Quá tải não vì AI

“Tôi có một công cụ giúp cân nhắc các quyết định kỹ thuật, một công cụ khác giúp soạn thảo và tóm tắt. Tôi cứ liên tục chuyển đổi giữa chúng, kiểm tra kỹ từng chi tiết nhỏ. Nhưng thay vì làm việc nhanh hơn, đầu óc tôi bắt đầu cảm thấy rối bời. Không phải mệt mỏi về thể chất mà chỉ là… quá tải”, một quản lý kỹ thuật cấp cao mô tả trong nghiên cứu mới xuất bản trên tạp chí Harvard Business Review tháng này.

Nghiên cứu mới cho thấy, thay vì giúp công việc dễ dàng hơn, AI có thể khiến một số nhân viên rơi vào tình trạng quá tải não (brain fry). Kết luận được đưa ra sau khi nhóm tác giả, gồm các chuyên gia từ công ty tư vấn Boston Consulting Group và Đại học California, Riverside, khảo sát khoảng 1.500 người lao động.

Khoảng 14% người tham gia cho biết họ từng thấy kiệt quệ tinh thần vì phải xoay xở với các công cụ AI trong công việc. Họ mô tả nhiều tác hại như đầu có cảm giác ‘ù ù’ hoặc mờ mịt, nhức đầu, khó tập trung, ra quyết định chậm hơn và mắc lỗi nhiều hơn.

Theo Julie Bedard, Giám đốc điều hành tại Boston Consulting Group, đây là “dấu hiệu cảnh báo sớm” cho thấy kỳ vọng về năng suất nhờ AI có thể cần điều chỉnh lại. Bà nói: “AI thực sự tốt cho công việc ở một số khía cạnh. Nhưng ở những khía cạnh khác, nó khiến chúng ta phải suy nghĩ lại cách làm việc. Cụ thể, giám sát AI với cường độ cao có thể dẫn đến sự kiệt sức về nhận thức”.

Nghiên cứu mới phát hiện một nghịch lý đáng chú ý: AI có thể vừa làm giảm, vừa làm tăng sự mệt mỏi. Khi người lao động dùng AI để xử lý những nhiệm vụ lặp đi lặp lại, mức độ căng thẳng giảm. Ngược lại, khi phải liên tục giám sát hoặc xoay xở với nhiều công cụ AI cùng lúc, áp lực tinh thần tăng mạnh.

Bedard giải thích, AI giúp con người mở rộng đáng kể năng lực, về cơ bản là tăng khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm, nhưng sự mở rộng này cũng có thể nhanh chóng trở nên quá mức. “Quá tải vì AI dẫn đến tinh thần kiệt quệ, khiến chúng ta cảm thấy những nhiệm vụ đó vượt quá khả năng xử lý của bộ não”, bà nói.

Jack Downey, trưởng bộ phận Chiến lược, vận hành và sản phẩm tại công ty Webster Pass Consulting, dùng AI hàng ngày để xây dựng các hệ thống tự động hóa và nhận thấy có thêm áp lực tinh thần mới. Anh thường xuyên phải mở nhiều cửa sổ khác nhau để làm đồng thời nhiều phần của dự án.

Downey giải thích với CBS News: “Bạn phải liên tục chờ đợi và chuyển đổi giữa các công việc. AI hoạt động rất nhanh, nhưng không đến mức tức thì. Vì vậy, có thể mất 5 giây để làm việc này, 50 giây để làm việc khác, và 5 phút để làm một việc khác nữa”.

AI làm tăng khả năng của người lao động, nhưng đồng thời cũng làm tăng kỳ vọng đặt ra. “Năng lực của AI gần như vô hạn, nên rất khó để nói ‘đủ rồi’ và dừng thực hiện cải tiến tiếp theo”, Downey nói. Anh cho biết, điều này khiến những người cầu toàn mất nhiều thời gian hơn để viết ra quy trình hoàn hảo và hướng dẫn AI phải làm gì.

Đây không phải nghiên cứu duy nhất về nghịch lý sử dụng AI. Tháng trước, nhóm chuyên gia tại Trường Kinh doanh Haas thuộc Đại học California, Berkeley công bố nghiên cứu kéo dài 8 tháng về cách AI thay đổi thói quen làm việc tại một công ty công nghệ Mỹ với khoảng 200 nhân viên. Họ phát hiện, công việc của nhân viên trở nên căng thẳng hơn với ba lý do chính: đảm nhận nhiều nhiệm vụ cùng lúc hơn, chịu nhiều trách nhiệm hơn và làm việc nhiều giờ hơn.

Tháng 11/2025, gần 2/3 số người lao động tham gia khảo sát thường niên Work Reimagined Survey của công ty kiểm toán EY tin khối lượng công việc của mình 12 tháng qua tăng lên đáng kể. Khảo sát được thực hiện dựa trên phản hồi từ 15.000 người lao động và 1.500 nhà tuyển dụng tại 29 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Theo Kim Billeter, lãnh đạo mảng tư vấn nhân sự toàn cầu của EY, khảo sát không cho thấy AI trực tiếp làm tăng khối lượng công việc. Thay vào đó, sự lo lắng về AI tại nơi làm việc, như nỗi sợ mai một kỹ năng, thiếu đào tạo, sự không chắc chắn về tác động của công nghệ, khiến người lao động thấy áp lực phải thể hiện nhiều hơn. Billeter giải thích với Business Insider: “Sự hoang mang và nỗi sợ tụt hậu khiến nhiều người kiệt sức”.

Nhiều dự đoán về AI từng cho rằng công nghệ này sẽ cho phép ít nhân viên làm được nhiều việc trong thời gian ngắn hơn. Nhưng theo Bedard, nếu AI đẩy người lao động đến tình trạng quá tải não, các tổ chức có thể cần xem xét lại dự đoán này. “Chúng ta cần thiết kế lại cách làm việc chứ không chỉ đơn thuần giữ nguyên những gì làm hôm qua rồi cứ thế đưa AI vào”, bà nhận định.

Nghiên cứu của Bedard cùng đồng nghiệp cũng cho thấy, cách lãnh đạo và đào tạo nhân viên đóng vai trò quan trọng. Tình trạng quá tải não ít xảy ra hơn ở những nhân viên có quản lý chủ động sử dụng AI hợp lý.

Thu Thảo tổng hợp