Giá dầu Brent, vàng tăng vọt ngay sau khi căng thẳng khu vực Trung Đông leo thang mạnh vào cuối tuần qua. Giá dầu Brent đóng cửa ngày 4/3 ở 82,42 USD/thùng và có phiên chạm 85,12 USD/thùng do gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz. Vàng cũng bật tăng mạnh trong vài phiên từ mốc 5.100 USD/ ounce lên sát mốc 5.400 USD/ ounce trước khi hạ nhiệt giảm về mức 5.142,2 USD/ounce hiện tại.
Dòng tiền lập tức tìm nơi trú ẩn. Tuy nhiên, nhìn lại dữ liệu lịch sử, những biến động dữ dội trong chớp mắt hiếm khi vẽ nên bức tranh toàn cảnh của thị trường.
Giá dầu, vàng tăng mạnh sau khi xung đột nổ ra (Ảnh: Munsif Daily).
Cú sốc lịch sử và bước nhảy của dòng tiền
Khi một xung đột địa chính trị bùng phát, thị trường tài chính toàn cầu thường phản ứng gần như tức thì. Theo phân tích của The Conversation, phản ứng này không chỉ xuất phát từ tâm lý hoảng loạn, mà phản ánh một dạng “định giá tập thể” của giới đầu tư đối với các kịch bản rủi ro có thể xảy ra.
Trong các thị trường, dầu mỏ thường phát đi tín hiệu sớm nhất. Nguyên nhân nằm ở vai trò trọng yếu của Trung Đông đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Khi giá dầu tăng dựng đứng, điều đó không đồng nghĩa nguồn cung đã bị gián đoạn ngay lập tức. Thay vào đó, mức tăng cùng khối lượng giao dịch đột biến được xem như “phí bảo hiểm rủi ro”, tức thị trường đang cộng thêm xác suất xảy ra gián đoạn nguồn cung vào giá.
Cùng thời điểm, dòng vốn có xu hướng chuyển mạnh sang các tài sản phòng thủ. Vàng và trái phiếu chính phủ nhanh chóng thu hút tiền, tạo ra hiện tượng “flight to safety” (tìm nơi trú ẩn). Hệ quả là giá vàng tăng, lợi suất trái phiếu giảm. Ngược lại, thị trường chứng khoán – thước đo kỳ vọng tăng trưởng và lợi nhuận doanh nghiệp – thường chịu áp lực bán trong những phiên đầu do tâm lý né tránh rủi ro gia tăng.
Một minh chứng điển hình là đợt giao tranh kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6/2025. Theo số liệu từ Yahoo Finance, ngay trong ngày đầu tiên, giá dầu Brent tăng 7,3%, vàng tăng 1,49%, trong khi chỉ số S&P 500 giảm 1,13%. Diễn biến này cho thấy rõ cơ chế dịch chuyển tài sản: Dòng tiền rời khỏi các kênh rủi ro để tìm đến những tài sản an toàn hơn.
Quy luật 30 ngày: Khi sự hoảng loạn hạ nhiệt
Liệu những phản ứng gay gắt ban đầu có thiết lập một chu kỳ giảm điểm kéo dài? Dữ liệu lịch sử lại cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác.
Nghiên cứu của Yahoo Finance về 9 sự kiện địa chính trị lớn gần đây (từ năm 1990 đến nay) chỉ ra một quy luật bất ngờ: Hướng biến động sau một ngày đầu tiên chỉ trùng khớp với hướng đi sau một tháng trong chưa tới 56% trường hợp. Hầu hết các loại tài sản đều đảo chiều hoặc bình ổn trở lại sau 30 phiên giao dịch, ngay cả khi căng thẳng tiếp diễn.
Nhìn lại đợt giao tranh tháng 6/2025, kịch bản lật chiều đã diễn ra ngoạn mục. Sau 30 phiên giao dịch, theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu Brent không những không giữ được đà tăng mà còn giảm 0,6%. Giá vàng cũng đảo chiều giảm 1,39%. Đáng chú ý nhất, thị trường chứng khoán (chỉ số S&P 500) đã rũ bỏ mức giảm ban đầu để ghi nhận mức tăng trưởng vọt lên 5,70%.
Mô hình “tăng sốc, giảm nhanh” này lặp lại ở nhiều cú sốc toàn cầu khác. Trong sự kiện 11/9/2001, giá vàng từng tăng vọt 6,85% ở phiên đầu tiên, nhưng tính chung 30 ngày sau đó, mức tăng thu hẹp chỉ còn 2,28%. Tương tự, khi sự kiện Nga – Ukraine bùng nổ, giá dầu từng có lúc tăng hơn 34% chỉ trong vài ngày.
Tuy nhiên, ông Chris Verrone từ tổ chức Strategas lưu ý rằng dầu mỏ thường lập đỉnh chỉ khoảng một tuần sau khi xung đột bắt đầu. Thực tế, sau 30 phiên giao dịch của cuộc khủng hoảng này, giá dầu chỉ còn ghi nhận mức tăng khiêm tốn 1,53%.
Ngoại lệ hiếm hoi duy nhất là cú sốc Kuwait năm 1990. Khi đó, giá dầu tăng 11,64% trong ngày đầu và tiếp tục phi mã tới 57% sau 30 phiên, kéo S&P 500 giảm hơn 10%. Dẫu vậy, vài tháng sau khi tình hình hạ nhiệt, thị trường chứng khoán vẫn tìm lại được chu kỳ phục hồi.
Thị trường chứng khoán thường chìm trong sắc đỏ ở những phiên đầu tiên sau cú sốc do tâm lý e ngại rủi ro bào mòn lợi nhuận bùng phát (Ảnh: Samco).
Bài học “đọc vị” thị trường hiện tại
Những số liệu lịch sử trên mang lại góc nhìn tỉnh táo cho các thành viên thị trường trong bối cảnh bất định hiện nay. Thị trường tài chính đang đóng vai trò như một “nhiệt kế” đo lường kỳ vọng, chứ không phải một cỗ máy dự báo chính trị.
Đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp, thông điệp từ thị trường hàng hóa là rất rõ ràng. Theo phân tích trên The Conversation, giá dầu chi phối chi phí nhiên liệu, từ đó tác động lên giá cước vận tải và đẩy giá lương thực, hàng hóa tiêu dùng lên cao. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, lạm phát sẽ bùng phát, kéo theo chi phí vay vốn đắt đỏ. Khi đó, doanh nghiệp buộc phải hoãn kế hoạch đầu tư, còn người tiêu dùng sẽ thắt chặt hầu bao.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, biến động trong ngắn hạn không đại diện cho xu hướng trung và dài hạn. Chuyên gia Jim Smigiel, Giám đốc đầu tư của SEI, chia sẻ trên Yahoo Finance rằng lúc này thị trường chưa có đủ thông tin về hệ lụy dài hạn của những căng thẳng mới nhất. Do đó, bài học lớn nhất từ quá khứ là cần giữ tâm lý bình tĩnh, tránh đưa ra các quyết định tái cơ cấu danh mục lớn chỉ dựa trên sự hoảng loạn của một vài phiên giao dịch đầu tiên.
Hiện tại, giới tài chính đang điều chỉnh lại mức định giá rủi ro, chứ chưa có dấu hiệu của một đợt bán tháo mang tính hệ thống. Yếu tố quyết định xu hướng của vàng, dầu và chứng khoán trong thời gian tới không nằm ở các dòng tít báo chí hàng ngày, mà phụ thuộc vào việc những đứt gãy chuỗi cung ứng là tác động ngắn hạn hay sẽ trở thành điểm nghẽn mang tính cấu trúc lâu dài.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/cu-soc-dia-chinh-tri-va-quy-luat-30-ngay-dinh-hinh-lai-dong-tien-20260304112554526.htm
