Tên lửa Iran đánh trúng Tel Aviv, Israel (Ảnh: AFP).
Mặc dù các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel được cho là đã làm suy giảm đáng kể khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái của Iran, Tehran vẫn tiếp tục các vụ phóng, gây ra căng thẳng và thiệt hại trong khu vực.
Tuyên bố của Nhà Trắng hôm 14/3 khẳng định “năng lực tên lửa đạn đạo của Iran về cơ bản đã bị phá hủy và “Chiến dịch Cuồng nộ” đang mang lại kết quả to lớn”. Tổng thống Donald Trump cũng cho biết quân đội Mỹ đã làm suy yếu nghiêm trọng năng lực sản xuất UAV của Iran.
Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, Qatar tuyên bố đã đánh chặn một tên lửa mới nhất từ Iran. Ả rập Xê út, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Bahrain cũng đưa ra cảnh báo, với một tên lửa rơi trúng xe ở Abu Dhabi, khiến một người thiệt mạng.
Vậy, năng lực tên lửa của Iran có thực sự bị suy giảm nghiêm trọng? Và tại sao Iran vẫn tiếp tục khai hỏa tên lửa vào các nước láng giềng và Israel?
Số lượng vụ phóng giảm, nhưng mối đe dọa vẫn hiện hữu
Thực tế, số lượng tên lửa và UAV trả đũa mà Iran phóng vào các nước Vùng Vịnh, Israel và các quốc gia khác trong khu vực đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Theo thống kê của Al Jazeera, trong 24 giờ đầu tiên của cuộc xung đột, Iran đã phóng 167 tên lửa và 541 UAV vào UAE. Ngược lại, vào ngày thứ 15, con số này chỉ còn là 4 tên lửa và 6 UAV. Tương tự, số lượng tên lửa nã vào Israel cũng giảm từ gần 100 quả trong 2 ngày đầu xuống còn một chữ số trong vài ngày qua, theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel.
Trong khi đó, số liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ cho thấy có tăng giảm đôi chút so với thống kê của Al Jazeera.
Lầu Năm Góc tuần trước cho biết số vụ phóng tên lửa đã giảm 90% và các cuộc tấn công bằng UAV giảm 86% so với ngày đầu tiên giao tranh.
Biểu đồ về số lượng vũ khí do Iran phóng vào UAE tính đến ngày 15/3. Trong đó, cột màu xanh là tên lửa đạn đạo, màu đen là tên lửa hành trình và màu vàng là UAV (Ảnh: ISW).
Kho tên lửa khổng lồ và chiến lược phân tán
Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất khu vực, với ước tính khoảng 3.000 tên lửa trước cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái, con số này hiện đã giảm xuống còn 2.500 quả.
Chiến lược của Mỹ và Israel tập trung vào việc truy lùng các bệ phóng tên lửa của Iran. Một quan chức quân sự cấp cao Israel được Viện Nghiên cứu Chiến tranh trích dẫn cho biết, Israel đã vô hiệu hóa tới 290 bệ phóng, trong tổng số ước tính từ 410 đến 440 bệ phóng.
Tuy nhiên, David Des Roches, chuyên gia tại Đại học Quốc phòng ở Washington, DC, nhận định rằng việc loại bỏ hoàn toàn khả năng phóng tên lửa của Iran là rất khó khăn do quy mô rộng lớn của quốc gia này và sự thiếu vắng quân đội trên mặt đất, bất chấp việc Mỹ và Israel gần như kiểm soát hoàn toàn không phận.
“Việc xác định các bệ phóng không hề dễ dàng… Những gì chúng ta thấy là các tên lửa được đặt ở những nơi bí mật hoặc những nơi không liên quan đến quân đội trước chiến tranh, khi việc giám sát còn hạn chế”, ông Des Roches nói với Al Jazeera.
Sự suy giảm trong các vụ phóng được cho là do lực lượng Iran đã mất khả năng phóng nhiều loạt tên lửa. Thay vào đó, họ chỉ phóng 1 hoặc 2 tên lửa cùng lúc vào mục tiêu, bao gồm cả các cơ sở dân sự hay thương mại, đặc biệt là ở các nước vùng Vịnh, thay vì khai hỏa dồn dập.
Iran khẳng định rằng họ chỉ nhắm mục tiêu vào các lợi ích của Mỹ trong khu vực. “Xét về mặt quân sự, (hành động của Iran) không đáng kể – đây là phương thức tác chiến quấy rối để làm kiệt sức hệ thống cảnh báo ở các nước lân cận và khiến người dân lo sợ”, chuyên gia Des Roches nhận định.
Iran phát động “làn sóng thứ 57” tấn công trả đũa Mỹ và Israel bằng hàng loạt tên lửa và UAV (Video: RT).
Chiến lược bất đối xứng và mối đe dọa kinh tế
Theo Hamidreza Azizi, một chuyên gia về Iran, tính toán trọng tâm của Tehran là các nước Vùng Vịnh và Israel có thể cạn kiệt khả năng phòng thủ trước khi Iran hết tên lửa. “Có thể sẽ có một số người muốn biến đây thành một cuộc chiến tranh tiêu hao”, ông nói, chỉ vào số lượng vũ khí được phóng từ Iran mỗi ngày, tuy thấp nhưng vẫn không đổi.
Mặc dù Mỹ và Israel đã thành công trong việc vô hiệu hóa một số bệ phóng và căn cứ tên lửa lớn, nhưng Iran đã phân tán quyền chỉ huy tên lửa, dựa nhiều hơn vào các bệ phóng di động, khó phát hiện và nhắm mục tiêu hơn. “Đây là một cuộc chạy đua với thời gian”, chuyên gia Azizi nói.
Muhanad Seloom, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, nhấn mạnh: “Không quan trọng bạn phóng bao nhiêu, miễn là bạn duy trì được mối đe dọa đáng tin cậy. Chỉ cần 1 UAV thành công là đủ để phá vỡ cảm giác an ninh”.
Iran có kinh nghiệm lâu năm trong việc sản xuất UAV giá rẻ nhưng hiệu quả. Shahed 136 có thể được sản xuất nhanh chóng và với số lượng lớn, áp đảo hệ thống phòng thủ. Mặc dù có tốc độ chậm, tuy nhiên, không ít chiếc đã vượt qua được hệ thống phòng không của Mỹ và các nước Vùng Vịnh.
Những sự cố gần đây, bao gồm vụ cháy gần sân bay quốc tế Dubai, vụ tấn công bằng UAV gây hỏa hoạn tại khu công nghiệp Fujairah, còi báo động phòng không ở miền Trung Israel, và sự tê liệt của hàng trăm tàu thuyền tại eo biển Hormuz, đều cho thấy mối đe dọa vẫn còn rất lớn.
Các chuyên gia cho rằng, đây là một phần trong học thuyết phòng thủ chiến tranh bất đối xứng của Iran chống lại các cường quốc quân sự vượt trội. Bên yếu hơn, trong trường hợp này là Iran, chuyển sang các phương pháp chiến tranh phi truyền thống, làm suy yếu đối thủ bằng cách nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng trọng yếu để gây thiệt hại kinh tế.
Tehran đã đẩy giá dầu lên hơn 100 USD/thùng và khiến thị trường toàn cầu rơi vào tình trạng hoảng loạn. Qatar, nước xuất khẩu khí đốt tự nhiên lớn thứ hai thế giới, tiếp tục ngừng sản xuất; công ty dầu khí quốc doanh của Bahrain đã tuyên bố bất khả kháng đối với các chuyến hàng của mình, và sản lượng dầu từ các mỏ dầu chính ở phía Nam Iraq đã giảm 70%.
Vali Nasr, giáo sư về quan hệ quốc tế và nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nhận định: “Nếu Iran có thể tiếp tục đẩy giá dầu toàn cầu lên cao, nó sẽ gây ra thiệt hại tương đương hoặc lớn hơn cho Mỹ so với bom Mỹ ném vào Iran”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/my-noi-giang-don-nang-vao-kho-vu-khi-vi-sao-iran-van-phong-ten-lua-20260317151107961.htm
