Ảnh vệ tinh cho thấy đảo Kharg của Iran vào ngày 11/3, trước khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công (Ảnh: Airbus).
Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran leo thang, một địa điểm đã thu hút sự chú ý ngày càng tăng từ các nhà phân tích và thị trường năng lượng: đảo Kharg, trung tâm chiến lược mà phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran đi qua.
Nằm ở phía bắc Vịnh Ba Tư, hòn đảo này đóng vai trò xương sống của hệ thống xuất khẩu dầu mỏ của Iran và là nguồn thu quan trọng của chính phủ Tehran. Khoảng 90-95% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran – khoảng 1,7 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2025 – đi qua Kharg trước khi đến các thị trường quốc tế.
Hòn đảo này được kết nối bằng đường ống với các mỏ dầu lớn trên đất liền của Iran và có các cảng nước sâu lớn có khả năng tiếp nhận một số tàu chở dầu lớn nhất thế giới. Cơ sở hạ tầng này cho phép Iran vận chuyển dầu thô đến bên mua một cách hiệu quả, đặc biệt là ở châu Á.
Nhưng chính sự tập trung năng lực xuất khẩu này cũng tạo ra một điểm yếu chiến lược cho Iran.
“Hệ thống xuất khẩu của Iran phụ thuộc rất nhiều vào một vị trí chiến lược duy nhất. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại Kharg sẽ hạn chế nghiêm trọng khả năng xuất khẩu dầu của Iran và nhanh chóng ảnh hưởng đến doanh thu của chính phủ”, Yesar Al-Maleki, nhà phân tích vùng Vịnh tại Trung tâm Khảo sát Kinh tế Trung Đông (MEES), nói với hãng tin Anadolu.
“Điểm yếu này đã được thể hiện rõ trong Chiến tranh Iran – Iraq những năm 1980, khi hòn đảo này liên tục bị nhắm mục tiêu vì tầm quan trọng chiến lược của nó”, chuyên gia Al-Maleki nói thêm.
Mỹ tập kích đảo Kharg chiến lược của Iran (Nguồn: RT)
Sau 2 tuần gần như không bị tấn công, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, vào tối 13/3, Mỹ đã ném bom “mọi mục tiêu quân sự” trên đảo Kharg. Ông đồng thời cảnh báo sẽ tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ của hòn đảo nếu Iran tiếp tục cản trở tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
“Cách đây ít phút, theo chỉ đạo của tôi, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã thực hiện một trong những cuộc tập kích mạnh nhất trong lịch sử Trung Đông, và xóa sổ hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự trên “viên ngọc quý” của Iran – đảo Kharg”, ông Trump viết trên mạng xã hội.
Ông nói thêm: “Vũ khí của chúng ta là mạnh và tinh vi nhất thế giới, nhưng vì lý do nhân đạo, tôi đã chọn không phá hủy cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo”.
Tuy nhiên, ông Trump cảnh báo: “Nếu Iran, hoặc bất kỳ ai khác, cản trở việc lưu thông tự do và an toàn của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, tôi sẽ ngay lập tức xem xét lại quyết định này”.
Hậu quả sau cuộc tấn công của Mỹ
Các chuyên gia cảnh báo đòn giáng của Mỹ vào “viên ngọc quý” của Iran sẽ làm leo thang căng thẳng và gây ra cú sốc lớn về năng lượng toàn cầu.
“Một cuộc tấn công như vậy có thể sẽ dẫn đến đòn trả đũa mạnh mẽ hơn nhiều từ Iran đối với cơ sở hạ tầng năng lượng của các quốc gia Vùng Vịnh”, chuyên gia Al-Maleki nói.
Trong số các mục tiêu tiềm năng của Iran có thể gồm các cơ sở hỗ trợ các tuyến đường xuất khẩu dầu thay thế trong khu vực, chẳng hạn đường ống Đông – Tây của Ả Rập Xê Út hoặc mạng lưới đường ống của UAE dẫn đến cảng Fujairah.
Neil Quilliam, nhà nghiên cứu của chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đảo Kharg đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.
“Nếu hòn đảo bị nhắm mục tiêu và cơ sở bị hư hại hoặc phá hủy, điều đó có nghĩa là lượng dầu của Iran – 1,3 triệu thùng mỗi ngày trong thời bình nhưng đang chịu lệnh trừng phạt – sẽ không đến được thị trường và điều đó sẽ ảnh hưởng đến giá dầu”, chuyên gia Quilliam cảnh báo.
Theo chuyên gia, “việc mất đi 1,3 triệu thùng dầu mỗi ngày trong dài hạn sẽ gây áp lực đáng kể lên thị trường”.
Đảo Kharg có vị trí chiến lược (Bản đồ: Catalyst).
Một số nguồn tin cho rằng giới chức Mỹ và Israel đã thảo luận về khả năng chiếm giữ đảo Kharg, mặc dù các nhà phân tích cho rằng một chiến dịch như vậy sẽ không đơn giản.
Theo chuyên gia Al-Maleki, trong khi lực lượng Mỹ và Israel có thể gây thiệt hại cho các cơ sở trên đảo Kharg thông qua các cuộc không kích, việc kiểm soát hòn đảo sẽ phức tạp và rủi ro hơn nhiều.
“Đảo Kharg được phòng thủ rất tốt, và việc duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài ở đó có thể khiến lực lượng Mỹ gặp rủi ro đáng kể. Trên thực tế, Mỹ có thể làm gián đoạn xuất khẩu thông qua các cuộc không kích hoặc các hoạt động trên biển mà không cần phải kiểm soát hòn đảo”, chuyên gia nhận định.
Ông Al-Maleki lưu ý rằng hòn đảo này đã chứng tỏ khả năng phục hồi trước đây. Trong Chiến tranh Iran – Iraq vào những năm 1980, nó đã bị tấn công nhiều lần nhưng Iran đã sửa chữa được các cơ sở và nối lại xuất khẩu.
Chuyên gia Quilliam cho biết việc Mỹ kiểm soát đảo Kharg có thể chia cắt ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran, tách biệt sản xuất khỏi xuất khẩu.
“Iran có thể tiếp tục sản xuất dầu thô, nhưng Mỹ sẽ kiểm soát việc xuất khẩu sang Trung Quốc. Cả hai bên đều không muốn đàm phán để tìm ra giải pháp”, chuyên gia nói thêm.
Ông cảnh báo rằng mặc dù hòn đảo có thể bị kiểm soát bằng quân sự, nhưng hậu quả rộng hơn có thể rất nghiêm trọng.
“Xét về mặt quân sự, hòn đảo này có thể bị kiểm soát tương đối dễ dàng, nhưng điều này sẽ gây ra những chấn động mạnh trên thị trường dầu mỏ và cũng là nguyên nhân gây lo ngại lớn cho các quốc gia Ả Rập Vùng Vịnh, vì nó sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm về việc Mỹ (và Israel) kiểm soát các tài sản năng lượng quan trọng trong khu vực”, ông nói thêm.
Chuyên gia Quilliam cũng cảnh báo bất kỳ lực lượng Mỹ nào đóng quân trên đảo cũng dễ bị tổn thương trước đòn trả đũa của Iran.
“Cuối cùng, nếu Mỹ kiểm soát hòn đảo, sẽ rất khó khăn cho Mỹ để tìm một lối thoát thích hợp khỏi Kharg trừ khi họ có thể đảm bảo các mục tiêu chiến tranh của mình”, ông nói.
Theo chuyên gia Al-Maleki, đảo Kharg mang ý nghĩa chính trị quan trọng đối với Iran.
“Trong lịch sử, sự can thiệp của nước ngoài vào lĩnh vực dầu mỏ của Iran luôn là vấn đề nhạy cảm trong nước. Việc tấn công trực tiếp hoặc kiểm soát trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran có thể củng cố chủ nghĩa dân tộc và tập hợp sự ủng hộ trong nước thay vì làm suy yếu”, chuyên gia nhận định.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/chuyen-gi-se-xay-ra-khi-my-danh-thang-vien-ngoc-quy-cua-iran-20260314103834893.htm
