Thành công khi trưởng thành không gắn chặt với thành tích từ nhỏ
Nghiên cứu do giáo sư khoa học thể thao Arne Güllich ( Đại học RPTU Kaiserslautern, Đức) thực hiện cùng các cộng sự đã phân tích dữ liệu của gần 35.000 người trưởng thành trong nhiều lĩnh vực khác nhau như thể thao, âm nhạc, học thuật và cờ vua.
Kết quả cho thấy mức độ trùng lặp giữa những đứa trẻ từng đạt thành tích nổi bật và những người trở thành cá nhân xuất sắc khi trưởng thành chỉ khoảng 10%.
Chỉ 10% “ngôi sao” lúc trưởng thành từng là những đứa trẻ xuất chúng (Ảnh minh họa: Freepik).
Điều này đồng nghĩa với hai thực tế đáng chú ý: Phần lớn những đứa trẻ từng nổi bật khi còn nhỏ không duy trì vị trí dẫn đầu khi trưởng thành; đồng thời, đa số những người đạt đẳng cấp thế giới khi trưởng thành lại không phải là những cá nhân nổi trội từ sớm.
“Có những người lúc nhỏ là thần đồng và sau này vẫn đạt được đỉnh cao sự nghiệp, nhưng đó là những trường hợp ngoại lệ, không phải là “quy luật” nhất định”, giáo sư Güllich nhận định.
Theo nghiên cứu, độ tuổi đạt phong độ đỉnh cao cũng khác nhau tùy lĩnh vực. Trong thể thao và cờ vua, nhiều người đạt thành tích cao nhất ở độ tuổi khoảng 20-30. Trong khi đó, các lĩnh vực như khoa học hay âm nhạc thường đạt đỉnh muộn hơn, khoảng 40-50 tuổi.
Các kết quả này được tổng hợp từ hơn 20 nghiên cứu trước đó, tạo nên một bức tranh tổng thể về con đường phát triển của những cá nhân xuất sắc.
Những phát hiện mới đặt ra thách thức đối với quan điểm lâu nay cho rằng sự xuất sắc đến từ việc chuyên môn hóa sớm và luyện tập cường độ cao ngay từ nhỏ.
Quan điểm này phần nào được củng cố bởi “quy tắc 10.000 giờ”, nói lên ý tưởng phổ biến rằng một người cần khoảng 10.000 giờ luyện tập để đạt trình độ bậc thầy. Quy tắc này được biết đến rộng rãi sau khi được tác giả Malcolm Gladwell nhắc tới trong các tác phẩm về thành công.
Theo nhà nghiên cứu hiệu suất con người Brooke Macnamara, nhiều phụ huynh và người học đã đưa ra quyết định dựa trên niềm tin này.
“Không ít gia đình cho con bắt đầu luyện tập một môn thể thao hay nhạc cụ từ rất sớm với hy vọng tạo ra “Tiger Woods” hay “Yo – Yo Ma” tiếp theo (ngụ ý nói một đứa trẻ có thể trở thành thiên tài hoặc ngôi sao hàng đầu thế giới trong tương lai)”, bà nói.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy con đường dẫn đến thành công của nhiều người lại khác với hình dung phổ biến.
Trải nghiệm đa dạng có thể mang lại lợi thế
Phân tích cho thấy những người đạt đẳng cấp thế giới khi trưởng thành thường có tuổi thơ tham gia nhiều hoạt động khác nhau, thay vì chỉ tập trung vào một lĩnh vực duy nhất.
So với những đứa trẻ chuyên môn hóa sớm, nhóm này thường có ít giờ luyện tập chuyên sâu trong một lĩnh vực khi còn nhỏ, nhưng lại dành nhiều thời gian cho các hoạt động đa dạng.
Theo Fred Oswald, giáo sư tâm lý học tổ chức tại Đại học Rice, kết quả này rất đáng chú ý. Tuy vậy, ông cũng lưu ý rằng đây là xu hướng chung chứ không phải quy luật áp dụng cho mọi trường hợp.
Từ kết quả nghiên cứu, giáo sư Güllich cho rằng phụ huynh nên khuyến khích trẻ khám phá nhiều sở thích khác nhau thay vì buộc các em tập trung quá sớm vào một lĩnh vực duy nhất.
Theo ông, việc kết hợp thêm khoảng hai lĩnh vực khác ngoài lĩnh vực chính có thể tạo ra sự cân bằng hợp lý trong quá trình phát triển của trẻ.
Điều này không có nghĩa trẻ cần thử mọi hoạt động có thể. Thay vào đó, trải nghiệm đa dạng giúp trẻ có cơ hội khám phá điều mình thực sự yêu thích và có năng khiếu.
Bên cạnh đó, việc tham gia nhiều hoạt động cũng giúp trẻ phát triển khả năng học hỏi linh hoạt – yếu tố có thể mang lại lợi thế khi trưởng thành.
Ngược lại, chuyên môn hóa quá sớm có thể làm gia tăng nguy cơ kiệt sức, chấn thương do lạm dụng hoặc mất động lực theo đuổi lâu dài.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giao-duc/chi-10-nhung-dua-tre-xuat-chung-tro-thanh-ngoi-sao-khi-truong-thanh-20260310112329255.htm
