Lý do có thể khiến máy bay tiếp dầu Mỹ rơi gần Iran

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, ngày 12/3 cho biết một máy bay tiếp dầu KC-135 rơi ở “vùng trời thân thiện” tại miền tây Iraq, khi đang hỗ trợ chiến dịch không kích Iran. Toàn bộ 6 quân nhân có mặt trên máy bay sau đó được xác định là đã thiệt mạng.

CENTCOM chưa công bố nguyên nhân dẫn đến sự việc, song khẳng định phi cơ bị rơi không phải do hỏa lực đối phương hay đồng đội bắn nhầm. Một máy bay khác liên quan đã hạ cánh khẩn cấp xuống Israel, ảnh hiện trường cho thấy nó bị mất gần một nửa cánh đuôi đứng.

“Những hình ảnh này đã củng cố nhận định rằng đã xảy ra va chạm trên không giữa hai chiếc KC-135”, David Cenciotti, người sáng lập chuyên trang hàng không quân sự Aviationist, cho hay.

Tình huống dẫn đến vụ va chạm chưa được công bố. Hai ngày sau sự việc, CENTCOM vẫn thông báo “đang tiến hành điều tra”.

Hình ảnh được truyền thông Israel đăng hôm 14/3 cho thấy chiếc KC-135 hạ cánh khẩn là phiên bản thông thường, không phải biến thể KC-135RT với khả năng nhận dầu từ máy bay khác. Phi cơ KC-135 bị rơi tại Iraq dường như cũng không phải là biến thể sở hữu năng lực trên.

Do đó, một số chuyên gia cho rằng va chạm không xảy ra trong lúc hai phi cơ đang chuyển tiếp nhiên liệu cho nhau như giả thuyết ban đầu.

Dữ liệu từ trang theo dõi hàng không dân sự FlightRadar24 cho thấy ít nhất 2-5 phi cơ KC-135 Mỹ bật thiết bị nhận diện và tiếp tục hoạt động ở khu vực xảy ra tai nạn trong ngày 13/3.

Fighter Bomber, tài khoản mạng xã hội của một phi công tiêm kích Nga, cho rằng điều này chứng tỏ lực lượng Mỹ tin rằng không có mối đe dọa nào từ hỏa lực thù địch ở vùng trời Iraq và Iran, khiến tuyên bố “dân quân thân Tehran bắn hạ chiếc KC-135” là không thực tế.

“Phía Mỹ đã biết rõ nguyên nhân tai nạn. Tuy nhiên, nếu dữ liệu định vị là chính xác và tất cả máy bay tiếp dầu Mỹ đều hoạt động như vậy mọi lúc mọi nơi, không thể loại trừ giả thuyết các tổ bay KC-135 không tuân thủ quy định về an toàn và giãn cách khi bay theo đội hình”, phi công Nga cho hay.

Fighter Bomber cho rằng một trong hai phi cơ đã tăng hoặc giảm độ cao, dẫn đến tình huống cắt qua đường bay của nhau. “Cánh đuôi đứng máy bay thứ hai có thể đã va chạm với cánh chính của chiếc KC-135 bị rơi, khiến nó mất kiểm soát và lao xuống đất”, người này nói thêm.

Tình huống tương tự từng xảy ra trên Biển Caribe hồi tháng 12/2025, khi tổ bay của hãng hàng không JetBlue cáo buộc máy bay tiếp dầu Mỹ không bật thiết bị phát đáp tín hiệu và cắt thẳng vào đường bay của họ, suýt dẫn đến va chạm trên không.

Chuyên trang quân sự Defence Security Asia lưu ý rằng tổ bay dễ mắc sai sót hơn nếu phải liên tục làm nhiệm vụ mà không có thời gian nghỉ ngơi. Trong chiến dịch tập kích Iran, phi đội máy bay tiếp dầu Mỹ phải duy trì hiện diện trên không gần như liên tục để kịp thời cung cấp nhiên liệu cho các lực lượng làm nhiệm vụ, điều gây áp lực lớn về mặt sức khỏe và tinh thần đối với quân nhân.

Mật độ máy bay dày đặc trên bầu trời cũng có thể là một yếu tố, do không chỉ máy bay tiếp dầu mà nhiều loại phi cơ khác của Mỹ cùng đồng minh cũng liên tục xuất kích. Điều này khiến số lượng phương tiện xuất hiện trên một số đường bay cao hơn đáng kể so với thời bình, làm tăng nguy cơ xảy ra va chạm.

Bên trong chuyến bay tiếp dầu của Mỹ tại Trung Đông

Một câu hỏi quan trọng khác là liệu tổ bay KC-135 có cơ hội thoát khỏi phi cơ sau khi va chạm hay không.

Những chiếc KC-135 không được trang bị ghế phóng thoát hiểm như chiến đấu cơ, nên tổ bay chỉ có phương án nhảy dù qua cửa hoặc tìm cách hạ cánh khẩn cấp.

Alan Diehl, cựu điều tra viên của Trung tâm An toàn Không quân Mỹ, cho biết mang theo dù không phải yêu cầu bắt buộc đối với máy bay KC-135, ít nhất là trong giai đoạn 1980-1990, một phần vì vấn đề chi phí bảo dưỡng và huấn luyện cách sử dụng cho phi hành đoàn.

Theo thông báo hồi năm 2008 của một đơn vị tiếp dầu trên không, không quân Mỹ sẽ ngừng trang bị dù cho dòng KC-135, với lý do thống kê cho thấy “ở lại bên trong phi cơ là phương án an toàn nhất, đặc biệt khi bay ở vùng trời đối phương”.

“Loại bỏ dù khỏi máy bay quân sự nghe có vẻ kỳ lạ, song KC-135 không giống như các phi cơ khác. Dòng máy bay này hiếm khi gặp sự cố và khả năng thành viên tổ lái phải sử dụng dù là cực kỳ thấp”, thông báo có đoạn.

Diehl thừa nhận không thể chắc chắn rằng phương án nhảy dù sẽ giúp ích được cho những người trên chiếc KC-135 rơi ở Iraq.

Năng lực tiếp dầu trên không có ý nghĩa rất quan trọng đối với các chiến dịch tấn công tầm xa như hoạt động quân sự của Mỹ hiện nay tại Trung Đông. Thiệt hại với phi đội tiếp dầu, dù chỉ là một hoặc hai máy bay bị loại khỏi vòng chiến, cũng có nguy cơ làm giảm độ linh hoạt trong kế hoạch tác chiến.

Ngoài phi cơ bị rơi ở Iraq, lực lượng này có thể đã hứng tổn thất còn nghiêm trọng hơn. Tờ Wall Street Journal ngày 13/3 dẫn lời hai quan chức Mỹ giấu tên cho biết đòn tập kích tên lửa của Iran nhằm vào căn cứ không quân Prince Sultan gần đây đã “đánh trúng và làm hư hại 5 máy bay tiếp dầu đang đậu trên mặt đất”.

Điều này đồng nghĩa ít nhất 7 máy bay tiếp dầu của không quân Mỹ đã bị phá hủy hoặc hư hại trong vài ngày qua.

Phạm Giang (Theo AP, Aviationist, Defence Security Asia)