Mỹ đang tìm kiếm chiến thắng nào ở Iran?

Ngày 4-3, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố Mỹ và Israel sắp kiểm soát hoàn toàn không phận Iran, khẳng định Washington sẽ đang giành “chiến thắng một cách quyết định” trên chiến trường Trung Đông. 

Thế nhưng ngay cả định nghĩa “chiến thắng” của ông Hegseth cũng vẫn còn bỏ ngỏ – phản ánh đúng thực trạng một chiến dịch quân sự đang được tiến hành mà không có mục tiêu rõ ràng.

Mơ hồ về mục tiêu

Từ đầu chiến dịch, Tổng thống Trump và các quan chức dưới quyền liên tục đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhau về lý do, mục tiêu lẫn thời hạn của chiến dịch.

Ngày 2-3, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cùng khẳng định Washington chọn đánh phủ đầu Iran sau khi nhận tin Israel sắp tấn công nước này “dù có hay không có Mỹ”, nhằm tránh nguy cơ Tehran trả đũa các tài sản Mỹ tại Trung Đông. 

Tuy nhiên hôm sau ông Trump lại khẳng định chính ông mới là người chủ động ra lệnh tấn công và đã phần nào “buộc Israel” đánh theo. 

Ngay sau đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt lại nói ông Trump hành động vì có “linh cảm” rằng Iran sắp tấn công lợi ích Mỹ.

Trong các tuyên bố chính thức, Washington liệt kê mục tiêu chiến dịch gồm “phá hủy chương trình hạt nhân, tiềm lực tên lửa, máy bay không người lái và Hải quân Iran”, không đề cập thay đổi chế độ. 

Tuy vậy, cả ông Trump lẫn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều nhiều lần công khai kêu gọi người dân Iran “giành lại đất nước”. 

Về thời hạn, ông Trump nói chiến dịch sẽ kéo dài “4-5 tuần” hoặc “dài bao lâu cũng được”, trong khi Phó tổng thống J.D. Vance lại cam kết đây sẽ không trở thành “xung đột nhiều năm không có điểm kết thúc rõ ràng”.

Giới phân tích nhìn nhận sự lộn xộn này theo hai hướng: hoặc Nhà Trắng đang cố tình “tung hỏa mù”, hoặc ông Trump đơn giản đang hành động theo linh tính. 

TS Robert Farley (Đại học Kentucky, Mỹ) cảnh báo: “Nước Mỹ đã bắt đầu một chiến dịch quân sự dù không biết cụ thể họ muốn gì, sẽ đạt điều họ muốn bằng cách nào. Lịch sử cho thấy việc đạt được kết quả như mong muốn trong những trường hợp đó sẽ không nhanh và đơn giản”. 

Cựu cố vấn chính sách đối ngoại tại Thượng viện Matt Duss, được Đài Al Jazeera dẫn lời, cũng nhận định: khi không biết mục tiêu là gì, không thể đánh giá chiến dịch đang thành công hay thất bại.

Bom đạn có đủ để thắng?

Dù mục tiêu còn mờ nhạt, giới phân tích thu hẹp lại hai kịch bản Nhà Trắng có thể hướng đến: thay đổi chế độ mà không cần đổ bộ binh sĩ, hoặc làm suy yếu nghiêm trọng tiềm lực quân sự Iran.

Kịch bản thứ nhất có tiền lệ lịch sử rất ảm đạm. GS Robert Pape (Đại học Chicago) cho biết trong hơn một thế kỷ qua, nhiều quốc gia, kể cả Mỹ và Israel, đã cố gắng thay đổi chế độ chỉ bằng không kích mà không có thành quả. 

Từ Libya (1986), Serbia (1999) đến Iraq và Afghanistan đầu thế kỷ 21, kịch bản lặp đi lặp lại: bom trúng mục tiêu, đôi khi lãnh đạo bị tiêu diệt, nhưng chưa bao giờ một chính quyền thân Mỹ nào được dựng lên vững chắc sau đó. Lý do cốt lõi là thiếu một lực lượng đủ năng lực và uy tín để lấp vào khoảng trống quyền lực.

Ông Pape còn nhấn mạnh: Bom rơi còn có thể kích động chủ nghĩa dân tộc, khiến người dân dù ghét chính quyền cũng đoàn kết lại để chống kẻ thù bên ngoài. 

Nhà nghiên cứu quốc phòng Andrew Fox, phân tích trên Iran International, bổ sung rằng Tehran đã xây dựng hệ thống định chế nhiều tầng lớp đan xen, phân hóa quyền lực sâu sắc để đảm bảo khả năng vận hành ngay cả khi mất người đứng đầu.

Kịch bản thứ hai, làm suy yếu tiềm lực quân sự, có vẻ khả dĩ hơn. Theo Financial Times, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine cho biết tần suất phóng tên lửa đạn đạo của Iran ngày 4-3 đã giảm 86% so với ngày đầu chiến dịch. 

Dữ liệu từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cũng cho thấy: ngày 28-2, Iran phóng 137 tên lửa đạn đạo vào nước này; đến ngày 3-3, con số chỉ còn 3. 

Dù chưa có bằng chứng kho vũ khí Iran đã cạn kiệt, song những con số này nhắc nhở rằng kho đạn của Tehran không phải vô hạn.

Tuy nhiên câu hỏi then chốt vẫn còn đó: bao nhiêu mới đủ để Mỹ tuyên bố thắng lợi? Trong một năm bầu cử giữa nhiệm kỳ của một tổng thống đầy tranh cãi như ông Trump, việc tiến hành một chiến dịch quân sự mà không mang lại thắng lợi rõ ràng có thể dẫn đến nhiều hệ quả chính trị lớn. 

Quân đội Mỹ đã trả giá không nhỏ: ít nhất 6 binh sĩ thiệt mạng, 3 tiêm kích bị bắn rơi, kho tên lửa cấp cao liên tục bị bào mòn. 

Theo Al Jazeera, nếu chiến sự kéo dài, một số tên lửa đánh chặn hàng đầu như THAAD có thể sẽ cạn sớm. Tình hình này buộc quân đội Mỹ phải có một chiến thắng mang tính biểu tượng lớn, có sức nặng hơn cả việc ám sát thành công ông Ali Khamenei.

Trong bối cảnh đó, nhà phân tích Sharan Grewal từ Viện Brookings nhận định kịch bản khả dĩ nhất là một “cú bắt tay” tương tự Venezuela: ông Trump kết thúc xung đột bằng cách đàm phán với lãnh tụ tối cao mới của Iran, dù lòng tin ngoại giao giữa hai nước đã gần như cạn kiệt. Khi đó mục tiêu làm suy yếu tiềm lực quân sự Iran có thể đạt được, nhưng cái giá Washington phải trả chưa chắc đã tương xứng.