Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh chiến lược Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal), trong đó thương mại được sử dụng như một công cụ để thúc đẩy các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu.
Chiến lược này đặt mục tiêu đưa EU trở thành nền kinh tế trung hòa carbon vào năm 2050, đồng thời yêu cầu các chuỗi cung ứng toàn cầu phải đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng cao.
Từ năm 2026, các quy định ESG của Châu Âu (EU) bước vào giai đoạn thắt chặt quyết liệt, tập trung vào tính minh bạch, tuần hoàn và chống “tẩy xanh” (Ảnh: Helena Coffee).
Trong bối cảnh đó, EU đang từng bước tích hợp các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào hệ thống quy định thương mại. Các quy định mới không chỉ áp dụng với doanh nghiệp trong khối mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới các nhà cung cấp quốc tế muốn tiếp cận thị trường châu Âu.
Theo nhiều nghiên cứu về chuỗi cung ứng, doanh nghiệp xuất khẩu vào EU sẽ phải cung cấp nhiều dữ liệu hơn về quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu, tác động môi trường và các tiêu chuẩn lao động trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Xu hướng này đang khiến các tập đoàn và nhà bán lẻ châu Âu thay đổi cách lựa chọn đối tác.
Bên cạnh yếu tố giá và chất lượng, khả năng chứng minh tuân thủ tiêu chuẩn bền vững và minh bạch dữ liệu ESG ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong đánh giá nhà cung cấp. Các doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu có thể đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng hoặc mất hợp đồng với các đối tác châu Âu.
Đối với các nền kinh tế xuất khẩu lớn sang EU như Việt Nam và nhiều quốc gia ASEAN, sự thay đổi này có thể tạo ra những tác động đáng kể. Các ngành như dệt may, nông sản, gỗ hay vật liệu công nghiệp đều có khả năng chịu ảnh hưởng khi các nhà mua hàng châu Âu yêu cầu tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Theo các chuyên gia thương mại, xu hướng “xanh hóa” quy định nhập khẩu của EU không chỉ nhằm giảm phát thải và bảo vệ môi trường mà còn đang góp phần định hình lại cạnh tranh trong thương mại toàn cầu.
Những doanh nghiệp chuẩn bị sớm về hệ thống quản trị bền vững, minh bạch dữ liệu và kiểm soát chuỗi cung ứng sẽ có lợi thế hơn khi tiếp cận thị trường châu Âu trong giai đoạn tới.
HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA
Câu hỏi: Từ năm 2026 trở đi, các nhà xuất khẩu ASEAN cần theo dõi sát những thay đổi chính sách ESG nào của EU?
Ông Giando Zappia – Chủ tịch Ủy ban Ngành Tài chính bền vững EuroCham (EuroCham Sustainable Finance Sector Committee), Chủ tịch Aquila.is.
Ông Giando Zappia, Chủ tịch Ủy ban Ngành Tài chính bền vững EuroCham (Ảnh: DT).
Từ năm 2026, các nhà xuất khẩu ASEAN cần đặc biệt theo dõi 3 nhóm quy định lớn của Liên minh châu Âu (EU), khi các tiêu chuẩn ESG đang chuyển dần từ “tự nguyện” sang các điều kiện bắt buộc để tiếp cận thị trường.
Thứ nhất, gói chính sách khí hậu của EU bắt đầu đi vào thực thi trong thương mại. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) bước sang giai đoạn mới từ năm 2026, mở rộng yêu cầu báo cáo và từng bước đưa chi phí carbon vào đối với hàng nhập khẩu có cường độ phát thải cao.
Ngay cả trước khi nghĩa vụ thanh toán đầy đủ có hiệu lực, CBAM đã khiến các nhà mua hàng tại EU gia tăng áp lực yêu cầu dữ liệu phát thải được kiểm chứng và các lộ trình giảm phát thải đáng tin cậy trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Điều này đặc biệt áp dụng với các ngành như thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro và theo thời gian có thể mở rộng sang các sản phẩm hạ nguồn.
Thứ hai, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và thẩm định chuỗi cung ứng đang trở thành yếu tố mang tính cấu trúc. Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dữ liệu định vị địa lý và thực hiện thẩm định đối với các hàng hóa và sản phẩm có nguy cơ liên quan đến phá rừng, như cà phê, ca cao, cao su, gỗ, gia súc/da, dầu cọ và đậu nành.
Đối với Việt Nam và các nước ASEAN, điều này đồng nghĩa việc tuân thủ sẽ chuyển từ các “chứng nhận giấy tờ” sang hệ thống truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số có thể kiểm toán, thậm chí xuống tới cấp độ thửa đất khi cần.
Đồng thời, các quy định song song của EU như CSRD/ESRS (yêu cầu báo cáo bền vững đối với doanh nghiệp EU) và các nghĩa vụ thẩm định theo CSDDD cũng sẽ kéo theo các yêu cầu đối với nhà cung cấp, ngay cả khi doanh nghiệp đó không trực tiếp bị điều chỉnh bởi luật tại Việt Nam.
Thứ ba, thông tin về tính bền vững ở cấp độ sản phẩm đang được đẩy ngược về phía thượng nguồn. Các nhà mua hàng tại EU ngày càng yêu cầu dữ liệu có thể kiểm chứng về dấu chân carbon của sản phẩm, thông tin vòng đời sản phẩm và dữ liệu đạt chuẩn kiểm chứng.
Đối với các nhà xuất khẩu, điều này có nghĩa hệ thống dữ liệu (MRV – đo lường, báo cáo và thẩm tra), quy trình quản lý nhà cung cấp và hệ thống tài liệu sẽ trở nên quan trọng không kém so với giá cả và chất lượng sản phẩm.
Tóm lại, năm 2026 không chỉ là câu chuyện của một “luật mới”, mà là thời điểm EU đưa vào vận hành một hệ thống quy định tích hợp xoay quanh carbon, bảo vệ rừng – thiên nhiên và công bố thông tin doanh nghiệp. Những nhà xuất khẩu xây dựng sớm hạ tầng dữ liệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ có lợi thế trong việc duy trì khả năng tiếp cận thị trường và sức cạnh tranh về giá.
Ông Giando Zappia hiện là Chủ tịch Ủy ban Ngành Tài chính bền vững EuroCham (EuroCham Sustainable Finance Sector Committee), đồng thời là Chủ tịch Aquila.is.
Ủy ban Ngành Tài chính bền vững là tiểu ban mới nhất của EuroCham, được thành lập với mục tiêu thúc đẩy chính sách để phát triển ngành tài chính bền vững của Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và nâng cao năng lực thông qua các sự kiện, đào tạo cũng như đẩy mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế.
Ông Giando cũng là một trong những thành viên Hội đồng cấp cao của Diễn đàn ESG Việt Nam.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/xuat-khau-vao-eu-tu-2026-doanh-nghiep-viet-phai-theo-doi-luat-esg-nao-20260310080736419.htm
