Lý do ông Trump ra thông điệp trái ngược về chiến sự Iran

Chiến sự Mỹ, Israel với Iran đã kéo dài hơn 10 ngày, ảnh hưởng đáng kể đến thế giới, nhưng Tổng thống Donald Trump vẫn chưa đưa ra thông điệp nhất quán liên quan động thái quân sự này. Sự mơ hồ được bộc lộ rõ nhất hôm 9/3, khi ông chủ Nhà Trắng gợi ý rằng hòa bình có thể sớm đạt được, nhưng chính ông sau đó lại cảnh báo giao tranh có thể dữ dội và kéo dài lâu hơn.

Đến ngày 11/3, trong cuộc phỏng vấn với Axios, Tổng thống Mỹ tuyên bố “chỉ còn vài thứ lặt vặt” cần không kích ở Iran và cuộc chiến có thể “kết thúc bất kỳ lúc nào tôi muốn”. Đến tối cùng ngày, ông lại nói rằng Mỹ “đã thắng” Iran, nhưng sẽ không rút lui và sẽ tiếp tục hoạt động quân sự cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.

Theo bình luận viên Stephen Collinson của CNN, sự thiếu nhất quán này không chỉ là hệ quả từ phong cách phát ngôn dồn dập, dày đặc của ông Trump. Nó còn phản ánh những áp lực chính trị và quân sự mà Tổng thống đang phải đối mặt, buộc ông phải xoay chuyển liên tục để ứng phó.

Cuộc chiến mà Mỹ, Israel phát động ngày 28/2 đã tác động đáng kể đến kinh tế thế giới. Giá dầu tăng vọt, vượt 100 USD một thùng trong sáng 9/3, lần đầu tiên sau 4 năm và có lúc lên sát đỉnh 120 USD, phản ánh lo ngại xung đột kéo dài. Thị trường chứng khoán thế giới, kể cả ở Mỹ, giảm sâu.

Những hệ lụy về kinh tế này dường như là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Tổng thống Trump phải lên tiếng trấn an thị trường. Ông đã gọi điện cho các phóng viên, thực hiện loạt cuộc trả lời phỏng vấn ngắn. Ông cũng tổ chức họp báo tại bang Florida, thông báo chiến dịch đã “gần hoàn tất” hay Mỹ đạt được nhiều mục tiêu trong xung đột.

“Những thông báo tích cực này đã tỏ ra hiệu quả. Giá dầu giảm đáng kể sau khi ông Trump họp báo” dù trên thực địa, giao tranh không hạ nhiệt, theo Philip Turle, bình luận viên quốc tế của France 24.

Tổng thống Trump dường như cũng hiểu rõ sự kiên nhẫn của người dân Mỹ có hạn. Ông nhiều lần nhấn mạnh Mỹ “đang vượt tiến độ đáng kể so với kế hoạch” và mô tả chiến dịch nhằm vào Iran là thắng lợi kinh tế.

“Chúng tôi đang chấm dứt mối đe dọa này một lần và mãi mãi. Kết quả sẽ là giá xăng dầu tốt hơn cho mọi gia đình Mỹ”, ông Trump nói. “Đây chỉ là chuyến dạo chơi để giải quyết việc cần làm. Chúng tôi đã rất gần với việc hoàn tất điều đó”.

Những bình luận này được cho là giúp ứng phó áp lực trong nước, bởi cử tri Mỹ không muốn Washington bước vào một cuộc chiến mới sau nhiều năm sa lầy ở Trung Đông.

Các nghị sĩ Cộng hòa trước đó đã cảnh báo chiến sự Iran có thể ngáng đường nỗ lực duy trì thế đa số sít sao của phe này tại lưỡng viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Nếu nỗi lo ngại đó không sớm giải quyết, cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ trở thành thảm họa với đảng Cộng hòa.

Sau tuyên bố “gần hoàn tất” cuộc chiến, ông Trump trong họp báo tại bang Florida tối 9/3 lại nhấn mạnh rằng xung đột vẫn chưa kết thúc và Mỹ sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi đạt được “chiến thắng cuối cùng”. Sự thay đổi giọng điệu này cho thấy giới chức Mỹ vẫn chưa chắc chắn về tình hình cũng như mục tiêu thực sự của chiến dịch.

Cho đến nay, chính quyền ông Trump đã nêu ra 4 mục tiêu của chiến dịch là phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, xóa sổ hải quân Iran, đảm bảo Tehran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân và ngăn nước này tài trợ cho các nhóm vũ trang ủy nhiệm.

Nhưng những diễn biến trên thực địa cho thấy chính quyền Tổng thống Trump dường như còn muốn đặt nền móng cho thay đổi chế độ ở Iran. Ông chủ Nhà Trắng từng kêu gọi người dân Iran “tranh thủ cơ hội hiếm có này để giành lại chính quyền”.

Chiến dịch của Mỹ và Israel đã hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, người có quan điểm coi Washington và Tel Aviv là kẻ thù. Ông Trump đã công khai cảnh báo Iran về việc lựa chọn tân lãnh đạo, tuyên bố “người này phải được Mỹ phê chuẩn, nếu không sẽ khó trụ được lâu” và yêu cầu phải được tham gia quá trình chọn Lãnh tụ Tối cao mới của Iran.

Hội đồng Chuyên gia Iran ngày 9/3 thông báo họ bầu con trai ông Ali Khamenei là Mojtaba Khamenei, người mang quan điểm thậm chí còn cứng rắn hơn cha, lên kế nhiệm, cho thấy họ vẫn sẵn sàng đối đầu với Washington.

“Mỹ có vẻ đã lạc quan quá nhiều về khả năng tạo những thay đổi giống như những gì từng làm ở Venezuela”, Allison Minor, giám đốc chương trình về Trung Đông tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, trả lời CBC.

Đặc nhiệm Mỹ hồi tháng 1 mở chiến dịch đột kích vào Caracas, bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đưa về New York xét xử với cáo buộc liên quan đến ma túy. Venezuela sau đó bổ nhiệm bà Delcy Rodriguez làm Tổng thống lâm thời và nước này dần củng cố quan hệ với Mỹ.

Giới phân tích cho rằng sau khi hạ sát ông Ali Khamenei, Mỹ dường như kỳ vọng Iran sẽ chọn một chính trị gia có đường lối ôn hòa lên nắm quyền và tiến hành các cải cách theo hướng thân phương Tây, như ở Venezuela.

“Nhưng kịch bản đó đơn giản là không đúng trong trường hợp của Iran. Do đó, chính quyền ông Trump dường như đang tìm cách điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp với thực tế đang diễn ra trên thực địa”, bà tiếp tục.

Những thay đổi trong thông điệp của Nhà Trắng cũng phản ánh thực tế chiến trường phức tạp hơn dự kiến. Mỹ và Israel tuyên bố không kích vào các cơ sở quân sự và hạ tầng của Iran, nhưng mức độ thiệt hại đối với năng lực quân sự của Tehran vẫn chưa được xác nhận đầy đủ.

Mỹ và Israel từng tuyên bố đã phá hủy phần lớn năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, nhưng Tehran những ngày qua vẫn liên tục đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu trong khu vực, làm dấy lên lo ngại xung đột có thể lan rộng.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo nước này còn phong tỏa Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Họ cũng tuyên bố thời gian tới sẽ chỉ sử dụng tên lửa mang đầu đạn nặng hơn một tấn để tung đòn đáp trả.

Collinson không loại trừ khả năng ông Trump tung ra những thông điệp thiếu nhất quán để gây nhiễu đối thủ, khiến Iran khó dự đoán bước đi tiếp theo có thể mang lại lợi thế chiến lược. Tehran có thể gặp khó khăn trong việc xác định ý đồ thực sự của Washington, khi Nhà Trắng vừa phát tín hiệu sắp kết thúc chiến tranh vừa để ngỏ khả năng leo thang.

Tuy nhiên, nếu áp dụng chiến thuật này, Mỹ cũng có thể khiến các đồng minh, đối tác và thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào tình trạng mông lung, không biết các động thái chiến lược tiếp theo là gì để tìm cách ứng phó.

Một số nguồn tin cho biết Mỹ đang cân nhắc những phương án phức tạp hơn, trong đó có tiến hành chiến dịch đặc biệt nhằm vào những thành phần quan trọng của chương trình hạt nhân Iran. Ông Trump cuối tuần trước để ngỏ khả năng Mỹ có thể đưa bộ binh vào Iran để kiểm soát các kho dự trữ uranium của nước này.

“Không ai có thể biết chính xác Tổng thống Trump đang nghĩ gì. Và sau cùng thì cũng chính ông Trump mới là người đưa ra quyết định đối với chiến dịch này”, bà Minor nói.

Như Tâm (Theo CNN, CBC, France 24)