Đề xuất bỏ đóng tiền vào quỹ khi doanh nghiệp thực hiện tái chế

Tại hội thảo về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) ngày 6/3, đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết đề xuất thay đổi cách thức thực hiện nghĩa vụ tái chế của doanh nghiệp.

Ông Đỗ Văn Thuấn, đại diện Văn phòng EPR quốc gia, cho biết theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, nhà sản xuất và nhập khẩu có hai lựa chọn để thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì sau tiêu dùng. Đó là, họ tự tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.

Tuy nhiên, trong đề xuất sửa đổi, cơ quan quản lý dự kiến bỏ hình thức đóng góp tài chính, thay vào đó doanh nghiệp trực tiếp thực hiện trách nhiệm tái chế. Các nhà sản xuất, nhập khẩu có thể tự thu gom sản phẩm, bao bì thải bỏ, chuyển hoặc thuê đơn vị tái chế thực hiện toàn bộ quy trình. Họ cũng có thể kết hợp các hình thức này.

Tại hội thảo, ông Hồ Kiên Trung, Cục phó Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trường hợp doanh nghiệp đã triển khai nhưng không đạt tỷ lệ tái chế bắt buộc, Bộ đề xuất hai phương án xử lý phần nghĩa vụ còn thiếu.

Phương án thứ nhất là cho phép doanh nghiệp mua tín chỉ tái chế tương ứng với khối lượng chưa hoàn thành. Tín chỉ này ghi nhận lượng sản phẩm, bao bì đã thu gom và tái chế đạt chuẩn, được phân loại theo từng nhóm sản phẩm. Doanh nghiệp chỉ được mua tín chỉ để bù đắp phần nghĩa vụ còn thiếu sau khi đã thực hiện các hoạt động thu gom, tái chế theo kê khai trong năm.

Theo đề xuất, doanh nghiệp thực hiện dưới 70% khối lượng tái chế bắt buộc sẽ bị xử phạt hành chính và phải mua tín chỉ để bù đắp. Nếu đạt trên 70% nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ, doanh nghiệp vẫn phải mua tín chỉ nhưng không bị xử phạt.

Thời hạn sử dụng của khối lượng thu gom, tái chế được quy định theo từng nhóm. Cụ thể, với bao bì, ắc quy và săm lốp, khối lượng thu gom có giá trị đến hết ngày 31/12 của năm liền kề tiếp theo. Với thiết bị điện, điện tử và phương tiện giao thông, thời hạn khối lượng thu gom, tái chế tới hết ngày 31/12 của năm thứ hai kể từ năm phát sinh. Quá thời hạn trên, các tín chỉ chưa sử dụng sẽ tự động hết hiệu lực.

Tín chỉ tái chế chỉ được phát hành từ các cơ sở tái chế có giấy phép môi trường phù hợp. Tổ chức trách nhiệm tái chế (PRO) sẽ thực hiện phát hành tín chỉ, kèm theo báo cáo và phải được xác nhận bởi đơn vị kiểm toán độc lập.

Phương án thứ hai là ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường để bảo đảm thực hiện trách nhiệm tái chế đối với phần khối lượng chưa hoàn thành. Tuy nhiên, phương án này đặt ra nhiều vấn đề cần làm rõ, như việc xác minh khối lượng để ký quỹ, kết quả tái chế, cũng như thời hạn hoàn tiền.

Ông Trung cho biết các đề xuất đang được lấy ý kiến, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 4, thông qua vào tháng 10 và có thể có hiệu lực từ năm 2027.

Từ năm 2024, quy định EPR bắt đầu áp dụng bắt buộc với một số nhóm sản phẩm, bao bì như nhựa, giấy, kim loại, pin, ắc quy, thiết bị điện – điện tử, dầu nhớt và săm lốp. Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệm ban hành định mức tái chế và giám sát việc thực hiện. Chính sách được kỳ vọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm lượng rác thải chôn lấp và chuyển một phần chi phí xử lý chất thải từ ngân sách sang khu vực sản xuất và tiêu dùng.

Tuy vậy, trong quá trình triển khai, nhiều doanh nghiệp phản ánh còn gặp vướng mắc về chi phí tái chế, cơ chế đóng góp tài chính cũng như hệ thống thu gom, tái chế trong nước chưa đồng bộ.

Gia Chính