Ưu tiên lợi ích cộng đồng

Việc TP HCM hủy dự án Khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội để mở rộng Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh TP HCM và xây dựng công viên văn hóa ven sông đang nhận được sự đồng thuận lớn. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quy hoạch khi thành phố đặt giá trị lịch sử, văn hóa cùng lợi ích cộng đồng lên trên áp lực khai thác “đất vàng”.

Ký ức đô thị

Bến Nhà Rồng, nằm bên bờ sông Sài Gòn, là một trong những địa điểm lịch sử đặc biệt của TP HCM. Đây chính là nơi ngày 5-6-1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước – một sự kiện có ý nghĩa sâu sắc trong lịch sử dân tộc.

Năm 2016, TP HCM từng chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội với quy mô lớn gồm trung tâm thương mại, khu căn hộ cao tầng, biệt thự, trường học và các dịch vụ đô thị. Sau nhiều năm triển khai chậm và không còn phù hợp với quy hoạch mới, TP HCM đã quyết định bỏ chủ trương đầu tư dự án. Thay vào đó, khu vực này được định hướng trở thành công viên công cộng ven sông, gắn với việc mở rộng Bảo tàng Hồ Chí Minh – Chi nhánh TP HCM.

Theo phương án nghiên cứu, khu bảo tàng sẽ được cải tạo và mở rộng lên khoảng 11 ha, gấp gần 10 lần diện tích hiện nay, hình thành một không gian văn hóa Hồ Chí Minh quy mô lớn của thành phố. Dự án công viên – không gian văn hóa này dự kiến được khánh thành vào dịp Quốc khánh 2-9.

Thông tin hủy dự án bất động sản tại khu vực này nhanh chóng nhận được nhiều phản hồi tích cực từ cộng đồng. Nhiều người dân cho rằng Bến Nhà Rồng không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là ký ức đô thị của Sài Gòn – TP HCM. Việc dành không gian này cho công viên và bảo tàng sẽ tạo nên một “lá phổi văn hóa” giữa trung tâm thành phố. Ông Trần Văn Mót (ngụ chung cư Tôn Thất Thuyết, phường Vĩnh Hội) chia sẻ rằng thành phố phát triển rất nhanh nhưng những nơi gắn với lịch sử như Bến Nhà Rồng cần được giữ lại. Theo ông, nếu nơi này trở thành công viên và không gian văn hóa, người dân sẽ được hưởng lợi lâu dài.

Các chuyên gia nhận định việc TP HCM hủy dự án Khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội cho thấy sự thay đổi trong tư duy quy hoạch khi không chỉ tính toán lợi ích kinh tế trước mắt mà còn cân nhắc giá trị lâu dài về văn hóa và cộng đồng. Quyết định này phù hợp với xu hướng của nhiều đô thị lớn trên thế giới là tái thiết các khu cảng cũ thành không gian văn hóa, công viên ven sông phục vụ cộng đồng. Từ một bến cảng từng chứng kiến bước chân ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi đây có thể tiếp tục trở thành một biểu tượng văn hóa – lịch sử của TP HCM trong tương lai.

Điểm nhấn ven sông

Kiến trúc sư Nguyễn Trường Lưu – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP HCM, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP HCM – cho rằng việc mở rộng bảo tàng lên quy mô khoảng 11 ha sẽ tạo điều kiện hình thành một quần thể gồm không gian trưng bày, quảng trường văn hóa, công viên ven sông, khu sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động nghệ thuật ngoài trời. Mô hình này hướng đến sự kết hợp giữa bảo tồn di sản, giáo dục lịch sử và phát triển du lịch văn hóa, tạo nên một điểm đến có sức sống lâu dài.

Trong định hướng phát triển, nơi đây không chỉ là điểm tham quan của du khách mà còn trở thành không gian sinh hoạt văn hóa thường xuyên của người dân, nơi có thể diễn ra các hoạt động triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, lễ hội văn hóa, chương trình giáo dục dành cho học sinh, sinh viên.

Đồng tình với định hướng mới, NSND Trần Minh Ngọc cho biết việc mở rộng khu bảo tàng và hình thành không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Bến Nhà Rồng nhằm phát huy giá trị lịch sử của địa danh đặc biệt này. Nếu được quy hoạch bài bản, nơi đây có thể trở thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục lịch sử và du lịch của thành phố, góp phần xây dựng hình ảnh TP HCM là đô thị sáng tạo, giàu bản sắc.

Nhiều văn nghệ sĩ khác cũng bày tỏ sự ủng hộ. NSND Kim Cương nhận định những địa điểm gắn với lịch sử dân tộc phải được gìn giữ và tôn vinh, bởi Bến Nhà Rồng không chỉ là di tích mà còn là ký ức của nhiều thế hệ người Sài Gòn. Trong khi đó, NSND Hạnh Thúy cho rằng TP HCM cần nhiều không gian văn hóa công cộng hơn để người dân có thể tiếp cận lịch sử, nghệ thuật và văn hóa. Nữ nghệ sĩ khẳng định nếu Bến Nhà Rồng trở thành công viên văn hóa ven sông, đó sẽ là một tài sản quý của thành phố.

PGS-TS Trần Yến Chi (Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TP HCM) cũng nhìn nhận việc hình thành Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh tại Bến Nhà Rồng sẽ góp phần cụ thể hóa chủ trương xây dựng thành phố trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước, đồng thời tạo thêm một điểm nhấn văn hóa ven sông, yếu tố đang được nhiều đô thị lớn trên thế giới khai thác để nâng cao chất lượng đời sống đô thị.