thay đổi theo hướng bất lợi.

Ngoài ra, nếu tỉ giá biến động trong khi Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào nguyên, nhiên vật liệu nhập khẩu, nguy cơ “lạm phát nhập khẩu” cũng sẽ tăng lên. Điều này tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá trong nước.

Vì vậy, bên cạnh các tác động trực tiếp như chi phí vận tải hay giá đầu vào tăng, Việt Nam còn phải đối mặt với những tác động gián tiếp nhưng có thể kéo dài hơn: lạm phát, tỉ giá, lãi suất và nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn.

Nếu người tiêu dùng tại Mỹ và châu Âu phải thắt chặt chi tiêu do lạm phát cao, nhu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu – trong đó có hàng Việt Nam – cũng sẽ suy giảm.

. Như ông chia sẻ thì Việt Nam cần có kịch bản ứng phó như thế nào?

+ Hiện còn quá sớm để định lượng cụ thể mức độ tác động, đặc biệt các diễn biến của cuộc xung đột này hết sức khó lường. Tuy nhiên, xu hướng áp lực là có thể hình dung: Nếu lạm phát toàn cầu tăng và các nền kinh tế lớn nâng lãi suất, dòng vốn có thể dịch chuyển, gây sức ép lên tỷ giá và thị trường tài chính Việt Nam.

Khi tỉ giá chịu áp lực, chính sách tiền tệ có thể phải thận trọng hơn. Ngân hàng Nhà nước có thể cân nhắc các công cụ như lãi suất, tỷ giá, dự trữ ngoại hối hoặc điều tiết thanh khoản để giữ ổn định thị trường.

Ngoài ra, trong giai đoạn bất ổn, nhà đầu tư thường tìm đến tài sản trú ẩn như vàng. Nếu giá vàng quốc tế tăng mạnh, tâm lý thị trường trong nước cũng có thể bị ảnh hưởng, làm thay đổi dòng vốn trên thị trường tài chính.

Điều quan trọng nhất hiện nay là theo dõi sát diễn biến và xây dựng các kịch bản ứng phó khác nhau, tránh rơi vào thế bị động nếu tình hình leo thang.

Doanh nghiệp cần bình tĩnh, chủ động và linh hoạt

. Theo ông, doanh nghiệp nên ứng phó ra sao? Những ngành nghề nào sẽ bị ảnh hưởng lớn nhất?

+ Những doanh nghiệp sử dụng trực tiếp dầu và khí gas làm đầu vào sẽ chịu tác động rõ rệt nhất, ví dụ như điện hoặc phân bón. Tuy nhiên, tác động không chỉ giới hạn ở các ngành này. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận tải và logistics tăng theo. Những chi phí này sau đó được phân bổ vào giá thành sản phẩm, ảnh hưởng đến hầu hết các ngành kinh tế.

Nói cách khác, có doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp, nhưng phần lớn sẽ chịu tác động gián tiếp thông qua chi phí đầu vào và phân phối tăng lên. Ảnh hưởng mang tính diện rộng, dù mức độ khác nhau.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp cần chuẩn bị cả chiến lược ngắn hạn và dài hạn. Trong ngắn hạn, cần rà soát lại hợp đồng, tính toán phương án chia sẻ chi phí với đối tác, đảm bảo dòng tiền và giữ uy tín. Có doanh nghiệp dù có điều khoản bất khả kháng vẫn chọn gánh thêm chi phí để bảo vệ quan hệ đối tác làm ăn lâu dài với khách hàng.

Về dài hạn, đây là lúc cần nhìn lại chiến lược quản trị rủi ro: Xây dựng các kịch bản dự phòng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất, duy trì quỹ dự phòng tài chính, có các kịch bản khác nhau khi điều kiện ngoại cảnh diễn biến bất lợi.

Mỗi doanh nghiệp sẽ chịu tác động theo cách khác nhau – doanh nghiệp xuất khẩu lo đơn hàng và vận chuyển; doanh nghiệp sản xuất trong nước lo chi phí đầu vào. Vì vậy, không có một công thức chung, giải pháp chung cho tất cả các doanh nghiệp.

Trong bối cảnh còn nhiều bất định và vẫn khá sớm để đánh giá đầy đủ, điều quan trọng nhất là sự bình tĩnh, chủ động và linh hoạt. Doanh nghiệp cần cập nhật thông tin liên tục, đánh giá đúng mức độ rủi ro của mình và điều chỉnh kế hoạch phù hợp với từng kịch bản có thể xảy ra.

. Xin cảm ơn ông!