Một buổi sáng đầu tháng 3 ở Huế, khi trên đường đến trụ sở làm việc, Chủ tịch UBND phường An Cựu Hoàng Thị Như Thanh bất ngờ phát hiện một đống rác lớn nằm ven đường Võ Nguyên Giáp. Những túi nilon, rác sinh hoạt chất thành đống ngay bên lề đường, rõ ràng vừa bị ai đó đổ trộm. Thay vì cho người dọn dẹp rồi bỏ qua, bà yêu cầu trích xuất camera đô thị để truy tìm người xả rác.
Hình ảnh camera cho thấy khuya hôm trước, một xe khách giường nằm dừng bên đường. Tài xế và phụ xe kéo nhiều túi rác từ gầm xe, vứt thẳng xuống vệ đường rồi rời đi. Ngay sau đó, công an phường được giao làm việc với người vi phạm, lập biên bản xử phạt và buộc thu dọn toàn bộ số rác đã vứt.
Câu chuyện nhỏ trên đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi của dư luận, trong đó có người viết bài này. Nhiều người cho rằng chính cách làm “truy đến cùng” như vậy mới có thể chấm dứt thói quen xả rác bừa bãi tồn tại lâu nay trong nhiều đô thị.
Nhìn rộng ra, sự việc ở Huế không chỉ là câu chuyện về một đống rác ven đường – nó phản ánh một vấn đề lớn hơn: quản trị đô thị chỉ hiệu quả khi có sự nghiêm minh và nhất quán trong thực thi pháp luật.
Tài xế và phụ xe khách giường nằm lôi nhiều túi rác ra vứt bên vệ đường ở Huế (Nguồn: UBND phường An Cựu).
Thực tế ở nhiều thành phố cho thấy những hành vi tưởng chừng nhỏ như vứt rác bừa bãi, lấn chiếm vỉa hè, đỗ xe sai quy định… nếu không được xử lý dứt điểm sẽ nhanh chóng trở thành thói quen. Khi thói quen xấu tích tụ lâu ngày, trật tự đô thị bị bào mòn, và người chấp hành nghiêm túc đôi khi lại trở thành thiểu số.
Một ví dụ khác đang được chú ý là việc Hà Nội đưa hệ thống camera AI vào quản lý đô thị. Từ cuối năm 2025, gần 2.000 camera thông minh được lắp tại 195 nút giao trọng điểm, kết nối với hệ thống giám sát của công an thành phố. Không chỉ phát hiện vi phạm giao thông, hệ thống này còn được sử dụng để xử lý các hành vi như vứt rác bừa bãi, lấn chiếm vỉa hè, dừng đỗ sai quy định.
Chỉ trong một tháng vận hành thử nghiệm, hơn 6.300 trường hợp vi phạm đã được phát hiện qua camera. Con số ấy cho thấy công nghệ không chỉ giúp tăng hiệu quả giám sát mà còn tạo ra sự công bằng trong thực thi pháp luật.
Câu chuyện từ một con ngõ ở Hà Nội minh họa rõ điều này. Tại ngõ 294 phố Kim Mã, trước đây có một bãi rác tự phát tồn tại nhiều năm. Người dân và công nhân vệ sinh môi trường dọn dẹp liên tục nhưng chỉ vài giờ sau lại đầy rác. Mọi nỗ lực tuyên truyền hay treo biển cấm đều không hiệu quả.
Chỉ khi camera giám sát được lắp đặt, tình trạng đổ rác trộm mới chấm dứt. Người dân nói vui rằng: “Nơi có camera thì sạch, chỗ không bị nhìn thấy thì lại ngập rác”. Nhận xét tưởng chừng hài hước ấy lại phản ánh một thực tế khá thẳng thắn rằng, ý thức cộng đồng không thể chỉ trông chờ vào lời nhắc nhở hay khẩu hiệu mà cần được củng cố bằng các cơ chế giám sát và chế tài đủ mạnh.
Vỉa hè trên phố Phan Kế Bính (phường Giảng Võ, Hà Nội) dù có biển “cấm đổ rác” nhưng chỉ sạch sẽ khi có bóng dáng công nhân môi trường (Ảnh: Sơn Nguyễn).
Thiết nghĩ, quản trị đô thị hiện đại luôn dựa trên hai trụ cột: công nghệ và kỷ cương. Công nghệ giúp phát hiện vi phạm nhanh hơn, chính xác hơn; còn kỷ cương bảo đảm rằng mọi vi phạm đều được xử lý. Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, việc quản lý đô thị sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Thực tế cho thấy, ở những nơi chỉ dựa vào con người để giám sát, việc xử lý vi phạm thường phụ thuộc vào thời điểm, lực lượng và nhiều yếu tố cảm tính. Ngược lại, khi có sự hỗ trợ của công nghệ, các hành vi sai phạm được ghi nhận khách quan, minh bạch và liên tục. Ở đây công nghệ chỉ là công cụ; điều quyết định vẫn là thái độ kiên quyết của người thực thi. Khi kỷ cương được giữ vững, công nghệ sẽ trở thành cánh tay nối dài giúp chính quyền quản lý đô thị hiệu quả hơn.
Ở những thành phố trên thế giới, hệ thống camera giám sát đã trở thành một phần không thể thiếu trong quản lý đô thị. Không chỉ để đảm bảo an ninh, camera còn giúp phát hiện vi phạm môi trường, trật tự giao thông hay các hành vi gây mất mỹ quan đô thị.
Nhưng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với tinh thần trách nhiệm của người thực thi công vụ. Trường hợp ở Huế là ví dụ rõ ràng: nếu người đứng đầu địa phương không quyết liệt truy tìm, đống rác ven đường có thể đã được dọn đi trong im lặng, và người vi phạm không phải chịu bất kỳ hậu quả nào.
Quản trị đô thị đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ như một đống rác bên vệ đường, một chiếc xe đỗ sai chỗ, hay một quầy hàng lấn ra vỉa hè. Nhưng chính những việc nhỏ ấy lại tạo nên diện mạo của thành phố. Thực ra, một đô thị văn minh không phải chỉ được xây dựng bằng những đại lộ rộng hay các tòa nhà cao tầng mà cần được hình thành từ những thói quen hằng ngày của người dân: không xả rác, không lấn chiếm vỉa hè, tôn trọng không gian chung…
Để hình thành những thói quen ấy, cần có sự kết hợp giữa tuyên truyền, giáo dục và xử phạt. Tuyên truyền giúp người dân hiểu vì sao phải tuân thủ; nhưng xử phạt mới tạo ra ranh giới rõ ràng giữa đúng và sai. Nhiều ý kiến cho rằng mức phạt 1-2 triệu đồng đối với hành vi xả rác bừa bãi hiện nay vẫn còn thấp, chưa đủ sức răn đe. Nhưng dù mức phạt là bao nhiêu, điều quan trọng hơn là vi phạm phải được phát hiện và xử lý kịp thời. Một quy định dù nghiêm khắc đến đâu cũng trở nên vô nghĩa nếu không được thực thi hoặc thực thi nửa vời.
Sự quyết liệt của một chủ tịch phường ở Huế hay việc triển khai camera AI ở Hà Nội cho thấy một hướng tiếp cận mới: quản trị đô thị không chỉ dựa vào lời kêu gọi ý thức, mà còn cần những công cụ quản lý hiệu quả. Khi người dân biết rằng mọi hành vi vi phạm đều có thể bị phát hiện và xử lý, thói quen ứng xử cũng sẽ thay đổi.
Có một điều tích cực cần nhìn nhận ở đây chính là những biện pháp này không nhằm tạo ra sự kiểm soát cứng nhắc, mà để bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng. Một con đường sạch sẽ, một vỉa hè thông thoáng hay một góc phố gọn gàng không chỉ là câu chuyện mỹ quan, mà còn là chất lượng sống của đô thị.
Những câu chuyện như ở Huế hay Hà Nội cho thấy rằng quản trị đô thị hiệu quả không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình hoành tráng. Đôi khi, nó bắt đầu từ một quyết định rất đơn giản nhưng thiết thực như là không bỏ qua vi phạm, dù là nhỏ nhất.
Và, khi sự nghiêm minh ấy được duy trì một cách nhất quán, nó sẽ dần hình thành một chuẩn mực mới – chuẩn mực của một đô thị văn minh, nơi mọi người cùng tôn trọng không gian chung và luật lệ chung.
Tác giả: Nguyễn Bá Hội là kỹ sư môi trường, có hơn 15 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực quản lý môi trường ở Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM. Hiện ông là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thực hành sống xanh và là nghiên cứu viên môi trường Viện Sinh học Nhiệt đới – Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!
Nguồn: https://dantri.com.vn/tam-diem/khi-chu-tich-phuong-truy-nguoi-xa-rac-bua-bai-20260310135350056.htm
