Cách các nước châu Âu đối phó giá xăng tăng

Theo dữ liệu của Ủy ban châu Âu (EC), xung đột ở Trung Đông đã đẩy giá nhiên liệu tăng cao trên khắp khu vực, từ 0,1% đến 5% tùy quốc gia. Leo thang hàng đầu là giá xăng ở Đức với gần 5%, Estonia và Luxembourg quanh 3,5%.

Tại Pháp và Áo, giá xăng nhích lên khoảng 2% trong khi Slovakia và Hungary chỉ ghi nhận mức tăng 0,1%. Tính đến ngày 16/5, đã có 3 nước chứng kiến giá xăng vượt 2 euro mỗi lít, so với trung bình khối khoảng 1,8 euro.

Theo đó, người lái xe ở Hà Lan đang đối diện giá xăng cao nhất châu Âu, trung bình 2,26 euro mỗi lít, theo sau là Đan Mạch (2,17 euro) và Đức (2 euro). Để đối phó, một số nước đã giới hạn tần suất điều chỉnh giá.

Đức yêu cầu các trạm xăng chỉ được tăng giá một lần mỗi ngày, trong khi giảm giá bất cứ lúc nào có thể. Trong khi đó, Áo cho điều chỉnh giá tối đa 3 lần mỗi tuần. Mục tiêu là hạn chế đầu cơ, dù các nhà kinh tế vẫn tranh luận về hiệu quả thực sự.

Biện pháp phổ biến khác là áp trần giá nhiên liệu hoặc lợi nhuận kinh doanh mặt hàng này. Hôm 10/3, Slovenia giới hạn giá xăng ở mức 1,47 euro mỗi lít. Tuy nhiên, chính sách nhanh chóng bị lợi dụng, hình thành trào lưu “du lịch nhiên liệu”, khi tài xế từ các nước láng giềng đổ xô sang mua xăng.

“Đã có tình trạng hàng chục trạm xăng ở miền bắc Slovakia gần như cạn kiệt hoàn toàn”, Thủ tướng Robert Fico xác nhận. Do đó, hôm 18/3, ông cho phép các trạm xăng áp dụng mức giá riêng, dựa trên giá nhiên liệu trung bình tại các nước láng giềng như Czech, Áo và Ba Lan, đối với xe biển số ngoại quốc. Các trạm cũng được giới hạn lượng bán dầu diesel ở mức đầy bình và tối đa thêm 10 lít.

Triển khai biện pháp tương tự nhưng chỉ áp dụng cho các phương tiện nội địa từ đầu, hôm 12/3, Thủ tướng Hungary Viktor Orban thiếp lập trần giá xăng ở mức 595 forint (1,51 euro) mỗi lít và dầu diesel ở mức 615 forint (1,56 euro) một lít.

Ngoài ra, để các trạm xăng duy trì lợi nhuận, chính phủ nước này cung cấp nhiên liệu từ kho dự trữ chiến lược với giá ưu đãi và giảm thuế. Tác động hàng tháng của các biện pháp này lên ngân sách ước tính khoảng 25 – 30 triệu euro.

Hy Lạp áp trần biên lợi nhuận đối với các trạm xăng và nhà phân phối nhiên liệu trong 3 tháng. Theo Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis, quyết định được đưa ra vì “biến động kinh tế không được dẫn đến đầu cơ”. Ông đồng thời áp trần biên lợi nhuận với mặt hàng thực phẩm và hàng tiêu dùng.

Tại Italy, chính phủ của Thủ tướng Giorgia Meloni đang xem xét kích hoạt cơ chế “thuế tiêu thụ đặc biệt linh động” (mobile excise), cho phép sử dụng phần thu VAT tăng thêm do giá xăng dầu cao để giảm các loại thuế tiêu thụ đặc biệt mặt hàng này. Ngoài ra, cảnh sát kinh tế sẽ kiểm tra và xử phạt các trạm xăng không hiển thị giá nhiên liệu trung bình toàn quốc bên cạnh mức giá cụ thể của điểm bán.

Không can thiệp trực tiếp vào giá xăng dầu, chính phủ Tây Ban Nha chuẩn bị tung ra các biện pháp hỗ trợ gián tiếp như cấm sa thải với lý do liên quan đến năng lượng, phụ cấp đi lại, giảm thuế cho các ngành bị ảnh hưởng nặng bởi giá nhiên liệu tăng cao, đóng băng giá thuê nhà và hạn chế trục xuất người thuê.

Trong khi đó, cộng đồng Bắc Âu hiện không quan tâm đến giá xăng tăng. Đến nay, Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan và Na Uy chưa tung ra biện pháp nào. Giá xăng cũng chưa trở thành chủ đề nóng trên truyền thông hay chính trường.

Điều này đặc biệt đúng ở Na Uy, nơi gần như toàn bộ xe mới bán ra là xe điện và khoảng một phần ba số phương tiện lưu thông không sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Thụy Điển thì đã giảm nhiều loại thuế xăng dầu từ năm 2024, giúp mức giá hiện tại (1,6 euro một lít xăng và 1,95 euro một lít dầu diesel) vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn 2022 – 2023.

Không thuộc Liên minh châu Âu, Anh cũng chưa có biện pháp đặc biệt nào. Giá nhiên liệu trung bình đến ngày 12/3 là 1,4 bảng mỗi lít xăng và 1,58 bảng mỗi lít dầu diesel, theo Fuel Finder UK, hưởng lợi từ việc đóng băng thuế nhiên liệu đã kéo dài nhiều năm. Hôm 11/3, Thủ tướng Anh Keir Starmer nêu ý định xem xét lại chính sách này nhưng đang vấp phải phản đối từ phe bảo thủ.

Hôm 19/3, các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu đã nhóm họp để tìm phương án kiềm chế giá năng lượng bao gồm xăng dầu và khí đốt tăng vọt do xung đột Trung Đông. Bộ trưởng Năng lượng Litva Zygimantas Vaiciunas nói “không có công cụ hay giải pháp thần kỳ nào có thể dễ dàng giải quyết thách thức” trong ngắn hạn.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen không trình bày biện pháp can thiệp lớn nào. Bà chỉ đề xuất điều chỉnh hệ thống giao dịch khí thải (ETS) của khối, cắt giảm thuế năng lượng ở các quốc gia thành viên hoặc trợ cấp cho các ngành công nghiệp đang gặp khó khăn.

Theo Reuters, không có lựa chọn nào trong số này được kỳ vọng sẽ làm giảm giá năng lượng đáng kể trong khi eo biển Hormuz vẫn đóng cửa. Thậm chí, đề xuất can thiệp vào ETS còn vấp phải phản đối của Tây Ban Nha và Hà Lan, do lo ngại làm suy yếu nỗ lực xoay quanh chính sách khí hậu của khối.

Hay như ý tưởng tăng trợ cấp cũng làm dấy lên quan ngại về chia rẽ sâu sắc hơn giữa các nước giàu và nghèo. Ngoài ra, kêu gọi cắt giảm thuế năng lượng cũng là thách thức đối với các chính phủ đang chạy đua để tăng chi tiêu cho quốc phòng.

Phiên An (theo Reuters, Euronews, Le Monde)