Từ tên một loài ngỗng trời đến ‘vũ khí’ kinh tế khiến cả thế giới chao đảo

(PLO)- Trong hệ thống tài chính năng lượng toàn cầu, dầu Brent là nhịp đập quyết định chi phí của mọi hoạt động từ vận tải đến sản xuất.

Giá dầu Brent hôm nay (12-3) đã tăng trở lại mức 100 USD/thùng, sau khi rớt xuống vùng giá 80 USD/thùng vào ngày hôm qua.

Dầu thô Brent là tiêu chuẩn giá dầu thô được sử dụng rộng rãi nhất toàn cầu, đóng vai trò định giá cho phần lớn lượng dầu giao dịch trên thế giới, bên cạnh tiêu chuẩn WTI của Mỹ. Tuy nhiên, giá dầu vốn đã phức tạp thì nay dưới tác động của cuộc chiến tại Iran lại càng trở nên khó lường hơn.

Nguyên thủy, dầu Brent là tên loại dầu mà Shell UK khai thác từ mỏ dầu cùng tên dưới biển ngoài khơi quần đảo Shetland của Vương quốc Anh, được đặt theo tên một loài ngỗng trời nhỏ theo quy ước đặt tên theo bảng chữ cái các loài chim nước của Shell.

Qua nhiều thập kỷ, Brent đã phát triển từ sản lượng của một mỏ dầu đơn lẻ thành một khái niệm trừu tượng và tinh vi hơn. Nhờ vị trí ở Biển Bắc giúp dễ dàng vận chuyển đến châu Âu, châu Phi và Trung Đông, Brent đã xác lập vị thế là điểm tham chiếu hàng đầu thế giới để tính toán giá cho các loại dầu khác.

Đến khoảng năm 1990, khi mỏ Brent dần cạn kiệt, ngành công nghiệp dầu mỏ thay vì từ bỏ đã mở rộng định nghĩa Brent bao gồm nhiều loại dầu khác từ Biển Bắc để duy trì các thị trường tương lai và quyền chọn phức tạp đã hình thành xung quanh nó.

Ngày nay, Brent không còn là một loại dầu cụ thể mà giống như một thương hiệu cho một bộ các hợp đồng tài chính. Thậm chí, một người mua một tàu dầu Brent hiện nay có khả năng nhận được dầu từ vùng West Texas của Mỹ thay vì Biển Bắc.

Kể từ khi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu thô vào năm 2015, dầu từ lưu vực Permian đã tràn vào châu Âu và đến năm 2023, loại dầu WTI Midland của Mỹ đã chính thức được đưa vào hệ thống tính giá Brent.

Hiện nay, hơn 50% lượng dầu được giao theo hợp đồng Brent thực tế là WTI Midland, khiến tiêu chuẩn vốn được coi là trung lập này giờ đây chịu ảnh hưởng lớn từ Mỹ và các quyết định chính trị của chính quyền Tổng thống Trump. Chính những quyết định của ông Trump trong việc phát động các hoạt động quân sự chống lại Iran đã khiến giá Brent chao đảo dữ dội.

Đáp trả Mỹ, Iran đe dọa tấn công mọi tàu dầu đi qua eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển 1/5 lượng dầu thế giới. Việc eo biển bị phong tỏa khiến các kho chứa bị ứ đọng, buộc các nhà sản xuất Vùng Vịnh phải giảm mạnh sản lượng, từ đó đẩy giá xăng dầu và vé máy bay tăng vọt.

Dù đã trải qua nhiều cuộc khủng hoảng trước đây, các chuyên gia nhận định đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại eo biển Hormuz thực sự bị đóng cửa, gây ra tình trạng đấu giá hỗn loạn khi các quốc gia tuyệt vọng tranh mua lượng cung ít ỏi còn lại.

Sự nhầm lẫn của thị trường còn tăng cao trước khả năng Mỹ xả kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR), bởi nếu loại dầu dự trữ này được pha trộn với dầu tiêu chuẩn tại các cảng xuất khẩu, nó có thể làm thay đổi chất lượng và đe dọa vị thế của các hợp đồng Brent hiện tại.