‘Tôi thích cảm giác này, rất đời’

Cuộc hẹn diễn ra tại một không gian đọc sách cộng đồng. Không dáng vẻ bận rộn, cũng không toát lên sự “quan trọng” thường thấy ở những người làm quản lý, Liên Anh nói chuyện chậm rãi, vừa đủ nghe. Nếu không được giới thiệu trước, khó ai nghĩ người phụ nữ ấy đang đảm nhiệm vai trò quản lý một mô hình giáo dục cộng đồng có ảnh hưởng rộng, đồng thời tham gia các mạng lưới giáo dục quốc tế về học tập suốt đời.

Giáo dục cộng đồng là một lựa chọn không dễ

Tốt nghiệp xuất sắc chương trình thạc sĩ giáo dục tại Úc, Liên Anh từng đứng trước nhiều lựa chọn nghề nghiệp ổn định. 

Với nền tảng học vấn ấy, việc theo đuổi một con đường nhẹ nhàng hơn, thuần học thuật hoặc quản lý trong môi trường khép kín là điều hoàn toàn khả thi. Nhưng cô lại rẽ sang hướng khác: làm giáo dục cộng đồng, thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng văn hóa đọc.

“Có lúc tôi cũng tự hỏi mình có đang chọn con đường quá khó không. Nhưng nếu ai cũng chọn dễ, thì những khoảng trống của xã hội sẽ mãi ở đó”, Liên Anh cười nhẹ khi tôi hỏi về quyết định làm giáo dục cộng đồng.

Làm giáo dục cộng đồng không phải là câu chuyện của một vài dự án ngắn hạn. Đó là hành trình dài, đối diện với thiếu thốn nguồn lực, thiếu nhân sự, và cả sự hoài nghi. 

Ở nhiều nơi, khái niệm văn hóa đọc vẫn còn xa lạ, người lớn ít đọc, trẻ em bị cuốn vào thiết bị số, còn sách thì nằm im trên kệ.

“Có giai đoạn, mình làm mà gần như không thấy kết quả ngay. Nhưng giáo dục là vậy, không thể nóng vội”, Liên Anh chia sẻ. 

Cô cho biết thêm, các không gian đọc sách cộng đồng ngày nào cũng có người ghé đọc. Có người chỉ ngồi vài phút, có người ở cả buổi. 

“Tôi thích cảm giác này, rất đời”, câu nói ngắn gọn ấy phần nào lý giải con đường mà cô đã chọn – một con đường không ồn ào, nhưng bền bỉ.

Khi tri thức bước ra khỏi giảng đường

Một bước ngoặt quan trọng trong hành trình của Liên Anh là khi cô tham gia chương trình học bổng quốc tế về học tập suốt đời. Thời gian học tập và làm việc ở nước ngoài giúp cô tiếp cận nhiều mô hình giáo dục cộng đồng đã được triển khai hiệu quả tại các quốc gia khác.

“Điều tôi trăn trở nhất là làm sao đưa những điều học được về Việt Nam, nhưng không sao chép máy móc”, cô nói thêm: “Mỗi quốc gia có bối cảnh riêng, cộng đồng riêng. Không thể bê nguyên mô hình về áp dụng”.

Trở về nước, Liên Anh tham gia xây dựng các định hướng thúc đẩy văn hóa đọc và học tập suốt đời. Từ những góc đọc sách tại trung tâm học tập cộng đồng, đến việc kết nối thư viện, trường học, bảo tàng và các không gian văn hóa, công việc của cô trải dài và đòi hỏi sự kiên nhẫn hiếm có.

Chúng tôi theo cô trong một buổi làm việc với giáo viên địa phương. Không diễn thuyết dài dòng, Liên Anh hỏi nhiều hơn nói: Ở đây người lớn có đọc sách không? Trẻ em thích đọc gì? Họ có thời gian rảnh khi nào?… 

“Muốn khuyến đọc thì phải hiểu người đọc. Không thể áp đặt từ trên xuống”, cô giải thích sau buổi làm việc.

Có lúc, giữa buổi làm việc, Liên Anh dừng lại khá lâu trước một kệ sách cũ. Cô lật từng cuốn, hỏi người phụ trách xem cuốn nào được mượn nhiều nhất, cuốn nào gần như không ai đọc. 

“Không phải sách nào cũng cần đặt lên kệ. Quan trọng là đặt đúng sách, đúng người, đúng thời điểm”, cô nói. Những chi tiết nhỏ ấy cho thấy cách cô tiếp cận giáo dục không khẩu hiệu, không phong trào, mà dựa trên quan sát và lắng nghe.

Với Liên Anh, xây dựng văn hóa đọc không chỉ là chuyện sách vở, mà là chuyện của thói quen sống. Cô nói nhiều về việc tạo môi trường đọc thân thiện, để việc đọc trở thành một phần tự nhiên của đời sống, chứ không phải nhiệm vụ.

Ngoài công việc quản lý và hoạch định, Tống Liên Anh còn chọn cho mình một việc âm thầm khác: dịch sách. Cuốn Học tập suốt đời mà cô tham gia dịch không phải là loại sách dễ đọc, cũng không mang tính giải trí.

“Tôi dịch cuốn sách đó vì nghĩ rằng nhiều người Việt cần được tiếp cận khái niệm học tập suốt đời một cách bài bản. Học không chỉ để lấy bằng, mà để sống tốt hơn, làm việc tốt hơn”, cô nói. 

Với Liên Anh, dịch thuật không phải là thành tích cá nhân, mà là một cách đưa tri thức thế giới về gần cộng đồng trong nước, đặc biệt là những người làm giáo dục và người học trưởng thành.

Đi đường dài với giáo dục

Ngày hôm nay, trong vai trò Phó viện trưởng Viện học tập suốt đời, Liên Anh vẫn xuất hiện đều đặn tại các trường học, không gian đọc, hội thảo giáo dục. Lịch làm việc dày, nhưng cô hiếm khi nói về áp lực của bản thân.

“Giáo dục cộng đồng không cho mình cảm giác thành công nhanh. Nhưng nó cho mình niềm tin rằng những việc nhỏ, nếu làm đủ lâu, sẽ tạo ra thay đổi”, chuyên gia giáo dục này nói. 

 Có lẽ vì thế, ở Liên Anh không vội vã khẳng định bản thân. Cô luôn xoay câu chuyện về người học, về cộng đồng, về những thay đổi rất nhỏ nhưng có thật.

Rời không gian đọc sách cộng đồng, tôi vẫn nhớ câu nói của Liên Anh trước lúc chia tay: “Có thể tôi không thấy ngay kết quả của công việc mình làm. Nhưng nếu sau này có ai đó nói rằng họ bắt đầu đọc sách, bắt đầu học lại, thì tôi thấy như vậy là đủ”.

Giữa một xã hội đang chuyển động nhanh, có những con người chọn đi chậm, đi bền, và kiên nhẫn gieo từng hạt mầm tri thức. 

Tống Liên Anh là một người như thế. Cô không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ trên hành trình làm người có ích cho xã hội bằng con đường giáo dục và học tập suốt đời.