Tàu nào vẫn đi qua eo biển Hormuz dù bị Iran phong tỏa?

Lưu lượng tàu qua Hormuz sụt giảm mạnh

Động thái phong tỏa của Iran đã khiến hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz – tuyến đường thủy dài gần 39 km – giảm mạnh so với bình thường. Chỉ một số ít tàu thuyền đi qua khu vực trong những ngày gần đây. Nhiều tàu đã tắt hệ thống định vị hoặc liên kết với mạng lưới “đội tàu bóng đêm” nhằm tránh bị theo dõi.

Theo dữ liệu từ Công ty phân tích hàng hải IMF Portwatch, thông thường có khoảng 30.000 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi năm, tương đương khoảng 82 tàu/ngày. Tuy nhiên, lưu lượng hiện nay đã giảm mạnh so với mức bình thường.

Nhóm dữ liệu và điều tra của Sky News đã xác định được ít nhất 13 tàu đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn từ ngày 2 – 9.3. Tám trong số đó được cho là thuộc “đội tàu bóng đêm”, thuật ngữ chỉ tàu chở dầu bị cấm vận của Nga, Iran hoặc Venezuela. Tuy nhiên, con số thực tế được cho là cao hơn, bởi nhiều tàu đã chủ động tắt hệ thống theo dõi.

Trong số các tàu được ghi nhận đi qua eo biển gần đây có nhiều tàu liên quan Iran, Trung Quốc hoặc Nga, bên cạnh các tàu từ Hy Lạp, Ấn Độ, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Singapore. Dữ liệu theo dõi hàng hải từ Kpler cho thấy ít nhất 5 tàu do Công ty Dynacom của Hy Lạp quản lý đã đi qua eo biển kể từ khi xung đột bùng phát.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục kêu gọi các chủ tàu “thể hiện bản lĩnh” và tiếp tục duy trì hoạt động vận tải qua khu vực chiến lược này.

“Họ không thể đóng cửa hoàn toàn một tuyến đường thủy lớn như vậy, nhưng mối đe dọa vẫn hiện hữu”, ông Richard Meade, tổng biên tập Lloyd’s List Intelligence – cơ quan cung cấp phân tích cho ngành hàng hải toàn cầu, nhận định. Theo ông Meade, Iran từng cho thấy khả năng gây gián đoạn hàng hải bằng nhiều phương tiện, từ tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái đến các thiết bị không người lái trên biển.

Gia tăng các vụ tấn công tàu

Theo Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO), ít nhất 13 tàu đã bị tấn công trong hoặc gần eo biển Hormuz kể từ khi Iran phong tỏa tuyến đường thủy này.

Ngày 1.3, bốn tàu bị tấn công khiến 3 người thiệt mạng và nhiều người bị thương. Ngày 3.3, thêm 2 tàu bị tấn công, sau đó gần như mỗi ngày đều ghi nhận ít nhất một vụ tấn công cho đến ngày 7.3.

Sau 2 ngày tạm lắng, các vụ tấn công lại tiếp diễn vào ngày 10.3, và riêng ngày 11.3 đã có 3 vụ được báo cáo.

Theo Cơ quan điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO), tổng cộng 17 sự cố đã xảy ra từ ngày 28.2 đến ngày 11.3, ảnh hưởng đến các tàu hoạt động trong và xung quanh vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và vịnh Oman.

Rạng sáng 11.3, thuyền trưởng một tàu container thương mại ở phía nam vịnh Ả Rập báo cáo con tàu bị hư hại sau khi trúng một vật thể lạ chưa xác định. Vài giờ sau, tại eo biển Hormuz gần Oman, một tàu chở hàng khác cũng bị trúng vật thể lạ gây hỏa hoạn, buộc thủy thủ đoàn phải sơ tán.

Một số sự cố nghiêm trọng khác cũng được ghi nhận. Ngày 4.3, tàu container Safeen Prestige mang cờ Malta bị trúng vật thể lạ khi đi qua điểm giữa eo biển, gây cháy phòng máy và buộc thủy thủ đoàn phải rời tàu.

Những con tàu bị ảnh hưởng mang cờ của nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau, bao gồm Mỹ, Quần đảo Marshall, Gibraltar, UAE, Bahamas, Panama và Ấn Độ.

Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 11.3 cảnh báo bất kỳ tàu nào của Mỹ, Israel hoặc các nước châu Âu xuất hiện trong eo biển “chắc chắn sẽ bị tấn công”.

GPS bị gây nhiễu trên diện rộng

Cùng với các cuộc tấn công trực tiếp, tình trạng gây nhiễu tín hiệu GPS trong khu vực cũng gia tăng mạnh.

Dữ liệu hàng hải cho thấy hàng trăm tàu xuất hiện trên bản đồ với các đường di chuyển bất thường hoặc bị dồn vào những khu vực rất nhỏ. Hiện tượng này xảy ra khi tín hiệu GPS bị can thiệp, khiến tàu phát đi vị trí không chính xác.

Hiện chưa thể xác định chính xác bên nào đứng sau các hoạt động gây nhiễu này. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng Iran có khả năng can thiệp, dù cũng không loại trừ khả năng các tàu tự gây nhiễu tín hiệu để che giấu hành trình hoặc phản ứng phòng thủ trước nguy cơ bị tấn công.

Việc gia tăng gây nhiễu GPS, cùng các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào tàu thương mại, đang khiến eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – trở thành một trong những điểm nóng hàng hải nguy hiểm nhất hiện nay.

Hai công ty lớn nhất, Maersk và Mediterranean Shipping Company (MSC), chiếm gần 30% tổng công suất vận chuyển container toàn cầu, đều đã tạm ngừng vận chuyển hàng đến Trung Đông. Maersk cho biết: “Quyết định này được đưa ra như một biện pháp phòng ngừa để đảm bảo an toàn cho nhân viên và tàu của chúng tôi”.

Giới quan sát cảnh báo nếu tình hình tiếp tục leo thang, eo biển Hormuz có thể trở thành điểm nghẽn chiến lược của thương mại toàn cầu, kéo theo nguy cơ biến động mạnh trên thị trường dầu mỏ và năng lượng trong thời gian tới.