‘Mưa đen’ rơi xuống Iran sau loạt không kích, chuyên gia cảnh báo nguy hiểm hơn mưa axit

Một số trang tin mô tả hiện tượng trên là “mưa axit”. Người dân Iran cho biết họ bị đau đầu, khó thở, đồng thời ghi nhận nước mưa bị nhiễm dầu bám trên các tòa nhà và xe cộ. 

Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cảnh báo mưa sau các cuộc không kích có thể mang tính axit và cực kỳ nguy hiểm.

Mưa chứa axit và nhiều chất độc hại

“Với tư cách là nhà hóa học khí quyển và kỹ sư hóa học nghiên cứu về ô nhiễm không khí, tôi cho rằng những báo cáo này rất đáng lo ngại. Chúng cho thấy tình hình không chỉ đơn giản là mưa axit” – ông Gabriel da Silva, phó giáo sư kỹ thuật hóa học tại Đại học Melbourne, viết trên trang The Conversation ngày 9-3.

Loại mưa này chứa các axit, nhưng nhiều khả năng còn bao gồm hàng loạt chất ô nhiễm khác gây hại cho con người và môi trường cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn. Thậm chí, nó có thể còn nghiêm trọng hơn những gì khái niệm “mưa axit” gợi ra.

Theo giải thích của ông Gabriel da Silva, một trong những cách chính để các chất ô nhiễm trong không khí bị loại khỏi khí quyển là thông qua mưa. Khi nồng độ chất ô nhiễm trong không khí cao, các giọt nước mưa rơi xuống sẽ thu gom các chất này và kéo chúng rơi xuống khỏi khí quyển.

Đó là lý do “mưa đen” rơi từ bầu trời xuống sau khi các kho dầu ở Iran bị tấn công – dấu hiệu cho thấy không khí tại khu vực đó đã bị ô nhiễm nghiêm trọng đến mức nào.

Hiện tượng mưa đen này cho thấy trong nước mưa có thể chứa các chất ô nhiễm độc hại như hydrocarbon, bụi mịn PM2.5 và các hợp chất gây ung thư gọi là hydrocarbon thơm đa vòng (PAH).

Ngoài ra còn có thể có nhiều chất chưa xác định khác, bao gồm kim loại nặng và các hợp chất vô cơ, xuất phát từ vật liệu xây dựng và những thứ bị phá hủy trong các vụ nổ ban đầu cũng như các đám cháy sau đó.

Khói từ các kho dầu bị đánh bom cũng sẽ chứa lưu huỳnh dioxide (SO₂) và nitơ dioxide (NO₂) – những tiền chất tạo ra axit sulfuric (H₂SO₄) và axit nitric (HNO₃) trong không khí. Các axit này sau đó hòa vào các giọt nước, tạo nên hiện tượng thường gọi là mưa axit.

Theo Hãng tin IRNA, từ đêm 7-3 đến rạng sáng 8-3, các kho chứa nhiên liệu quan trọng ở phía tây bắc Tehran – bao gồm cơ sở chứa dầu mỏ Shahr-e Naft, các kho nhiên liệu trong khu phức hợp lọc dầu Rey ở phía nam và các địa điểm lưu trữ ở Karaj – đã bị tấn công dữ dội. Các vụ nổ tại các bể chứa dầu đã giải phóng một lượng lớn khói và khí độc.

Cực kỳ đáng lo ngại

Loại mưa axit từng được nhắc đến nhiều trong những thập niên trước chủ yếu do lưu huỳnh dioxide sinh ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Lưu huỳnh vốn tồn tại tự nhiên trong dầu thô, nhưng ngày nay phần lớn đã được loại bỏ trong quá trình lọc dầu.

Ngoài mưa, khói cũng độc hại. Lượng khói đen dày đặc bao phủ các khu vực đông dân cư ở Iran cực kỳ đáng lo ngại, có thể gây nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng trong ngắn hạn lẫn dài hạn.

Trong ngắn hạn, những người tiếp xúc với làn khói đen này ở Iran có thể bị đau đầu hoặc khó thở, đặc biệt nếu họ mắc bệnh hen suyễn hoặc các bệnh về phổi. Các nhóm dễ tổn thương như người cao tuổi, trẻ nhỏ và người khuyết tật có nguy cơ cao hơn. 

Về dài hạn, việc tiếp xúc với các hợp chất trong không khí và trong mưa đen này có thể làm gia tăng nguy cơ ung thư. 

Khi những đám khói ô nhiễm nặng bị mưa kéo xuống các nguồn nước tự nhiên, chúng cũng có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy sinh và nguồn nước uống của con người.

Một vấn đề khác là mưa đen sẽ lắng đọng các hợp chất độc hại lên các tòa nhà, đường sá và bề mặt, nghĩa là chúng có thể bay trở lại không khí khi có gió mạnh.

Giới chức Iran đã khuyến cáo người dân Tehran nên ở trong nhà, cảnh báo rằng các chất ô nhiễm có thể gây khó thở và kích ứng mắt. Chính quyền thành phố Tehran tuyên bố: “Vụ nổ các bể chứa dầu đã phát tán một lượng lớn hydrocarbon độc hại, lưu huỳnh và các hợp chất nitơ oxide vào khí quyển và mây. Nếu trời mưa, đó sẽ là mưa axit cực kỳ nguy hiểm”.