Thông điệp cứng rắn của Iran khi chọn tân Lãnh tụ Tối cao

Sau nhiều ngày hứng chịu các đợt tập kích dữ dội từ Mỹ và Israel, bộ máy lãnh đạo Iran bị tổn thất nặng nề nhưng vẫn trụ vững, thách thức mục tiêu lật đổ chế độ của đối phương.

Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ cuối tuần qua đã lựa chọn Mojtaba Khamenei, người con trai 56 tuổi của cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, làm lãnh đạo mới của Iran.

Đây là bước ngoặt mang tính lịch sử trên chính trường Iran, bởi đây là lần đầu tiên chuyển giao quyền lực diễn ra theo kiểu “cha truyền con nối” tại quốc gia Hồi giáo này kể từ sau cuộc cách mạng năm 1979. Mehdi Rahmati, nhà phân tích tại Tehran, cho rằng đây là “lựa chọn tất yếu” của Iran giữa thời khắc khủng hoảng, giúp hệ thống chính trị nước này dễ chấp nhận sự chuyển giao quyền lực mà không cảm thấy trật tự hiện tại bị xáo trộn.

“Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất lúc này vì ông rất am hiểu cách vận hành và phối hợp các cơ quan an ninh, quân sự”, Rahmati nói. “Trên thực tế, ông đã phụ trách nhiều công việc như vậy từ trước”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố ông Mojtaba Khamenei là lựa chọn “không thể chấp nhận được”, trong khi quân đội Israel tuyên bố sẽ hạ sát bất cứ ai được bầu vào vị trí Lãnh tụ Tối cao Iran. Bất chấp những lời đe dọa đó, ông Mojtaba vẫn trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, kế nhiệm cha mình.

Giới chuyên gia nhận xét việc lựa chọn ông Mojtaba vào vị trí quyền lực nhất là cách giới giáo sĩ Iran phát đi thông điệp về sự kế thừa liên tục từ đất nước đang bị tàn phá bởi chiến tranh, cũng như lời thách thức công khai đối với Mỹ và Israel.

Trước khi trở thành tân Lãnh tụ Tối cao, Mojtaba Khamenei là cái tên tương đối xa lạ đối với cả người dân Iran lẫn thế giới. Tuy nhiên, ông là giáo sĩ cứng rắn, có tầm ảnh hưởng lớn ở hậu trường khi làm việc trong văn phòng của cha mình. Ông cũng có mối quan hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng đầy quyền lực và là trụ cột của giới giáo sĩ.

Được thành lập để bảo vệ Cộng hòa Hồi giáo sau cuộc cách mạng năm 1979, IRGC không chỉ trở thành lực lượng quân sự mạnh nhất của Iran mà còn nắm giữ ảnh hưởng chính trị và kinh tế đáng kể. Đòn tập kích của Mỹ và Israel ngày 28/2 đã khiến phần lớn chỉ huy cấp cao của IRGC thiệt mạng, nhưng lực lượng này vẫn có khả năng phóng tên lửa, UAV đáp trả vào hàng loạt mục tiêu ở Trung Đông.

Thực tế đó càng làm tăng ảnh hưởng và quyền lực của IRGC ở Iran và lực lượng này chắc chắn sẽ ủng hộ người có quan điểm bảo thủ cứng rắn vào vị trí Lãnh tụ Tối cao, Abdolrasool Divsallar, chuyên gia về Iran tại Đại học Công giáo Milan, nhận định.

Ở trong nước, vị thế vững chắc của tân Lãnh tụ Tối cao trong phe cứng rắn giúp ông có thể tìm kiếm sự đồng thuận theo cách mà các ứng viên yếu hơn không thể làm được, theo Hassan Ahmadian, nhà phân tích chính trị tại Đại học Tehran.

“Ông ấy có thể làm việc với mọi người và mọi phe phái trong chính trường Iran, dựa trên những ưu tiên mà ông ấy thấy cần thiết cho Iran vào thời điểm này”, Ahmadian nói.

Một số người Iran hy vọng rằng ông Mojtaba sẽ lãnh đạo đất nước như Thái tử Mohammed bin Salman ở Arab Saudi, nhà cai trị quyết đoán nhưng tăng cường quyền tự do xã hội và phục hồi nền kinh tế.

Farhad, một giám đốc logistics ở Tehran, cho biết nhiều người Iran như ông kỳ vọng dưới sự lãnh đạo của tân Lãnh tụ Tối cao, Iran sẽ đảm bảo được an ninh chặt chẽ, cải thiện quan hệ đối ngoại, đồng thời nới lỏng dần các hạn chế xã hội.

Trên khắp đất nước, nhiều người ủng hộ chính phủ đã xuất hiện trên sóng truyền hình và tập trung trên đường phố để bày tỏ lòng trung thành với lãnh đạo mới.

Ông Mojtaba chưa xuất hiện công khai và chưa có bài phát biểu nào trước toàn dân kể từ khi được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, nhưng các quan chức Iran gần đây liên tục đưa ra những thông điệp ngày càng cứng rắn với Mỹ và Israel.

“Cục diện và tương lai của khu vực hiện nằm trong tay các lực lượng vũ trang của chúng tôi, Mỹ không phải bên chấm dứt cuộc chiến này. Quyết định thuộc về chúng tôi”, IRGC ngày 10/3 ra tuyên bố, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng chiến sự “sẽ sớm chấm dứt”.

Ali Vaez, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cho hay ông Mojtaba đã mất cả cha mẹ, vợ và con gái trong các cuộc không kích của Mỹ-Israel. Điều đó có nghĩa là Iran hiện “tập trung quyền lực vào tay một người đàn ông đang bị thiêu đốt trong nỗi giận dữ đối với Israel và Mỹ”, theo Vaez.

Đây là lý do một số chuyên gia lo ngại rằng tân Lãnh tụ Tối cao Iran có thể hướng tới những bước đi quyết liệt hơn, cứng rắn hơn với Mỹ và Israel, thậm chí tìm cách hiện thực hóa tham vọng chế tạo bom hạt nhân, điều mà cha ông luôn công khai bác bỏ.

“Một cuộc chiến nhằm ngăn Iran sở hữu bom hạt nhân có thể chính là động lực đẩy Tehran vượt qua ‘lằn ranh đỏ’ để đạt được nó”, Danny Citrinowicz, nhà phân tích tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu lãnh đạo nhánh Iran của tình báo quân đội Israel, cảnh báo.

Sau khi thông báo ông Mojtaba đắc cử, giới chức Iran dường như cũng ra tín hiệu rằng họ đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hơi với Mỹ và Israel. Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 9/3 cảnh báo về các cuộc tấn công tiếp theo vào cơ sở hạ tầng năng lượng và địa điểm hạt nhân của đất nước.

“Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của chúng tôi. Và chúng tôi cũng có rất nhiều điều bất ngờ đang chờ đợi”, ông nói.

Nhà phân tích Citrinowicz cho biết sự trỗi dậy của ông Mojatab là kết quả có thể dự đoán trước mà Mỹ và Israel lẽ ra nên tránh.

Chiến lược chiến tranh chung của Mỹ – Israel dựa trên giả định rằng bằng cách hạ sát cùng lúc ban lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran, chế độ ở nước này sẽ sụp đổ hoặc ít nhất là đầu hàng, theo giới quan sát.

Nhưng bộ máy nhà nước của Iran được xây dựng để tồn tại trong trường hợp xảy ra biến cố với các lãnh đạo. Và họ sẽ nhanh chóng bổ nhiệm một người mới để tiếp tục dẫn dắt đất nước, thậm chí có thể theo cách cứng rắn hơn.

“Đây là ví dụ cho việc Mỹ và Israel đã không thực sự suy nghĩ sâu sắc về cách cuộc chiến này có thể đi theo chiều hướng nào. Bây giờ, ông ấy sẽ cố gắng hết sức để củng cố vị thế của Iran. Điều đó có nghĩa mọi thứ có lẽ tốt hơn nếu để ông Ali Khamenei tiếp tục tại vị”, Citrinowicz nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, WSJ, NBC News)