Hệ thống laser “Tia sắt” của Israel (Ảnh: Reuters).
Theo Jerusalem Post, hệ thống phòng không laser năng lượng cao “Tia sắt” được kỳ vọng sẽ cung cấp một giải pháp mạnh mẽ trước các mối đe dọa từ UAV trên bầu trời phía Bắc Israel. Tuy nhiên trên thực tế, kể từ khi Hezbollah tham gia vòng giao tranh hiện tại, hàng loạt phương tiện không người lái đã xuyên qua biên giới mà không bị ngăn cản.
Chỉ riêng tại Kiryat Shmona và Kibbutz Dafna, đã có 18 cảnh báo UAV và một số phương tiện bay này hoạt động mà không bị cản trở cho đến khi bị bắn hạ bằng các phương tiện truyền thống như trực thăng hoặc thậm chí bằng súng trường tấn công.
Tình trạng này đặt ra nhiều câu hỏi, đặc biệt khi hệ thống laser từng đánh chặn thành công trong chiến dịch Northern Arrows năm 2024. Hệ thống hoàn tất giai đoạn thử nghiệm năm 2025, được tuyên bố bàn giao cho Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF).
Hiện IDF chỉ có số lượng rất nhỏ hệ thống laser. Việc sử dụng trong chiến dịch hiện tại là không đáng kể, và người phát ngôn IDF từ chối bình luận về đóng góp của chúng trong giao tranh ở phía Bắc.
Trước đó, Israel đã đặt kỳ vọng và đầu tư số tiền lớn vào hệ thống này. Cuối năm 2024, Bộ Quốc phòng Israel cùng Rafael (đơn vị thiết kế) và Elbit Systems (đơn vị phát triển) đã ký hợp đồng trị giá 540 triệu USD để mở rộng sản xuất và mua sắm hệ thống.
Kế hoạch ban đầu là tích hợp laser với hệ thống Iron Dome (Vòm sắt), trong đó laser sẽ được ưu tiên xử lý các mục tiêu tầm thấp. Nhưng kế hoạch là một chuyện, còn hiệu suất thực tế lại là chuyện khác.
Chủ tịch Rafael, Yuval Steinitz, từng hứa rằng hệ thống laser sẽ cho phép đánh chặn với chi phí chỉ chưa tới 1 USD, thậm chí có thể đối phó cả rocket và tên lửa.
Tuy nhiên hiện tại, hệ thống chỉ giới hạn trong việc đối phó UAV, và ngay cả trong vai trò này cũng chưa đạt kỳ vọng. Hơn nữa, dù chi phí mỗi lần “bắn” thấp, một hệ thống laser lại có giá khá cao.
Để tạo một lớp phòng thủ hiệu quả dọc biên giới phía bắc cần thêm hàng triệu USD đầu tư, khoản ngân sách vẫn chưa được phân bổ.
Chuẩn tướng dự bị Ran Kochav, cựu chỉ huy lực lượng phòng không, hiện là nhà nghiên cứu tại Viện RUSI ở London, nhận định: “Không nghi ngờ gì đây là một bước đột phá công nghệ ấn tượng. Laser có thể là công nghệ bổ trợ đầy hứa hẹn ở tầng phòng thủ thấp nhất, giống như một bệ phóng Vòm sắt bổ sung. Tuy nhiên, kỳ vọng hiện nay là phóng đại. Nó không thể giải quyết toàn bộ vấn đề phòng không”.
Ông cho rằng hệ thống vẫn đang ở giai đoạn sơ khai: “Tầm bắn rất ngắn, nhạy cảm với điều kiện thời tiết như sương mù, bão bụi, mây, và chỉ hiệu quả với UAV, chắc chắn không phải với rocket hay các mối đe dọa từ Iran”.
Mặt khác, cuộc chiến hiện tại cho thấy công nghệ UAV cỡ nhỏ của Hezbollah và Iran đang phát triển nhanh hơn công nghệ laser.
Các UAV phơi bày lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ. Khác với các hệ thống đánh chặn chủ động như Arrow hay Iron Dome với tỷ lệ thành công khoảng 90%, hiện chưa có giải pháp tối ưu để đối phó UAV cỡ nhỏ. Phần lớn vẫn bị bắn hạ bằng phương tiện động năng (tên lửa đánh chặn, đạn pháo), không phải laser.
“Tia sắt” sử dụng tia laser công suất 100 kW chiếu vào mục tiêu trong vài giây để phá hủy cấu trúc. Do công suất còn hạn chế, hệ thống chỉ hiệu quả với mục tiêu nhẹ, chậm, không thể đối phó tên lửa đạn đạo tốc độ cao như của Iran hay tên lửa Fateh của Hezbollah.
Một vấn đề khác là hiệu suất laser chỉ khoảng 30%, còn 70% năng lượng chuyển thành nhiệt, tạo ra thách thức kỹ thuật lớn trong việc tản nhiệt.
Ngoài ra, laser hoạt động kém trong thời tiết xấu. Nó chỉ bắn từng mục tiêu nên không xử lý đồng thời bầy UAV. Ngoài ra, cần nhiều hệ thống laser phối hợp để đối phó tấn công số lượng lớn.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/vu-khi-tuong-lai-cua-israel-de-lot-mua-hoa-luc-hezbollah-20260317155847846.htm
