Lưỡng hội Trung Quốc và các mục tiêu cho giai đoạn mới

Các đại biểu tại phiên bế mạc kỳ họp (Ảnh: Xinhua).

Lưỡng hội năm 2026 tại Trung Quốc, bao gồm Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC) và Hội nghị Chính trị Hiệp thương Nhân dân Trung Quốc (CPPCC), đóng vai trò là la bàn chiến lược định hình các chính sách cho sự phát triển của Trung Quốc trong giai đoạn mới cũng như sự phát triển hơn nữa trong tương lai.

Sáng 11/3, sau khi hoàn thành các chương trình nghị sự, Kỳ họp thứ 4 Ủy ban Toàn quốc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân (Chính Hiệp) Trung Quốc khóa XIV đã bế mạc sau 7 ngày làm việc. Tham dự lễ bế mạc có Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, các lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước Trung Quốc và 2.059 ủy viên Chính hiệp.

Tại phiên bế mạc, các ủy viên Chính hiệp Trung Quốc đã biểu quyết thông qua thông qua nhiều báo cáo và quyết sách quan trọng đối với định hướng phát triển của nước, đồng thời vạch chiến lược cho sự phát triển hơn nữa trong tương lai bao gồm Nghị quyết về Báo cáo công tác của Ủy ban Thường vụ Chính hiệp toàn quốc, Nghị quyết về Báo cáo tình hình công tác đề án từ kỳ họp thứ ba Chính hiệp khóa XIV đến nay, Báo cáo về tình hình thẩm tra đề án kỳ họp thứ tư Chính hiệp khóa XIV, Nghị quyết Chính trị kỳ họp thứ tư Ủy ban toàn quốc Chính hiệp khóa XIV.

Chủ tịch Chính hiệp Vương Hộ Ninh khẳng định, năm 2026 là năm khởi đầu của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) và Chính hiệp Nhân dân sẽ phát huy đầy đủ vai trò là cơ quan tư vấn chính trị chuyên môn, đoàn kết dẫn dắt thành viên của các đảng phái chính trị, các đoàn thể, dân tộc và các giới tham gia Chính hiệp, tập hợp sự đồng thuận, trí tuệ và sức mạnh để tạo sự khởi đầu tốt cho Kế hoạch này.

Các thông điệp về chính sách cho thấy Bắc Kinh đang thúc đẩy điều chỉnh mô hình tăng trưởng, ưu tiên chất lượng phát triển, đổi mới sáng tạo và động lực từ thị trường nội địa. Trong đó, Bộ Chính trị Trung Quốc nhấn mạnh Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 là “cánh cửa then chốt” để hiện thực hóa mục tiêu hiện đại hóa với tham vọng chuyển dịch sang các ngành có giá trị gia tăng cao, phù hợp điều kiện từng địa phương, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các lĩnh vực truyền thống.

Các mục tiêu, định hướng chính như sau:

Về mục tiêu kinh tế – xã hội

Một là, chuyển trọng tâm từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững: Trung Quốc đã thông qua mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2026 trong khoảng 4,5-5%, thấp hơn so với các năm trước, đồng thời nhấn mạnh đến việc “phấn đấu đạt được kết quả tốt hơn trong thực tiễn”.

Đây là lần thứ ba Trung Quốc áp dụng phạm vi tăng trưởng GDP (vào năm 2016 và 2019), thay vì một mục tiêu duy nhất.

Theo ước tính, tốc độ tăng trưởng tiềm năng của Trung Quốc trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) sẽ trong khoảng 4,5-5%. Trong khi đó, theo một khảo sát của Nikkei đối với các chuyên gia kinh tế, tăng trưởng GDP của Trung Quốc năm 2026 được dự báo trung bình khoảng 4,5%. Do đó, việc thiết lập một phạm vi tăng trưởng GDP ngay từ năm 2026 sẽ tạo sự khởi đầu tốt cho toàn bộ Kế hoạch, đồng thời hỗ trợ các mục tiêu dài hạn như tầm nhìn phát triển năm 2035.

Các nhà phân tích đánh giá, mục tiêu tăng trưởng ở mức vừa phải và theo một khoảng được xem là phù hợp với bối cảnh mới ở Trung Quốc nhằm tạo dư địa cho chính sách vĩ mô, đồng thời cho thấy sự thận trọng của Bắc Kinh về những bất định của môi trường kinh tế và địa chính trị thế giới.

Hơn nữa, việc chuyển trọng tâm từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững, trong đó hiệu quả sử dụng nguồn lực, ổn định tài chính và bảo vệ môi trường được coi trọng hơn chứng tỏ một nền kinh tế trưởng thành.

Hai là, tái cân bằng nền kinh tế theo hướng tăng cường vai trò của nhu cầu nội địa, nhất là trong bối cảnh mở rộng thị trường nội địa được coi là yếu tố quan trọng giúp duy trì tăng trưởng ổn định của nền kinh tế cũng như giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài. Chính phủ Trung Quốc dự kiến triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ như chi khoảng 250 tỷ nhân dân tệ từ nguồn trái phiếu kho bạc đặc biệt siêu dài hạn cho chương trình nâng cấp hàng tiêu dùng quy mô lớn nhằm khuyến khích người dân thay thế các sản phẩm cũ bằng những mặt hàng mới có hiệu suất cao và tiết kiệm năng lượng hơn.

Bên cạnh đó, Quỹ điều phối tài chính với ngân sách khoảng 100 tỷ nhân dân tệ cũng dự kiến được thành lập nhằm thúc đẩy nhu cầu nội địa và hỗ trợ các lĩnh vực tiêu dùng mới.

Thực tế cho thấy, với việc triển khai chính sách kinh tế “tuần hoàn kép”, tiêu dùng nội địa đang dần trở thành động lực quan trọng của kinh tế Trung Quốc nhằm tạo động lưc phát triển ổn định và bền vững hơn. Năm 2025, chi tiêu tiêu dùng đóng góp khoảng 52% vào tăng trưởng kinh tế Trung Quốc.

Hơn nữa, Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy và tạo điều kiện cho sự phát triển của khu vực tư nhân thông qua tăng cường bảo vệ pháp lý và hỗ trợ chính sách nhằm đảm bảo quyền hợp pháp và tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển. Trung Quốc sẽ xây dựng một “thị trường thống nhất” nhằm hạn chế tình trạng cạnh tranh không lành mạnh.

Ba là, thực thi chính sách kinh tế và tài khóa linh hoạt hơn: Tiếp nối tinh thần đã được nêu tại Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương tháng 12/2025, Trung Quốc tái khẳng định định hướng “chính sách tài khóa chủ động hơn” và “chính sách tiền tệ nới lỏng vừa phải” trong năm 2026. Trung Quốc đã chọn duy trì tỷ lệ thâm hụt ở mức 4%, với mức thâm hụt tuyệt đối mở rộng lên 5,89 nghìn tỷ nhân dân tệ, một mức cao kỷ lục cho thấy sự phụ thuộc liên tục vào chính sách tài khóa chủ động để hỗ trợ tăng trưởng và ổn định nhu cầu.

Các nhà quan sát đánh giá, điều này hàm ý khả năng gia tăng thâm hụt ngân sách, mở rộng chi tiêu công và duy trì điều kiện tín dụng hỗ trợ tăng trưởng.

Chính sách tài khóa năm 2026 là chính sách mở rộng nhất trong nhiều năm. Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc đã giữ tỷ lệ thâm hụt ngân sách dưới ngưỡng 3%. Năm 2020, tỷ lệ này được nâng lên mức 3,6%, điều chỉnh lên 3,8% vào năm 2023 và ở mức 4% vào năm 2025.

Đáng chú ý, chính sách tiền tệ có sự chuyển hướng hiếm hoi khi cụm từ “nới lỏng phù hợp” được sử dụng. Thuận ngữ này đã được sử dụng trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và được tái sử dụng vào cuối năm 2025. Sự tái xuất hiện của nó là một chỉ dấu quan trọng cho thấy việc cắt giảm lãi suất và giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc có khả năng xảy ra.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, ngoài việc nới lỏng trên diện rộng, các công cụ cấu trúc sẽ được mở rộng để hỗ trợ nhu cầu nội địa, đổi mới công nghệ và doanh nghiệp nhỏ.

Bốn là, tiếp tục ưu tiên ủng hộ kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội: Nâng cao thu nhập và cải thiện hệ thống an sinh xã hội tiếp tục được chú trọng, trong đó tập trung vào các sáng kiến tăng thu nhập cho các nhóm thu nhập thấp, mở rộng nguồn thu từ tài sản và hoàn thiện hệ thống tiền lương cũng như bảo hiểm xã hội.

Trung Quốc đặt mục tiêu tạo thêm khoảng 12 triệu việc làm mới tại khu vực đô thị, kiểm soát lạm phát ở mức khoảng 2%, duy trì tỷ lệ thâm hụt ngân sách khoảng 4% GDP.

Năm là, tiếp tục duy trì chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế. Lưỡng hội năm nay nhấn mạnh đến việc cải thiện môi trường đầu tư, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và mở rộng cơ hội tham gia của doanh nghiệp nước ngoài vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Trung Quốc.

Trong Báo cáo công tác Chính phủ, Thủ tướng Lý Cường nhấn mạnh, bất kể môi trường bên ngoài thay đổi như thế nào, Trung Quốc vẫn kiên trì thực hiện chính sách mở cửa; khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài mở rộng đầu tư vào Trung Quốc và hợp tác với các công ty trong toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp.

Trung Quốc cũng đặt mục tiêu hội nhập sâu rộng hơn vào các khuôn khổ kinh tế toàn cầu bằng cách thúc đẩy đàm phán thêm nhiều thỏa thuận khu vực và song phương, đẩy nhanh nỗ lực gia nhập Hiệp định Đối tác Kinh tế Số (DEPA) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), qua đó cho thấy tham vọng của Trung Quốc trong việc duy trì vị thế vững chắc trong quản trị kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ là sự mở rộng rộng rãi các định hướng chính sách mà Trung Quốc đã theo đuổi trong những năm gần đây chứ không phải là những bước đột phá hoàn toàn mới.

Có thể Trung Quốc không còn là cơ sở sản xuất toàn cầu duy nhất cho nhiều công ty đa quốc gia, nhưng vẫn là một mắt xích quan trọng trong các chiến lược toàn cầu, đặc biệt đối với các công ty sẵn sàng điều chỉnh quy mô hoạt động và hội nhập sâu hơn vào hệ sinh thái công nghiệp và đổi mới của Trung Quốc. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, câu hỏi then chốt không phải là “ở lại hay rời đi”, mà là làm thế nào để điều chỉnh lại vai trò của Trung Quốc trong danh mục đầu tư toàn cầu đa dạng.

Về đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh nền kinh tế nội địa vẫn chịu ảnh hưởng từ quá trình điều chỉnh kéo dài của thị trường bất động sản, áp lực nợ của chính quyền địa phương và nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi mạnh. Trong khi đó, tình hình địa chính trị thế giới có những biến động không ngừng, cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung nhất là về thương mại và công nghệ ngày càng gay gắt, Trung Quốc đã có những điều chỉnh chiến lược. Trong đó, đổi mới sáng tạo và nâng cấp công nghệ được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển mới của Trung Quốc.

Theo các mục tiêu được công bố tại kỳ họp, Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng cường chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D), với mức tăng dự kiến khoảng 10% trong năm 2026. Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và sản xuất thông minh được xem là những động lực tăng trưởng mới.

Các nhà phân tích đánh giá, Bắc Kinh kỳ vọng việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và đưa nền kinh tế tiến lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng chú trọng phát triển khoa học cơ bản – yếu tố nền tảng cho các đột phá công nghệ trong dài hạn. Việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học được coi là chìa khóa để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vững mạnh. Cùng với đổi mới công nghệ, việc cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực và củng cố ổn định tài chính cũng được đặt lên hàng đầu. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp nhằm kiểm soát rủi ro tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản và nợ của chính quyền địa phương, nhằm hạn chế nguy cơ tích tụ bất ổn trong hệ thống kinh tế.