Eo biển Hormuz (Ảnh: AFP).
Trong bối cảnh cuộc chiến đang diễn ra tại Iran, giá dầu tăng vọt sau khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã gây lo ngại lớn.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng một cuộc khủng hoảng song song đang hình thành, một mối đe dọa đáng kể đối với an ninh lương thực toàn cầu, do nguy cơ thiếu hụt phân bón, yếu tố thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp.
Gần một nửa lượng urê giao dịch toàn cầu, loại phân bón được sử dụng rộng rãi nhất, cùng với khối lượng lớn các loại phân bón khác được xuất khẩu từ các nước Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, khiến nông nghiệp toàn cầu rất dễ bị tổn thương trước bất kỳ gián đoạn nào tại đây.
Các gián đoạn gần đây đối với nguồn cung khí đốt và vận tải đã buộc các nhà máy phân bón, vốn sử dụng khí tự nhiên để sản xuất, tại vùng Vịnh và nhiều nơi khác phải đóng cửa hoặc cắt giảm sản lượng.
Sau khi các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị tấn công, công ty năng lượng quốc doanh QatarEnergy của Qatar đã dừng sản xuất tại nhà máy urê lớn nhất thế giới sau khi ngừng cung cấp khí đốt.
Khi sản lượng LNG từ Qatar giảm, Ấn Độ đã cắt giảm sản lượng tại ba nhà máy urê của mình. Bangladesh cũng đã đóng cửa 4 trong số 5 nhà máy phân bón.
Mỹ hiện đã thiếu hụt gần 25% nguồn cung phân bón so với mức cần thiết vào thời điểm này trong năm.
Tình trạng thiếu hụt càng trầm trọng hơn khi giá xuất khẩu urê từ Trung Đông tăng khoảng 40%, từ dưới 500 USD lên hơn 700 USD/tấn tính đến cuối tuần trước, theo hãng Argus. Mức giá này hiện cao hơn gần 60% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo công ty dịch vụ vận tải Signal Group, 20% lượng phân bón của thế giới có nguồn gốc từ Vùng Vịnh, trong khi 46% nguồn cung urê toàn cầu đến từ khu vực này.
Riêng Công ty Phân bón Qatar (QAFCO), được coi là nhà cung cấp urê lớn nhất thế giới, chiếm 14% nguồn cung urê toàn cầu.
Phân tích của công ty dữ liệu Kpler cho thấy tới 1/3 thương mại phân bón toàn cầu có thể bị gián đoạn nếu việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài.
Theo nhà phân tích Seth Goldstein của Morningstar, giá phân bón nitơ có thể tăng gấp đôi so với hiện tại, còn giá phốt phát có thể tăng khoảng 50%, Reuters đưa tin.
Tính đến năm 2024, các quốc gia châu Á phụ thuộc nhiều nhất vào phân bón từ Vùng Vịnh, nhận 35% xuất khẩu urê, 53% lưu huỳnh và 64% amoniac từ khu vực này, theo Kpler.
Các nguồn cung này đặc biệt quan trọng đối với các thị trường nông nghiệp lớn như Ấn Độ, Brazil và Trung Quốc, ngoài ra còn có Morocco, Mỹ, Australia và Indonesia.
Vị trí của Hormuz (Ảnh: Sputnik).
Ấn Độ đặc biệt phụ thuộc vào Trung Đông, nhập hơn 40% urê và phân phốt phát từ khu vực này. Trong khi đó, Brazil gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu phân bón, trong đó gần một nửa đi qua eo biển Hormuz.
Thời điểm gián đoạn này đặc biệt bất lợi vì trùng với mùa gieo trồng (mùa xuân) tại Bắc Bán cầu, thường kéo dài từ giữa tháng 2 đến đầu tháng 5.
Trong nông nghiệp thương mại, phân bón là yếu tố thiết yếu cho hầu hết các loại cây trồng nếu muốn đạt năng suất cao.
Thế giới vốn đã chịu áp lực thiếu hụt urê khi châu Âu buộc phải cắt giảm nguồn cung sau khi bắt đầu dừng nhập nguồn khí đốt giá rẻ từ Nga.
Một số quốc gia nhập khẩu phân bón Vùng Vịnh lớn nhất, như Ấn Độ, Brazil và Trung Quốc, cũng là những nhà sản xuất lương thực hàng đầu thế giới.
Ấn Độ là một trong những nước sản xuất lớn các sản phẩm nông nghiệp như gạo, lúa mì, đậu và trái cây; riêng gạo Ấn Độ chiếm khoảng 1/4 xuất khẩu gạo toàn cầu năm 2024.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, Brazil hiện chiếm gần 60% xuất khẩu đậu tương toàn cầu, đồng thời xuất khẩu cả đường và ngô. Trung Quốc là nhà sản xuất trà lớn và cũng cung cấp nhiều nông sản khác như tỏi và nấm.
Do đó, nếu tình trạng thiếu phân bón kéo dài và giá tiếp tục tăng, một số nông dân có thể buộc phải giảm hoặc bỏ sử dụng phân bón, dẫn đến năng suất cây trồng giảm.
Điều này có thể ảnh hưởng đến an ninh lương thực toàn cầu. Năng suất giảm đối với các cây lương thực chính như gạo, lúa mì, ngô và đậu tương sẽ làm hạn chế nguồn cung toàn cầu, từ đó đẩy giá thực phẩm tăng và có thể gây thiếu hụt cục bộ, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/he-luy-day-chuyen-vuot-ngoai-dau-mo-khi-hormuz-bi-that-nut-co-chai-20260319102148993.htm
