Iran có tân lãnh tụ tối cao, rồi sao nữa?

Quen, vì tân lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei là con trai của ông Ali Khamenei. Nhưng cũng lạ, vì thông tin về nhà lãnh đạo mới của nước Cộng hòa Hồi giáo rất ít.

Liều thuốc tinh thần cho dân tộc Iran

Khác với người cha quá cố, ông Mojtaba Khamenei chưa từng nắm giữ chức vụ chính thức nào trong bộ máy nhà nước, cũng chưa đạt đến mức giáo sĩ cấp cao “ayatollah”. Nhưng Hội đồng Chuyên gia, cơ quan duy nhất có quyền chọn lãnh tụ tối cao của Iran, vẫn quyết định chọn ông. Lá phiếu của 88 thành viên đó nói lên được nhiều điều.

Trước hết, với người dân Iran, đó là hành động nhằm gửi đi thông điệp về sự quyết đoán của giới cầm quyền, sự ổn định của hệ thống chính trị bất chấp những căng thẳng, xung đột đang diễn ra với Mỹ và Israel.

Sau cái chết của ông Ali Khamenei hôm 28-2, đã có những phát ngôn kích động người dân Iran đứng lên tự quyết định tương lai của đất nước, nhắm tới việc “thay màu cờ” tại quốc gia này.

Tuy nhiên việc nhanh chóng có lãnh đạo tối cao đã cho thấy nội bộ giới cầm quyền Iran vẫn đang đoàn kết cao độ giải quyết các vấn đề hệ trọng và nhạy cảm của đất nước. Nói cách khác, quá trình chuyển giao quyền lực một cách nhanh chóng và suôn sẻ là cách gián tiếp bác bỏ chuyện đang có sự xáo trộn, chia rẽ và đấu đá lẫn nhau giữa các phe phái chính trị.

Quân đội Iran và các lực lượng chính trị cứng rắn đã nhanh chóng ủng hộ sự lựa chọn của Hội đồng Chuyên gia, càng khẳng định một nỗ lực như đã nêu trên. Tuyên bố mang tính ca ngợi của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhấn mạnh ông Mojtaba Khamenei đánh dấu “một bình minh mới”, đồng thời kêu gọi người dân Iran đoàn kết ủng hộ giới lãnh đạo trong giai đoạn quan trọng này.

Ông Ali Larijani, quan chức an ninh quốc gia hàng đầu và cũng từng được đồn đoán sẽ trở thành người kế nhiệm ông Ali Khamenei, thì mô tả nhà lãnh đạo tối cao mới là biểu tượng của sự thống nhất và kêu gọi các phe phái chính trị gạt bỏ sự chia rẽ.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh việc ông Mojtaba Khamenei trở thành tân lãnh tụ tối cao thể hiện ý chí của quốc gia Hồi giáo trong việc củng cố khối đại đoàn kết dân tộc”. Theo ông, sự đoàn kết đó “giống như một bức tường vững chắc”, giúp Iran đứng vững trước những gì ông mô tả là các âm mưu từ phía kẻ thù.

Hơn ai hết, 88 thành viên Hội đồng Chuyên gia hiểu rõ việc chọn con của cố lãnh tụ tối cao cho một chức vụ trọn đời có thể khiến ai đó nghĩ rằng đây thực chất là một sự thế tập – vốn là điều cấm kỵ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 đã lật đổ chế độ quân chủ tại Iran.

Song họ dường như tự tin có đủ cơ sở để bác bỏ lập luận đó, đồng thời tin rằng quyết định của họ có thể tạo ra sự yên lòng cho một bộ phận người dân Iran và những người trung thành.

Những ảnh hưởng của cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei sau 37 năm cầm quyền đã đi vào tiềm thức của nhiều người, đặc biệt mạnh mẽ hơn khi ông thiệt mạng trong lúc đang điều hành một cuộc họp giải quyết căng thẳng với Mỹ và Israel.

Chọn con trai của một người đã “tử vì đạo” làm tân lãnh tụ tối cao sẽ thể hiện được với nhân dân Iran sự tiếp nối di sản của cố lãnh tụ, sự không sợ hãi và không bao giờ bị khuất phục của đất nước Cộng hòa Hồi giáo trước các đe dọa từ bên ngoài.

Mỹ và Israel sẽ làm gì?

“Thiếu nguyên liệu” về tân lãnh tụ tối cao Iran nên hầu hết truyền thông phương Tây đều đưa cùng một nội dung: một nhân vật có quan hệ mật thiết từ lâu với IRGC.

Thêm “gia vị” là chuyện ông này là con của người đã thiệt mạng vì bom Mỹ và Israel, những phát ngôn dọa nạt trước đó từ Washington và Tel Aviv, những cỗ máy truyền thông khổng lồ của phương Tây cho ra một “món ăn” ám mùi thuốc súng: xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran sẽ còn dai dẳng, thậm chí tăng cấp hơn nữa.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố lãnh đạo mới của Iran sẽ “không trụ được lâu” nếu không có được sự thấp thuận của Washington. Israel, nước gần Iran hơn, thì nhấn mạnh sẽ truy lùng bất kỳ ai kế nhiệm ông Ali Khamenei.

Thực tế, phản ứng đầu tiên của Tổng thống Trump sau khi ông Mojtaba Khamenei được bầu làm tân lãnh tụ tối cao rất lấp lửng. Ông chủ Nhà Trắng chỉ nói “chờ xem”, một phát ngôn phù hợp với tính cách cá nhân và đã từng lặp đi lặp lại nhiều lần trong những vấn đề nóng, nhạy cảm khác.

“Chờ xem” có thể hiểu như một yêu cầu chờ cách Mỹ phản ứng, gợi lên lo ngại rằng lời đe dọa có được hiện thực hóa. Nhưng nó cũng có thể được hiểu như sự ám chỉ về một mệnh đề nhân quả, rằng hãy chờ xem tân lãnh tụ tối cao Iran sẽ làm gì để biết đối sách của Mỹ.

Rõ ràng đây không phải là một mệnh đề nhân quả đơn giản, nhất là khi Mỹ và Israel chưa chứng minh được một cách thuyết phục lý do phát động cuộc tấn công hôm 28-2 vừa qua vào trung tâm quyền lực của Iran.

Thêm vào đó, chiến sự leo thang và dai dẳng là điều không quốc gia nào muốn thấy, đặc biệt châu Âu – nơi có nhiều đồng minh của Mỹ.

Nếu kết cục của cố lãnh tụ tối cao tiếp tục lặp lại với con trai cũng là người kế nhiệm ông, đó sẽ làm một đòn giáng mạnh mẽ vào Hiến chương Liên hợp quốc, vào các nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và không can thiệp vào công việc nội bộ nước khác, vào cả uy tín và hình ảnh của Mỹ lẫn Israel.

Những diễn biến sắp tới tại Trung Đông chắc chắn sẽ rất đáng để “chờ xem”!