Bộ máy ra quyết định của Iran giữa chiến dịch không kích của Mỹ và Israel

Hội đồng lâm thời Iran (từ trái sang): Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei, Tổng thống Massoud Pezeshkian và giáo sĩ Aliresa Arafi (Ảnh: Zuma Press).

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã loại bỏ nhiều nhân vật cấp cao nhất trong bộ máy lãnh đạo chính trị và quân sự, phá hủy cơ sở hạ tầng chỉ huy – kiểm soát quân sự quan trọng cũng như năng lực chiến đấu của nước này.

Tại Tehran, cuộc xung đột dường như làm gián đoạn quá trình tìm người kế nhiệm sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei bị sát hại. Tang lễ của ông Khamenei bị hoãn sau khi nhóm chịu trách nhiệm lựa chọn người kế nhiệm bị nhắm mục tiêu trong các cuộc không kích của Israel. Sau cuộc tấn công đó, truyền thông nhà nước Iran thông báo việc bỏ phiếu chọn lãnh tụ tối cao tiếp theo sẽ được tiến hành từ xa.

Tuy nhiên đến nay, sau khoảng một tuần xung đột, các hoạt động quân sự quy mô lớn vẫn chưa đe dọa đến khả năng nắm giữ quyền lực của chính quyền Iran.

Theo các quan chức châu Âu và Ả rập nắm được tình hình, Iran đã chuẩn bị cho cuộc xung đột này. Các cấu trúc chỉ huy của Iran được xây dựng để tồn tại sau các cuộc tấn công nhằm vào giới lãnh đạo cấp cao dường như vẫn còn phần lớn nguyên vẹn, cho phép Iran tiến hành các đòn trả đũa chỉ trong vòng vài giờ sau các cuộc tấn công ban đầu.

Bên trong đất nước, kể từ khi xung đột bắt đầu, người dân Iran cho biết lực lượng an ninh xuất hiện dày đặc hơn trên đường phố, với lực lượng bán quân sự Basij tuần tra bằng xe máy.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tuần này nói rằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã loại bỏ “phần lớn những người” mà Mỹ cho là có khả năng thay thế các nhân vật cấp cao vừa thiệt mạng.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao châu Âu cho biết: “Không có một dấu hiệu nào cho thấy hệ thống đang sụp đổ hoặc có ai đào ngũ. Không có gì cả. Bằng không. Sự kiểm soát là hoàn toàn”.

Quan chức này nói, ông có biết các báo cáo về việc một số lực lượng an ninh của Iran không xuất hiện làm nhiệm vụ, nhưng cho rằng điều đó có thể do mệnh lệnh yêu cầu họ không tập trung trong các khu doanh trại hoặc căn cứ, nhằm tránh bị tấn công.

Hệ thống quyền lực nhiều tầng

Các lãnh đạo chủ chốt của Iran (Đồ họa: New York Times).

Các quan chức cho biết bộ máy chỉ huy quân sự và chính trị của Iran tỏ ra bền vững nhờ “hệ thống nhiều tầng” mà chế độ đã xây dựng để chống chọi với khủng hoảng, bằng cách phân tán quyền lãnh đạo và bổ nhiệm nhiều người có thể ngay lập tức thay thế bất kỳ nhân vật chủ chốt nào bị hạ sát.

Sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Iran Aziz Nasirzadeh thiệt mạng trong các cuộc không kích hôm 28/2, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã bổ nhiệm ông Majid Ebnelreza làm quyền bộ trưởng ngay hôm 2/3.