Cú sốc nguồn cung và áp lực bủa vây thị trường
Theo Reuters, những căng thẳng địa chính trị gần đây đã gây ra đợt gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ.
Lưu lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz, nơi thường gánh vác khoảng 20% nhu cầu toàn cầu với 20 triệu thùng mỗi ngày, đã giảm gần như về mức 0. Sự thiếu hụt khổng lồ này lập tức siết chặt nguồn cung, đẩy giá dầu thô vọt lên trên ngưỡng 100 USD/thùng chỉ trong một thời gian ngắn.
Hệ lụy đi kèm là sự tăng giá phi mã của các sản phẩm tinh chế như diesel, nhiên liệu máy bay và khí hóa lỏng (LPG).
Tại khu vực Trung Đông, tình hình ngày càng phức tạp khi Iraq tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với tất cả mỏ dầu do công ty nước ngoài phát triển. Trong khi đó, Mỹ cũng đang dự kiến điều động thêm hàng nghìn lính thủy đánh bộ tới khu vực này để kiểm soát tình hình.
Xung đột tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu toàn cầu – khiến nguồn cung dầu thế giới bị gián đoạn, đẩy giá lên cao (Ảnh: Discovery Alert).
Những diễn biến trên thực địa đang làm tiêu tan hy vọng về một giải pháp nhanh chóng. Chuyên gia John Kilduff từ Again Capital nhận định đây là kịch bản tồi tệ nhất đối với thị trường năng lượng. Đồng quan điểm, ông Ole Hansen từ Saxo Bank, cho rằng khả năng giá đảo chiều nhanh là rất thấp do những thiệt hại nặng nề về năng lực sản xuất đã hiện hữu.
Thực tế, các đòn tấn công qua lại đã làm “bốc hơi” 17% công suất LNG của nhà sản xuất lớn Qatar, và dự kiến phải mất tới 5 năm mới có thể khôi phục hoàn toàn. Xa hơn ở khu vực Đông Âu, các cơ sở dầu khí của Ukraine tại Poltava và Sumy cũng chịu thiệt hại nặng nề.
Giám đốc IEA Fatih Birol cảnh báo có thể phải mất tới 6 tháng để khôi phục dòng chảy năng lượng từ khu vực vùng Vịnh.
“Phao cứu sinh” từ IEA: Cắt giảm nhu cầu là thượng sách
Để hạ nhiệt thị trường, các quốc gia đang nỗ lực can thiệp từ phía nguồn cung. Theo CNBC, các nước thành viên IEA đã đồng ý tung ra 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Đây là đợt giải phóng quy mô lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này.
Tại Mỹ, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright xác nhận kế hoạch tiếp tục xả kho dự trữ và gỡ bỏ trừng phạt để đưa hàng triệu thùng dầu Iran ra thị trường châu Á. Số lượng giàn khoan dầu của Mỹ cũng đã tăng lên mức 414 giàn.
Tuy nhiên, IEA nhấn mạnh rằng chỉ dựa vào nguồn cung là không đủ để bù đắp quy mô gián đoạn khổng lồ. Giải pháp cấp bách và mang tính quyết định lúc này là phải cắt giảm nhu cầu tiêu thụ.
Cơ quan này vừa công bố một danh sách gồm 10 biện pháp hành động tức thì dành cho các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình. Các giải pháp này chủ yếu nhắm vào giao thông đường bộ, lĩnh vực đang chiếm tới 45% nhu cầu dầu toàn cầu.
Cụ thể, IEA khuyến nghị người lao động nên làm việc tại nhà khi có thể để giảm triệt để nhu cầu đi lại cá nhân. Trên các tuyến đường cao tốc, việc hạ giới hạn tốc độ ít nhất 10 km/h sẽ giúp tiết kiệm một lượng lớn nhiên liệu cho xe ô tô và xe tải chở hàng.
Tại các đô thị sầm uất, chính quyền có thể áp dụng quy định luân phiên cho phép xe cá nhân lưu thông vào trung tâm theo biển số chẵn lẻ. Việc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và đi chung xe cũng được xem là những bước đi mang lại hiệu quả tức thì.
Bên cạnh đó, IEA khuyên người dân nên hạn chế di chuyển bằng máy bay nếu có phương án thay thế khác.
Đối với nhu cầu sinh hoạt, khí LPG nên được ưu tiên chuyển từ lĩnh vực vận tải sang phục vụ nấu ăn để bảo vệ các hộ gia đình dễ bị tổn thương.
Trong lĩnh vực công nghiệp, các nhà máy được khuyến nghị linh hoạt chuyển đổi nguyên liệu từ LPG sang naphtha và tối ưu hóa quy trình vận hành ngắn hạn để cắt giảm tiêu thụ dầu.
Làm việc tại nhà, lái xe chậm lại và tránh dùng bếp gas là lời khuyên của IEA để vượt qua khủng hoảng năng lượng toàn cầu (Ảnh: CPG).
Bài học ứng phó và hành động của các chính phủ
Kinh nghiệm từ các đợt khủng hoảng trước đây cho thấy, sự can thiệp kịp thời của chính phủ đóng vai trò then chốt. Thay vì áp dụng các gói trợ cấp dàn trải, các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu sẽ mang lại hiệu quả cao và bền vững hơn.
Theo báo cáo của IEA, nhiều quốc gia đã bắt đầu triển khai các công cụ tài khóa để bảo vệ người tiêu dùng trước nguy cơ lạm phát bùng phát.
Điển hình như Tây Ban Nha đang lên kế hoạch giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với nhiên liệu từ mức 21% xuống còn 10%, đồng thời xóa bỏ 5% thuế điện lực. Tại Italy, chính phủ cũng tiến hành cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu. Trong khi đó, Bộ Tài chính Đức đang cân nhắc áp dụng thuế lợi nhuận bất thường đối với các tập đoàn năng lượng để có thêm nguồn lực hỗ trợ người dân.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, bối cảnh hiện tại đòi hỏi một sự thích ứng nhanh nhạy.
Việc tối ưu hóa chi phí vận hành, áp dụng kỹ thuật lái xe tiết kiệm cho đội xe thương mại và tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế không chỉ là giải pháp tình thế. Đó còn là chiến lược cốt lõi dài hạn để nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp trước những cú sốc khó lường từ bên ngoài.
Tính đến thời điểm hiện tại (21/3), thị trường năng lượng vẫn đang chìm trong sắc đỏ của sự bất ổn và phản ứng mạnh với các rủi ro địa chính trị. Theo dữ liệu cập nhật từ Reuters và Trading Economics, giá dầu thô Brent giao kỳ hạn vẫn đang neo ở mức rất cao, đóng cửa quanh ngưỡng 110-112,19 USD/thùng – là mức đỉnh cao nhất được ghi nhận kể từ tháng 7/2022.
Cùng lúc đó, dầu thô WTI của Mỹ cũng duy trì đà tăng mạnh, giao dịch quanh mức 97-98,32 USD/thùng. Đáng chú ý, mức chênh lệch giá giữa dầu WTI và Brent đã nới rộng lên mức kỷ lục trong vòng 11 năm qua. Các nhà phân tích cảnh báo, chừng nào nút thắt tại eo biển Hormuz chưa được tháo gỡ, giá dầu sẽ tiếp tục là gánh nặng lớn đối với đà phục hồi của nền kinh tế thế giới.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/gia-dau-len-cao-iea-khuyen-dan-di-lam-3-ngaytuan-han-che-di-may-bay-20260321064243605.htm
