Các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang bước sang giai đoạn thực thi mạnh hơn trên toàn cầu, khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu tại Việt Nam phải chuẩn bị sớm về dữ liệu phát thải, quản trị chuỗi cung ứng và báo cáo bền vững.
Một trong những chính sách có tác động lớn là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM). Sau giai đoạn chuyển tiếp, cơ chế này sẽ bước vào giai đoạn áp dụng đầy đủ từ ngày 1/1/2026, yêu cầu các nhà nhập khẩu vào EU phải kê khai lượng phát thải khí nhà kính gắn với hàng hóa và mua chứng chỉ carbon tương ứng với lượng phát thải đó.
Nhiều chính sách ESG trong nước và quốc tế sẽ bước vào giai đoạn thực thi mạnh hơn từ năm 2026 (Minh họa: ACT).
CBAM ban đầu áp dụng cho các ngành phát thải cao như thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro, và có thể tiếp tục mở rộng sang nhiều sản phẩm khác trong chuỗi cung ứng.
Song song với các quy định quốc tế, Việt Nam cũng đang xây dựng khung chính sách trong nước để quản lý phát thải và phát triển thị trường carbon. Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường carbon nội địa sẽ được thí điểm giai đoạn 2025-2028, trước khi vận hành đầy đủ trong các năm tiếp theo.
Trong khuôn khổ này, nhiều cơ sở phát thải lớn phải thực hiện đo lường, báo cáo và thẩm định khí nhà kính (MRV). Các cơ sở có mức phát thải từ 3.000 tấn CO2 tương đương mỗi năm trở lên thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính và báo cáo định kỳ theo quy định của Chính phủ.
Danh mục cập nhật hiện đã bao gồm hơn 2.100 cơ sở phát thải trong các ngành năng lượng, công nghiệp và giao thông, cho thấy phạm vi quản lý phát thải ngày càng mở rộng.
Trong bối cảnh thương mại Việt Nam – EU tiếp tục tăng trưởng mạnh, với kim ngạch hai chiều đạt khoảng 73,8 tỷ USD trong năm 2025 (theo WTO), các quy định mới về ESG và phát thải carbon được dự báo sẽ ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.
HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA
Câu hỏi: Chính sách ESG cập nhật nhất có những điểm mới nào mà nhóm doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu cần lưu ý?
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh – Phó giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu và Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV): Tổng thể, ESG đang chuyển từ giai đoạn khuyến khích sang tiệm cận bắt buộc, cả ở trong nước lẫn quốc tế.
Ở góc độ trong nước, trong năm vừa qua Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, quy định pháp luật liên quan đến chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, điển hình như Quyết định số 21/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh, hay Nghị quyết số 198/2025 của Quốc hội xác định cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% các khoản vay thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng ESG.
Các quy định định về kiểm kê khí nhà kính, phòng cháy chữa cháy và an toàn lao động ngày càng được triển khai chặt chẽ. Doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu tại Việt Nam cần chủ động điều chỉnh mô hình sản xuất theo hướng bền vững để nắm bắt lợi thế “người đi trước”, đồng thời tránh rơi vào thế bị động khi các tiêu chuẩn xanh, bền vững được nâng lên trong thời gian tới.
Ở góc độ quốc tế, đặc biệt là thị trường EU, nhiều chính sách như CBAM hay CSRD sẽ bước vào giai đoạn thực thi toàn phần từ năm 2026. Điều này có nghĩa là yêu cầu báo cáo phát thải, minh bạch chuỗi cung ứng và công bố thông tin bền vững sẽ mang tính bắt buộc và có chế tài rõ ràng hơn.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu – đặc biệt là những đơn vị muốn tham gia hoặc mở rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu – họ rất cần tập trung vào 3 nhóm yêu cầu bền vững bắt buộc: phát thải khí nhà kính, đa dạng sinh học và hệ sinh thái, và các vấn đề xã hội và quyền con người.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược ESG và trao đổi sớm với đối tác về lộ trình chuyển đổi phù hợp. Doanh nghiệp có thể cần làm các việc gồm chuẩn hóa dữ liệu phát thải; kiểm soát rủi ro chuỗi cung ứng; chuẩn hóa hồ sơ lao động – an toàn; chuẩn hóa tài liệu để gửi khách hàng trong chuỗi cung ứng (nếu được yêu cầu).
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh là chuyên gia trong lĩnh vực cải cách chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Ông cũng là chuyên gia trong các dự án, hoạt động của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Quỹ châu Á (The Asia Foundation – TAF), Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) và các tổ chức quốc tế khác nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, các địa phương trong chuyển đổi xanh, thực hành ESG.
Ngoài ra, Tiến sĩ Minh cũng là tác giả của nhiều nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về phát triển bền vững, đồng thời tư vấn cho các tổ chức như Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Good Neighbors International (GNI), Save the Children và nhiều bộ ngành.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/chuan-esg-bi-siet-tu-2026-doanh-nghiep-xuat-khau-can-chuan-bi-gi-20260307121019321.htm
