Dù đau tim, khán giả vẫn thích xem diễn biến trong những phút bù giờ của các trận bóng đá, nhưng đó là giải trí. Tuy nhiên, với tương lai giáo dục, nghề nghiệp của một con người hay của một thế hệ, chẳng ai muốn những “phút bù giờ” như thế cả.
Nhiều năm qua, không ít học sinh từng phải nhập viện vì rối loạn lo âu mùa thi. Ngay từ đầu năm học, cả thầy cả trò đều căng thẳng trước những thay đổi lớn trong quy chế tuyển sinh có thể được ban hành vào… nửa cuối năm học. Và mùa thi 2026 đã diễn ra đúng với kịch bản như vậy, khi kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học chỉ còn vài tháng, nhiều học sinh rơi vào trạng thái đứng ngồi không yên khi Quy chế tuyển sinh đào tạo đại học, cao đẳng giáo dục mầm non được công bố vào cuối tháng 1 với nhiều thay đổi, trong đó có cả những thay đổi căn bản.
Những thay đổi đó, cho dù vì mục đích tốt đẹp, song ban hành gấp gáp đã khiến nhiều học sinh cuối cấp rơi vào thế bị động, căng thẳng vì việc chuẩn bị cho một trong những kỳ thi – kỳ tuyển sinh quan trọng nhất cuộc đời đi học là nhiều năm, chứ không phải chỉ vài tháng. Liệu có nên duy trì cách ban hành Quy chế tuyển sinh vào “phút bù giờ” như vậy?
Thí sinh trước thời khắc làm bài thi trong một kỳ thi tốt nghiệp THPT (Ảnh: Hải Long).
Ai cũng biết cập nhật Quy chế tuyển sinh là cần thiết. Ai cũng đồng tình rằng phải siết chất lượng đầu vào, tăng trách nhiệm của trường đại học, thu hẹp khoảng cách vùng miền, và làm cho tuyển sinh phù hợp hơn với đào tạo chuyên sâu. Nhưng cái “cần thiết” ấy cần đi kèm với lộ trình phù hợp, không gây sốc với học sinh, phụ huynh.
Quy chế tuyển sinh mới có thể triệt tiêu được mấy “chiêu trò” lợi dụng chứng chỉ ngoại ngữ để gom điểm cộng, xóa bỏ kiểu nộp cả mấy chục nguyện vọng để câu may mắn. Nó cũng góp phần “cảnh tỉnh” những học sinh sa sút thành tích đúng giai đoạn nước rút cuối lớp 12 và kỳ thi tốt nghiệp. Mục đích là tốt, nhưng học sinh cần được chuẩn bị, thầy cô cần có thời gian để định hướng để các em không phải lao vào cuộc chạy nước rút trong lo âu.
Còn câu cửa miệng quen thuộc “học sinh giỏi thì bất kể quy chế nào cũng thành công” – xin thưa: đó không chỉ sai một phần, mà đôi khi chỉ là lời ngụy biện. Giáo dục đại học không phải cuộc thi phổ thông tổng lực. Nó đòi hỏi sự phù hợp chuyên sâu. Một thay đổi bất ngờ về tổ hợp, trọng số hay điều kiện xét tuyển có thể “đá văng” một học sinh giỏi toán nhưng yếu văn ra khỏi ngành kỹ thuật mà em đã mơ ước từ lớp 10.
Áp lực không chỉ bào mòn sức khỏe tinh thần. Nó còn đẩy các em vào những quyết định vội vã, những lựa chọn sai lầm.
Để chấm dứt tình trạng “phút bù giờ” này, thiết nghĩ chúng ta cần thay đổi căn bản cách tiếp cận. Dưới đây là những giải pháp cụ thể, thiết thực mà tôi cho rằng nên được ưu tiên thực hiện.
Trước hết, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần công bố Quy chế tuyển sinh chính thức ít nhất 12–18 tháng trước khi áp dụng. Từ đầu năm học lớp 12, cả thầy cô và học sinh cần nắm rõ “luật chơi” chung. Nếu dữ liệu chưa đủ hoặc cần nghiên cứu thêm, Bộ hoàn toàn có thể tạm hoãn thay đổi lớn trong một năm, thay vì công bố sát “giờ G”. Sự ổn định sớm giúp các em xây dựng kế hoạch học tập dài hơi, giảm tải áp lực tâm lý đáng kể. Phụ huynh và học sinh phổ thông cuối mỗi cấp học tại Pháp đều được thầy cô thông báo quy chế tuyển sinh bậc kế tiếp và những điều chỉnh ngay từ những ngày đầu tiên của năm học.
Tiếp theo, ngành Giáo dục cần xây dựng cơ chế ổn định dài hạn theo chu kỳ kinh tế – xã hội, thường là 5 năm. Trong mỗi chu kỳ, chỉ cho phép cập nhật nhỏ, mang tính kỹ thuật (ví dụ: điều chỉnh thời gian do thiên tai, dịch bệnh). Những thay đổi bản chất – như tổ hợp môn, trọng số, phương thức xét tuyển – phải được thông báo trước ít nhất một chu kỳ để học sinh và nhà trường chuẩn bị.
Kế đến, Quy chế tuyển sinh cần được tăng cường tham vấn và minh bạch lộ trình từ sớm. Trước khi soạn thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tổ chức các hội thảo rộng rãi với đại diện học sinh, phụ huynh, giáo viên THPT và các trường đại học. Sau đó, công bố lộ trình dự kiến (mốc thời gian) rõ ràng: thời điểm lấy ý kiến, hoàn thiện, ban hành chính thức. Minh bạch lộ trình giúp giảm thiểu sự bất ngờ và hoang mang.
Cuối cùng, học sinh lớp 12 cần “lá chắn” đặc biệt. Nếu bất khả kháng phải thay đổi lớn sát kỳ thi, sao không giữ nguyên quy chế cũ cho các em hiện tại, hoặc cho phép áp dụng song song hai phương án để chọn cái có lợi? Điều này thể hiện trách nhiệm bảo vệ quyền lợi cho học sinh.
Đào tạo sau phổ thông là nền tảng nhân lực chất lượng cao, định hướng phát triển đất nước. Làm sao có thể để quy chế thay đổi cơ bản hàng năm, công bố muộn màng. Phút bù giờ trong bóng đá có thể làm khán giả phấn khích. “Phút bù giờ” trong tuyển sinh đại học chỉ làm học sinh… đau tim.
Tác giả: TS Võ Nhật Vinh hiện là Giảng viên tại Nice (Pháp). Ông nhận bằng Tiến Sĩ về Toán – Tin tại Pháp và từng công tác giảng dạy, nghiên cứu tại nhiều trường Đại học ở Việt Nam, Áo, Đức và Pháp.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!
Nguồn: https://dantri.com.vn/tam-diem/quy-che-tuyen-sinh-phut-bu-gio-20260305144247552.htm
