Từ vụ việc của nhạc sĩ Minh Khang: Bài học cho cả khách hàng và tài xế

Mặc dù nam nhạc sĩ đã công khai xin lỗi về những phát ngôn thiếu chuẩn mực của mình, ông cũng phản ánh rằng việc tài xế tự ý đăng tải đoạn clip từ camera hành trình lên mạng xã hội là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư của cá nhân và gia đình, dẫn đến việc hãng xe công nghệ quyết định khóa tài khoản vĩnh viễn của tài xế này.

Quyền riêng tư của cá nhân được pháp luật bảo vệ

Dưới góc độ pháp luật, không có quy định nào phân biệt giữa người của công chúng (người nổi tiếng) với những công dân khác. Điều này đồng nghĩa với việc dù một cá nhân có sức ảnh hưởng lớn khi họ có hành vi không đúng mực ở nơi công cộng thì họ vẫn là một công dân bình đẳng trước pháp luật và được hưởng trọn vẹn quyền riêng tư, quyền hình ảnh như bất kỳ ai khác.

Vậy nên theo điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh thì cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Một vài trường hợp sử dụng hình ảnh cá nhân không cần sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ như hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng. 

Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng bao gồm hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

Việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định như vừa nêu thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.

Như vậy, tài xế công nghệ chỉ được phép đăng tải hình ảnh khách hàng lên mạng khi có sự đồng ý của họ, bởi hình ảnh cá nhân được coi là dữ liệu cá nhân cần được pháp luật bảo vệ.

Người bị xâm phạm quyền riêng tư có quyền khởi kiện đòi bồi thường

Quyền riêng tư của khách hàng luôn được tôn trọng, và nếu hình ảnh bị phát tán trái phép, khách hàng hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện để yêu cầu gỡ bỏ và đòi bồi thường thiệt hại. 

Cụ thể, nếu người bị công khai hình ảnh mà chưa được phép của họ khiến họ bị thiệt hại về vật chất như tổn thất vật chất thực tế xác định được – bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút – hoặc thiệt hại về tinh thần như tổn thất về tinh thần do bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể thì cá nhân đó có quyền yêu cầu người có hành vi trên bồi thường thiệt hại. 

Nếu người đó không chịu bồi thường thì họ có quyền yêu cầu tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền buộc người đó bồi thường thiệt hại.

Về hành chính, theo nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi sử dụng, lan truyền thông tin, hình ảnh riêng tư của cá nhân mà không được phép có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.

Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự.

Từ vụ việc này, chúng ta có quyền đặt ra câu hỏi: vậy khi cá nhân (hoặc người nổi tiếng) có hành vi, lời nói không đúng mực nơi công cộng thì phải xử lý ra sao để vừa bảo vệ được mình, vừa xử lý được hành vi của người đó?

Câu trả lời là trong những tình huống cần thiết để bảo vệ mình hoặc bảo vệ pháp luật trước các hành vi quấy rối, đe dọa từ khách hàng, tài xế nên thực hiện theo phương thức chính quy là cung cấp dữ liệu camera hành trình trực tiếp cho đơn vị quản lý ứng dụng để hãng có biện pháp xử lý, chẳng hạn như hạn chế quyền sử dụng của khách hàng thiếu chuẩn mực hoặc cần thiết tố cáo với cơ quan công an để được xử lý theo quy định.

Trong những tình huống cụ thể, nếu cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về hành chính hoặc pháp luật về hình sự thì cơ quan chức năng sẽ có biện pháp để xử lý phù hợp.

Ví dụ cá nhân có hành vi quấy rối hoặc gây mất trật tự trên xe taxi thì khách hàng có thể bị xử phạt hành chính theo nghị định 168 về trật tự an toàn giao thông. Việc xử lý thông qua các kênh pháp lý không chỉ giúp tài xế tránh rủi ro bị chấm dứt hợp tác mà còn đảm bảo các hành vi vi phạm trật tự công cộng của khách hàng sẽ bị xử phạt hành chính một cách minh bạch theo đúng quy định của Nhà nước.

Tóm lại, vụ việc của nhạc sĩ Minh Khang là bài học cho cả khách hàng và tài xế. Đối với khách hàng, đó là trách nhiệm tự kiểm soát hành vi của bản thân ở nơi công cộng. Đối với tài xế, đó là bài học về việc tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và các quy định pháp lý về dữ liệu cá nhân, tránh việc từ nạn nhân trở thành người vi phạm pháp luật khi lựa chọn phương thức tố giác sai quy trình.